The Sâkî-nâme of Hanyalı Nûrî Osman

Öz

The theme of Divan poem is usually between “rezm and bezm” that is between war places and entertainment counsils. When bezm is preferred as a theme the symbolized words primarily such as sâkî, wine glass, meykede, pir-i mugan are used predominantly. In the course of time the poems (Whether in world content or the hereafter) called sâkî-nâme have been written that focus on sâkî,who is the indispensoble element of entertainment counsils. One of the considerable works such kind belongs to Hanyalı Nûrî Osman.

Poem variation has drawn our attention in our examination on Hanyalı Nûrî Osman ’s Divan that informs us about the poets in Girit and their life style. One of these poems in called sâkî-nâme. This poem wich is different from its sorts by its setting is examined in the way of form and content and summarised informations are given about the poets who are quoted.

Anahtar Kelimeler

• Crete,Hania,Nûrî,Divan,Sâkî-nâme

HANYALI NÛRÎ OSMAN’IN SÂKÎ-NÂMESİ

Öz

Divan şiiri, konusunu genellikle “rezm ile bezme” yani savaş meydanları ile eğlence meclislerine ait unsurlardan almaktadır. Bezmin konu olarak seçildiği durumlarda sâkî, kadeh, meykede, pîr-i mugan başta olmak üzere sembolleşmiş kelimeler çokça kullanılır. Zamanla -gerek dünyevi gerekse tasavvuf içerikli olsun- eğlence meclislerinin vazgeçilmez ögesi olan sâkîyi merkeze alan sâkî-nâme denilen şiirler kaleme alınmıştır. Bu türdeki önemli eserlerden biri Hanyalı Nûrî Osman ’a aittir.

Girit’teki şairlerden ve yaşam tarzından bizi haberdar eden Hanyalı Nûrî Osman’ın divanı üzerine yaptığımız incelemede şiir çeşitliliği dikkatimizi çekmişti. Bu şiirlerden biri de sâkî-nâmedir. Bu çalışmada kurgusuyla türündeki diğer eserlerden farklılık gösteren bu şiir; şekil ve muhteva bakımından incelenmiş, alıntı yapılan şairler hakkında özet bilgiler verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Girit,Hanya,Nûrî,Divan,Sâkî-nâme

Kaynakça

1. AKKUŞ, Metin, Nef‘i Divanı, Ankara 1993.
2. AKPINAR, Şerife, Âgâh Divânı ve İncelenmesi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Konya 2006.
3. AKPINAR, Şerife, “Hacı Hâfız Mehmed Bulak Âgâh ve Dîvânı” Ç. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 15, S. 2, Adana 2006.
4. Ali Emin Efendi, Esâmî-i Şu ’arâ-yı Âmid, (Hzl.: Galip GÜNER, Nurhan GÜNERİ, Ankara 2003.
5. AYDIN, Abdullah, Hanyalı Nûrî Osmân ve Dîvânı, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara 2009.
6. AYDIN, Abdullah, Üsküdarlı Fenâyî Cennet Mehmet Efendi ve Divânı, İstanbul 2004.
7. AYPAY, A. İrfan, Nahifi Süleyman Efendi (Hayatı, Eserleri, Edebi Kişiliği ve Divanının Tenkitli Metni), (2 cilt), Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, İzmir 1992.
8. Barbaroszâde Şakir, Câmi-i Târîh-i Girid Sahib-Dîvân Giridî Hanyavî Nûrî Beg Efendi’nin Terceme-i Hâli, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar, TY. 205, v. 148b-150a.

9. BATİSLAM, H. Dilek, Kânî'nin mensur Letaifnamesi ve Hezliyatı, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Adana 1997. BİLKAN, Ali Fuat, Nabî Divânı, İstanbul 1997.
10. Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri, (Hzl.: Cemâl KURNAZ, Mustafa TATCI), C. II, Ankara 2000.
11. BÜYÜKYILDIRM, Ayşe, “Kâşif ve Sâkî-nâme’si”,A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 39, Erzurum 2009, s. 763-776.
12. CANIM, Rıdvan, Türk Edebiyatında Sakinameler ve İşretname, Ankara 1998.
13. CENGİZ, Halil Erdoğan, “Divan Şiirinde Musammatlar”, Türk Dili Dergisi Türk Şiiri Özel Sayısı II (Divan Şiiri), S. 415-416-417/ Temmuz- Ağustos-Eylül 1986, s. 291-429.
14. DEMİREL, H. Gamze, 18. Yüzyıl Şairlerinden Beliğ Mehmed Emin Divanı (İnceleme, Tenkitli Metin, Tahlil), Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Doktora Tezi, Elazığ 2005.
15. DEVELLİOĞLU, Ferit, Osmanlıca- Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara 2000.
16. ELİAÇIK, Muhittin, Tokatlı Kânî Divanı’nın Tenkitli Metni, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1992.
17. FELEK, Özgen, Fehîm-i Kadîm Dîvânı’nın Tahlîli, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Elazığ 2007.
18. İNAL, İbnülemin Mahmut Kemal, Son Asır Türk Şairleri, C. III, İstanbul 1988.
19. İntibah Gazetesi, Girit, 21 Ramazan 1298/ 5 Ağustos 1881, No: 33.
20. İSEN, Mustafa vd., Eski Türk Edebiyatı El Kitabı, Ankara 2005. KAHRAMANOĞLU, Kemal, Sâmî Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Divanı’nın Tenkitli Metni, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Konya 1995.
21. KALKIŞIM, Muhsin, Şeyh Gâlib Dîvânı, Ankara 1994.
22. Kâmî Yahya Efendi, Ahvâl-i Nûrî Osman Hanyevî, Almanya Milli Kütüphanesi Türkçe Yazmaları, Ms.or.quart.1500, v.106b-111b.
23. Kâmî Yahya Efendi, Terceme-i Hâl-i Sahib-Divan Nûrî, Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi, 19 Hk 2113, v. 236b-241a.
24. KARACAN, Turgut, Bosnalı Alaaddin Sabit, Divan, Sivas 1991. KAYAALP, İsa, “Kânî”, TDVİslâm Ansiklopedisi, C. 24, İstanbul 2001, s. 306-307.
25. KILIÇ, Filiz, “Giritli Divan Şairleri”, Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, S.32/ Kış, Ankara 2004.
26. KURNAZ, Cemâl, Mustafa TATCI ve Yaşar AYDEMİR, Giritli Salacıoğlu Mustafa ve Mesnevileri, Ankara 2001.
27. KURNAZ, Cemal, Türkiye-Orta Asya Edebî İlişkileri, Ankara 1999. KURTOĞLU, Orhan, Girit Şairleri, Ankara 2006.
28. KUTLAR, Fatma Sabiha, “XVIII. Yüzyıl Divan Şiirinde Bir Sebk-i Hindî Şairi: Arpaemini-zade Sami”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, C. 13, S. 1-2, Aralık 1996, s. 125-140.
29. MACİT, Muhsin, Nedîm Divânı, Ankara 1997.
30. MERMER, Ahmet, Neslihan KOÇ KESKİN, Eski Türk Edebiyatı Terimleri Sözlüğü, Ankara 2005.
31. “Nûrî Osman Bey”, Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi Devirler/ İsimler/Eserler/ Terimler, C.7, İstanbul 1990.
32. Nûrî Osman Hanyavî, Divân, Bodleian Library University of Oxford, MS Turk. E. 24.
33. Nûrî Osman Hanyavî, Divân, Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi, 19 Hk 2113.
34. Nûrî Osman Hanyavî, Divân, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, T. 356.
35. Nûrî Osman Hanyavî, Divân, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, T. 326.
36. Nûrî Osman Hanyavî, Tezkîre-i Şu ’arâ-yı Cezîre-i Girid, Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi, 19 Hk 2113/2.
37. Nûrî Osman Hanyavî, Düstûr, Almanya Millî Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar, Ms.or.quart.1500, v. 80b-106a.
38. Nûrî Osman Hanyavî, Lugat-ı Manzume-i Nûriye Berây-ı Lisân-ı Rûmiye, Türk Dil Kurumu Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar, Yz. A 209/1.
39. Nûrî Osman Hanyavî, Lugat-ı Manzume-i Nûriye Berây-ı Lisân-ı Rûmiye, Türk Dil Kurumu Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar, Yz. A 193.
40. Nûrî Osman Hanyavî, Lugat-ı Nuriye, Mısır Millî Kütüphanesi, Lugatı Türkî Talat 39.
41. Nûrî Osman Hanyavî, Târîh-i Girid, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar, TY. 205.
42. Nûrî Osman Hanyavî, Tarîkü’l-ihtisâr, Türk Dil Kurumu Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar, Yz. A 209/3.
43. Nûrî Osman Hanyavî, Tezyîl, Türk Dil Kurumu Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar, Yz. A 193/2.
44. Nûrî Osman Hanyavî, Tezyîl-i Nûriye, Türk Dil Kurumu Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar, Yz. A 209/2.
45. Nûrî Osman Hanyavî, Tuhfetü’n-Nûriye, Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi, 19 Hk 1876/2.
46. OKUMUŞ, Sait, “Benli-zâde İzzet Mehmed Bey’in Sâkî-nâmesi”, Turkish Studies / Türkoloji Araştırmaları, Volume 4/2, Winter 2009, s. 900-910.
47. PALA, İskender, “Beliğ, Mehmed Emin”, TDVİslâm Ansiklopedisi, C. 5, İstanbul 1992, s. 417.
48. SARIYANNIS, Marinos, “A Source of Cultural Life of Eighteenth- Century Ottoman Crete”, Ariadni, (Girit Üniversitesi Felsefe Fakültesi Dergisi), S. 13, Girit, (2007, s. 79-99 (Makale Yunanca’dır.).
49. SARIYANNIS, Marinos, “The Düstûr of Hanyevî Nûrî ‘Osman As A Source for The Cultural Life of Eighteenth-Century Ottoman Crete”, (Aslı İngilizce olan bu makale henüz yayınlanmamıştır. Etudes Balcaniques, Cahiers Pierre Belon adlı bir dergide yayınlanacağı yazarı tarafından belirtilmiştir.)
50. TUMAN, Mehmed Nâil, Tuhfe-i Nâilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri, (Haz.: Cemâl KURNAZ ve Mustafa TATCI), C. II, Ankara 2001.
51. ULUDAĞ, Erdoğan, “Dîvân Edebiyatı Türlerinden Sâkînâmeler ve Seyhülislâm Bahâyî’nin Sâkînâmesi”, A.Ü. Türkiyat Arastırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 9, Erzurum 1998, s. 49-64
52. ÜZGÖR, Tahir, Fehîm-i Kadîm Hayatı, Sanatı, Divanı ve Metnin Bugünkü Türkçesi, Ankara 1991.
53. VARIŞOĞLU, Mehmet Celal, Hâtem Hayatı, Edebî Şahsiyeti, Divanı’nın Tenkitli Metni ve İncelemesi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Erzurum 1997.
54. YAKIT, İsmail, Türk İslâm Kültüründe Ebced Hesabı ve Tarih Düşürme, İstanbul 2003.
55. YAVUZ, İbrahim, Türk Edebiyatında Terkîb-i Bend ve Tercî-i Bendler (XVII-XIX.yy.), Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Muğla 2006.
56. YAZAR, İlyas, Kânî Divanı (İnceleme- Metin), Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, İzmir 2006.
57. YAZAR, Sadık, “XVII. Asır Şairlerinden Allâme Şeyhî, Divanı ve Bir Kasidesi”, Turkish Studies / Türkoloji Araştırmaları, Volume 2/3, Summer 2007, s. 586-605.
58. YILMAZ, Hasan Kâmil, Aziz Mahmud Hüdâyî Hayatı, Eserleri, Tarikatı, İstanbul 1999.