DISABLED PEOPLE, RELGION AND SOCIAL EXCLUSION

Öz

The aim of this study is to determine how disabled people undergo a process of religious socialization and the problems they experienced during this process of socialization, the areas where they are exposed to social exclusion and the extent of this exclusion within the framework of their life and experiences. In addition, it is aimed to increase the level of social awareness and consciousness towards disabled people and to contribute to the production of social policies that can enable them to integrate with society. The research is a descriptive qualitative research and is based on the phenomenological model of qualitative research models. The study area is composed of orthopedically handicapped, visually impaired and hearing impaired people living in Bingöl province. In the research, in-depth interviews are conducted with the help of thirty handicapped individuals with the help of semi-structured forms. In the study, it was concluded that people with disabilities experienced social exclusion in many areas. The foremost areas where they live exclusion are the ones such as social life, education, social and cultural activities. In addition to these, it is determined that they experience social exclusion in religious social activities and religious service areas.

ENGELLİLER, DİN VE SOSYAL DIŞLANMA

Öz

Bu araştırmada, engellilerin nasıl bir dini sosyalleşme sürecinden geçtiklerini ve bu sosyalleşme sürecinde yaşadıkları sorunları, sosyal dışlanmaya maruz kaldıkları alanları ve bu dışlanmanın boyutlarını, kendilerinin yaşantı ve deneyimleri çerçevesinde belirlemek amaçlanmıştır. Ayrıca elde edilen bilimsel bilgiler ile engellilere yönelik toplumsal duyarlılık ve bilinç düzeyinin arttırılmasına, onların toplumla bütünleşmelerini sağlayabilecek sosyal politikaların üretilmesine katkı sağlamak da hedeflenmiştir. Araştırma, betimsel bir nitel araştırmadır ve nitel araştırma modellerinden fenomenolojik (olgubilim) model üstüne kurulmuştur. Çalışma alanını Bingöl İli Belediye sınırları içinde yaşayan ortopedik, görme ve işitme engelliler oluşturmaktadır. Araştırmada amaçsal örneklem tekniği ile belirlenmiş otuz engelli birey ile yarı yapılandırılmış form yardımıyla, derinlemesine görüşme yapılmıştır. Araştırmada, engellilerin birçok alanda sosyal dışlanma yaşadıkları sonucuna varılmıştır. Dışlanma yaşadıkları alanların başında toplumsal hayata dâhil olma, eğitim, sosyal ve kültürel faaliyetler, erişilebilirlik gibi alanlar bulunmaktadır. Bunlarla beraber dini toplumsal faaliyetlerde ve dini hizmet alanlarında da sosyal dışlanma yaşadıkları belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Engellilik,Din,Sosyalleşme,Dini Sosyalleşme,Sosyal Dışlanma

Kaynakça

1. 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu (1983), T. C. Resmi Gazete, 18059, 24 Mayıs 1983.
2. ACARA,Y (2013), " Saadet Asrı Model Toplum Tecrübesinin Engellilere İlişkin Kodları". Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 13 (1), ss. 131 -171.
3. AÇIKEL, Y (2010), "Hadisler Işığında Görme Engelliler ve Bazı Öneriler". Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 25 (2), ss. 15-44.
4. AKSOY, E (2014), Cami Eğitimi ve Cami Bağlantılı Halkla İlişkilerde İletişim Engelleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. APAYDIN, H (2001), "Aile İçi İletişimin Çocuğun Dinsel Gelişimine Etkisi". Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12 (12-13), ss. 319-337.
6. ARABACI, F (2003), "Türkiye’de Dini Sosyalleşmenin Temel Etkenleri", Dini Araştırmalar, 6 (16), ss. 39-54.
7. ARSLAN, M (2006), "Dini Toplumsallaşma ve Temel Etkenleri: Türk Genç Ergenleri Arasında Uygulamalı Bir Araştırma", Akademik Araştırmalar Dergisi, 31, ss. 61-78.
8. ARSLANTÜRK, Z (2008), "Namazın Cemaatle Kılınması veya İbadetin Toplumsallaşması", Sosyal ve Ferdi İşlevleri Açısından Namaz ve Cami". -Tartışmalı İlmi Toplantı-, 18-19 Ekim 2008, (ss: 177-182), İstanbul: Üsküdar Belediyesi.

9. ATAY, R (2013), "Aile Eğitim Merkezleri Olarak Camiler: Anne-Çocuk Grupları (0-5 Yaş), Cami Merkezli Hayat", III. Ulusal Din Görevlileri Sempozyum Tebliğleri,13 Mayıs 2012, (ss: 62-76), İstanbul: YECDER
10. AYDIN, A. R (1996), "Çocuğun Dini Şahsiyet Kazanmasında Ailenin Önemi", Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8 (8), 211-220.
11. BAHÇEKAPILI, M (2012), " Bio-Psiko-Sosyal Açıdan Dinin Ruh Sağlığı, Stres, Depresyon ve Engellik Üzerindeki Etkisi ", Mehmet Mazak (Ed.). Din, Felsefe ve Bilim Işığında Engelli Olmak Sempozyum Bildirileri, 05-06 Mayıs 2012, (ss: 239-258 ), İstanbul: Sultanbeyli Belediye Başkanlığı.
12. BAL, H (2013), Nitel Araştırma Yöntemi. Isparta: Fakülte Kitapevi.
13. BAYYİĞİT, M (2014), Din Sosyolojisi, Konya: Palet Yayınları.
14. BHALLA, A., & Lapeyre, F (1997), "Social Exclusion: Towards An Analytical And Operational Framework". [Sosyal Dışlanma: Analitik ve Operasyonel Bir Çerçeveye Doğru], Development And Change, 28 (3), ss. 413-433.
15. BİLGİN, V (2008), "Din Sosyalleşme ve Dini Bilinçlenmede Camiin Yeri ve Önemi". Sosyal ve Ferdi İşlevleri Açısından Namaz ve Cami", -Tartışmalı İlmi Toplantı-, 18-19 Ekim 2008, (ss: 187-209), İstanbul: Üsküdar Belediyesi.
16. BUGENTAL, D. B., & Grusec, J. E (1998), "Socialization Processes". Handbook Of Child Psychology.
17. BULUT, R (2011), "Okulda Din Öğretiminin Toplumsal Temeli ve İşlevleri", Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (1), ss. 20-37.
18. BÜYÜKÖZTÜRK, Ş., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., Demirel, F., Kılıç, E (2014). Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Ankara: Pegem Akademi.
19. BYRNE, D (2005), Social Exclusion. Berkshire: Open Unıversıty (UK), (2005).
20. CERTEL, H (1999), Dini Hayatta İbadetin Yeri ve Önemi. Dini Araştırmalar Dergisi, 2 (4), ss. 209-222.
21. ÇAKIR, Ö (2002), "Sosyal Dışlanma". Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4 (3), ss. 83-104.
22. ÇEKİN, A (2013), "Din ve Eğitiminin Toplumsal Yönü Üzerine Değerlendirmeler", İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2 (2), ss. 36-48.
23. ÇELİKKAYA, H (1993), “Cami Eğitimi”. Diyanet İlmi Dergisi, 29 (2), 60-61.
24. ÇİÇEK, Y (2012), "İslam’ın Engellilere Bakışı". Mehmet Mazak (Ed.). Din, Felsefe ve Bilim Işığında Engelli Olmak Sempozyum Bildirileri, 05-06 Mayıs 2012), İstanbul: Sultanbeyli Belediye Başkanlığı.
25. DEVLET İSTATİSTİK ENSTİTÜSÜ, (2002), Türkiye Özürlüler Araştırması. Ankara: DİE.
26. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI, (2011), Kur'an-ı Kerim Meali. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı.
27. DOĞAN, Ş (2010), "Dini Tutumların Oluşmasına Etki Eden Sosyo- Kültürel Faktörler". Toplum Bilimleri, 4 (8), ss. 107-126.
28. DÖNER, A (2014), Cami Hizmetlerinde Cemaatin Beklentileri Üzerine Sosyolojik Bir Analiz (Sivas/Zara İlçesi Örneği), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
29. DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ (2010), Dünya Engellilik Raporu, Erişim Tarihi: 23.02.2016, http://eyh.aile.gov.tr/data/5480490c369dc57170df34bd/ D% C3%BCnya%20 Engellilik%20Raporu-basilan.pdf
30. ERDOĞDU, S (2004), Sosyal Politikada Avrupalı Bir Kavram: Sosyal Dışlanma. Çalışma Ortamı Dergisi, 75. http://sosyalpolitika.fisek.org.tr/ sosyal-politikada-%E2%80-bir-kavram-sosyal-dislanma/.
31. ERYÜCEL, S (2013), "Yaşam olayları ve Olumlu Dini Başa Çıkma", Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, ss. 251-271.
32. GECAS, V (2000), "Socialisation", In Edt: Edgar F. Borgatta - Rhonda J. V. Montgomery (Eds.), Encyclopedia Of Sociology Volume 4, (pp: 2855-2857), New York, NY: Macmillan Reference
33. GOULD, M (2011), "The Mass Media & Socialization", In The Editors Of Salem Press (Eds.), The Process Of Socıalızatıon (pp. 80-87), California: Salem Press.GRUSEC, J. E., & Hastings (2007), "Introduction". In Grusec, J. E., & Hastings, P. D. (Eds.), Handbook Of Socialization: Theory And Research (pp. 355-381), New York, NY: Guilford Press.
34. GÜNAY, Ü (2010), Din Sosyolojisi, İstanbul: İnsan Yayınları.
35. GÜNGÖR, Ö (2012), "Amerika’daki Türk Gençler Cami ve Dini Sosyalleşme (New Jersey Örneği)", Diyanet İlmi Dergi, 48 (4), ss. 117-136.
36. HAK, M (1991), "İslâm Toplumu ve Toplum Hayatında Câmi'nin Yeri", Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3 (3), ss. 287-292.
37. HANDEL, G (2010), "Sociological Perspectives On Social Development". Peter K. Smith & Craig H. Hart (Ed.) The Wiley-Blackwell Handbook of Childhood Social Development (pp. 119-136), Wiley-Blackwell.
38. İÇLİ, G (2009), Sosyolojiye Giriş. Ankara: Anı Yayıncılık.
39. KARAGÖZ, İ (2003), "Kur’ân’ın Engellilere Bakışı", İsmail Karagöz (Ed.). Ülkemizde Engelliler Gerçeği ve İslâm (Sorunlar ve Çözüm Önerileri) Sempozyum Bildirileri, 20-21 Aralık 2003, (ss: 33-58), Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
40. KINCAL, R.Y(2014), Bilimsel Araştırma Yöntemleri,Ankara: Nobel Yayıncılık.
41. KİRMAN, M. A (2011), Din Sosyolojisi Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Rağbet Yayınları.
42. KÖYLÜ, M (2004), "Çocukluk Dönemi Dini İnanç Gelişimi ve Eğitimi", Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16, ss. 137-154.
43. KULA, N (2004), "Engellilere Verilecek Tebliğ ve İrşad Hizmeti", Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 4 (1), ss. 17-45.
44. KURNAZ, Ş (2013), Camilerin Toplumsal Kimlik ve Değerlerin Oluşmasındaki Rolü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
45. MERRİAM, S.B (2013), Nitel Araştırma, (Çev.: Selahattin Turan) Ankara: Nobel Yayıncılık.
46. NEUMAN, W.L (2014), Toplumsal Araştırma Yöntemleri, (Çev.: Sedef Özge). Ankara: Siyasal Kitapevi.
47. OKUMUŞ, E (2014), "Dini Sosyalleşme". Erişim Tarihi: 20.05.2016, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish 9 (11), 429-454. http://www.turkishstudies.net/ Makaleler/Okumu %C5% 9FEjder-sos-429-454.pdf.
48. OKUMUŞLAR, M (2013), Sosyalleşme Sürecinde Din Eğitimi, İstanbul: Yediveren Kitap.
49. PERCY-SMİTH, J (2000), Policy Responses To Social Exclusion: Towards Inclusion?, Mcgraw-Hill Education (UK).
50. PİERSON, J (2002). Tackling Social Exclusion, London: Routledge.
51. SANCAKLI, S (2006), "Hz. Peygamber’in Engellilere Karşı Bakış Açısının Tespiti", Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 6 (2), ss. 37-72.
52. SCHARF, T., Phillipson, C., Kingston, P., & Smith, A. E (2001), "Social Exclusion And Older People: Exploring The Connections", [Sosyal Dışlanma Ve Yaşlı Bireyler: Bağlantıları Keşfetme], Erişim Tarihi: 24.05.2016 Education And Ageing, 16 (3), 303-320. https://www.researchgate.net/publication/ 228808448.
53. SHERKAT, D. E (2013), "Dini Sosyalleşme: Etki Kaynakları ve Araçların Etkileri". Electronic Turkish Studies, 8 (3), 279-297. Erişim Tarihi: 01.07.2016, http://www. turkishstudies.net/Makaleler/1487463470 _18G%C3%BCng%C3%B6r%C3%96zcan-279-297.pdf.
54. SİLVER, H (1995), "Reconceptualizing Social Disadvantage: Three Paradigms Of Social Exclusion", In Jose B. Fıgueıredo (Eds.), Socıal Exclusion: Rhetoric Reality Responses (pp: 57-80), Geneva: International Labour Organization (International Institute for Labour Studies)
55. SİLVER, H (2007), "Social Exclusion", In George Ritzer (Ed.), Blackwell Encyclopedia Of Sociology (pp:4419-4421). Blackwell Publishing.
56. SİLVER, H., & Miller, S. M (2003), "Social Exclusion", [Sosyal Dışlanma], Indicators, 2 (2), 5-21, Erişim Tarihi: 14.08.2016, http://www.tandfonline.com/doi/abs/ 10.1080/15357449.2003.11069166.
57. TARTANOĞLU, Ş (2010), "Sosyal Dışlanma: Küreselleşme Perspektifinden Bir Kavramsallaştırma Çabası", Sosyoloji Konferansları Dergisi (Istanbul Journal Of Sociological Studies), 42, ss. 1-13.
58. TETİK H (1998), "Yaygın Din Eğitiminde Cami Görevlileri-Cemaat İletişiminin Önemi". Diyanet İlmi Dergi, 34 (2), ss. 99-108.
59. TEZCAN, M (1995), Sosyolojiye Giriş, Ankara: Savaş Matbaacılık.
60. TEZCAN, M (2007), "Kur’an’ın Bedensel Engellilere Yaklaşımı". KSÜ. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10, 137-186.
61. YARAN, R (2002), "Kefaret", İslam Ansiklopedisi, (XXV, 179-182), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
62. YILDIRIM, A., Şimşek, H (2008), Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
63. YILDIRIMALP, S (2014), "Sosyal Dışlanma ve Avrupa Birliği Yaklaşımı", Siyaset, Ekonomi Ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2 (2), ss. 91-108.
64. YILDIZ, R., Özgedey, O (2014), Engelli İle Bakımını Üstlenen Aile Bireylerinin Akrabalık ve Komşuluk İlişkileri, İstanbul: Beka Yayıncılık.