DETERMINING THE RELATIONSHIP BETWEEN HEALTHY LITERACY LEVEL AND HEALTHY LIFESTYLE BEHAVIOR IN TERMS OF EFFECTIVE MANAGEMENT OF HEALTH SERVICES

Öz

According to the data of the World Health Organization, non-communicable diseases constitute a significant part of deaths. In general, individuals are more prone to unhealthy lifestyles, leading to an increase in global metabolic syndrome. The reduction of these deaths depends on individual awareness and the improvement of health literacy. The study's primary purpose, which was implemented by face-to-face interviews with 400 people residing in Düzce, is to determine the relationship between health literacy level and healthy lifestyle behaviour in terms of effective health services management. In the literature, many studies have been done separately on health literacy and healthy lifestyle behaviour. However, the number of studies in which both scales were used together is very few. Most of the studies have been done in the forms such as single variable (e.g. gender), single profession (e.g. student). Therefore, it can be said that the study has a very original structure in this respect. According to the analysis results, it was determined that health literacy affects a healthy lifestyle high in some dimensions and moderately in others. While the average value of healthy lifestyle behaviour is high, the health literacy level was found to be moderate. It was determined that there is a relationship between health literacy and healthy lifestyle behaviour, and the relationship is positive and linear. The path analysis determined that health literacy has a statistically significant and positive effect on healthy lifestyle behaviour (β = 0.804; p <0.05).

Anahtar Kelimeler

• Health care management
• Health literacy level
• Healthy lifestyle behaviour.

SAĞLIK HİZMETLERİNİN ETKİN YÖNETİLMESİ AÇISINDAN SAĞLIK OKURYAZARLIK DÜZEYİ İLE SAĞLIKLI YAŞAM BİÇİMİ DAVRANIŞI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN BELİRLENMESİ

Öz

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre bulaşıcı olmayan hastalıklar ölümlerin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Genel olarak bireyler sağlıksız yaşam tarzlarına daha eğilimli oldukları için küresel metabolik sendromun yayılmasındaki artışa neden olmaktadır. Söz konusu ölümlerin azaltılması, bireysel bilinçlenmeye ve sağlık okuryazarlık düzeyinin geliştirilmesine bağlı bulunmaktadır. Düzce’de ikamet eden 400 kişi ile yüz yüze görüşülerek uygulanan çalışmanın ana amacı, sağlık hizmetlerinin etkin yönetilmesi açısından sağlık okuryazarlık düzeyi ile sağlıklı yaşam biçimi davranışı arasındaki ilişkiyi tespit etmektir. Literatürde sağlık okuryazarlık ve sağlıklı yaşam davranışı ile ilgili ayrı ayrı çok çalışma yapılmıştır. Ancak her iki ölçeğin beraber kullanıldığı çalışma sayısı oldukça azdır. Yapılan çalışmaların büyük bir kısmı ise tek değişken (örneğin cinsiyet), tek meslek (örneğin öğrenci) vb. şekillerde yapılmıştır. Dolayısıyla bu açıdan çalışma oldukça orijinal bir yapıya sahip olduğu söylenebilir. Sonuçlara göre, sağlık okuryazarlığının sağlıklı yaşam biçimini bazı boyutlarda yüksek ve bir kısmında ise orta düzeyde etkilediği tespit edilmiştir. Sağlıklı yaşam biçimi davranışının ortalama değeri yüksek iken, sağlık okuryazarlık seviyesinin orta seviyede olduğu anlaşılmıştır. Sağlık okuryazarlığı ile sağlıklı yaşam biçimi davranışı arasında ilişki olduğu, ilişkinin pozitif ve doğrusal olduğu belirlenmiştir. Path analizi ile de sağlık okuryazarlığının, sağlıklı yaşam biçimi davranışını (β=0,804; p<0,05) anlamlı düzeyde ve olumlu olarak etkilediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Hizmetleri Yönetimi
• Sağlık Okuryazarlık Düzeyi
• Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışı

Kaynakça

1. ABEL, T. (2007), Cultural Capital in Health Promotion. In Health and Modernity: The Role of Theory in Health Promotion. Eds: McQueen, DV, Kickbusch I, Springer, New York.
2. ADAMS, R. J., PİIANTADOSI, C., ETTRIDGE, K., MILLER, C., WILSON, C., TUCKER, G. ve HILL, C. L. (2013), Functional Health Literacy Mediates the Relationship between Socio-Economic Status, Perceptions and Lifestyle Behaviors Related to Cancer Risk in an Australian Population. Patient Educ Couns. 91(2):206–212. doi:10.1016/j.pec.2012.12.001.
3. AHIJEVYCH, K. ve BERNHARD, L. (1994), Health-promoting Behaviors of African-American Women, Nursing Research, 43(2):86-89.
4. AKÇA, Ş. (1998), Üniversite Öğretim Elemanlarının Sağlığı Geliştirme Davranışları ve Bunu Etkileyen Etmenlerin Değerlendirilmesi. Bilim Uzmanlığı Tezi, İzmir.
5. Al-MA’AITAH, R. ve HADDAD, L. (1999), Health Promotion Behaviors of Jordanian Women. Health Care for Women International, 20(6):533-547.
6. ANBARI, K., GHANADI, K., KAVIANI, M. ve MONTAZERI, R. (2012), The self Care and its Related Factors in Diabetic Patients of Khorramabad City. Yafteh. 14(4):49–57.
7. ARYANKHESAL, A., NIKNAM, N., HASANI, M., MENGELIZADEH, N., AGHAEI, N., GHAEDCHUKAMEI, Z., RANAEI, A., KALTEH, E. A. ve NAGHDI, B. (2019), Determining the Relationship between Health Literacy Level and Quality of Life Among the Elderly Living in Nursing Home, J Educ Health Promot. 8: 225. doi:10.4103/jehp.jehp_310_19, PMCID: PMC6904942, PMID: 31867389.
8. AYAZ, S., TEZCAN, S. ve AKINCI, F. (2005), Hemşirelik Yüksekokulu Öğrencilerinin Sağlığı Geliştirme Davranışları. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi. 9(2):26-34.

9. BAGHAEI, P., ZANDI, M., VARES, Z., MASOUDI ALAVI, N. ve ADIB-HAJBAGHERY, M. (2008), Self Care Situation in Diabetic Patients Referring to Kashan Diabetes Center, in 2005. KAUMS J (Feyz). 12(1):88–93.
10. BAHAR, Z. ve BAYIK, A. (1998), Sağlığın Geliştirilmesi ve Sağlık Eğitimi. Hemşirelikte Eğitim Materyali, 1. Baskı, Ankara: Sağlık Bakanlığı Matbaası.
11. BAHAR, Z., BEŞER, A., GÖRDES, N., ERSİN, F. ve KISSAL, A. (2008), Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II’nin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 12(1):1-13.
12. BAINS, S. S. ve EGEDE, L. E. (2011), Associations between health literacy, diabetes knowledge, self-care behaviors, and glycemic control in a low income population with type 2 diabetes. Diabetes Technology Therapeutics. 13:335–41.
13. BAJI, Z., ZAMANI ALAVIJEH, F., NOUHJAH, S. ve HAGHIGHIZADEH, M. (2015), Self-care behaviors and related factors in women with type 2 diabetes. Iran J Endocrinol Metabol. 16(6):393–401.
14. BAKER, D. W., GAZMARARIAN, J. A., WILLIAMS, M. V., SCOTT, T., PARKER, R. M., GREEN, D., REN, J. ve PEEL, J. (2004), Health literacy and use of outpatient physician services by Medicaremanaged care enrollees. J Gen Intern Med, 9:215–220.
15. BENNETT, C. L., FERREIRA, M. R., DAVİS, T. C., KAPLAN, J., WEINBERGER, M., KUZEL, T., SEDAY, M. A. ve SARTOR, O. (1998), Relation between literacy, race, and stage of presentation among low-income patients with prostate cancer. J Clin Oncol. 1998;16(9):3101–3104. doi:10.1200/JCO.1998.16.9.3101.
16. BEŞER, A., BAHAR, Z. ve BÜYÜKKAYA, D. (2007), Health promoting behaviors and factors related to lifestyle among Turkish workers and occupational health nurses’ responsibilities in their health promoting activities, Industrial Health, 45(1):151-159.
17. BOTTORFF, J. L., JOHNSON, J. L., RATNER, P. A. ve HAYDUK, L. A. (1996), The effects of cognitive-perceptual factors on health promotion behavior maintenance. Nursing Research, 45(1):30-36.
18. BÜYÜKÖZTÜRK, Ş. (2015), Sosyal Bilimler için Veri Analizi El Kitabı (21. Baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
19. CALLAGHAN, D. M. (2000), The relationship among health promoting self-care behaviors, self-efficacy, and self-care agency, Widener University School of Nursing, A unpublished dissertatition.
20. CHAHARDAH-CHERIK, S., GHEIBIZADEH, M., JAHANI, S. ve CHERAGHIAN, B. (2018), The Relationship between Health Literacy and Health Promoting Behaviors in Patients with Type 2 Diabetes, Int J Community Based Nurs Midwifery. Jan; 6(1):65–75. PMCID: PMC5747574, PMID: 29344537.
21. CHOİ HUİ, W. H. (2002), The health promoting lifestyles of undergraduate nurses in Hong Kong. Journal of Professional Nursing, 18(2):101-111.
22. CHOİ, Y. J. ve LEE, K. J. (2007), Evidence-based nursing: Effects of a structured nursing program for the health promotion of Korean women with hwa-byung. Archives of Psychiatric Nursing. February, 21(1):12-16.
23. CİNDAŞ, A. (2001), Yaşlılarda egzersiz uygulamasının genel ilkeleri. Turkish Journal of Geriatrics, 4(2):77-84.
24. COCKERHAM, W. C. (2014), Health Behavior. Wiley Online Library, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/9781118410868.wbehibs296, https://doi.org/10.1002/9781118410868.wbehibs296.
25. COLLABORATORS, R. F. (2017), Global, regional, and national comparative risk assessment of 79 behavioural, environmental and occupational, and metabolic risks or clusters of risks, 1990 – 2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015, The Lancet, Vol: 388, No: 100532: 1659-1724.
26. CONNER, M. ve NORMAN, P. (1996), (eds.) Predicting Health Behaviour. Buckingham, UK: Open University Press.
27. CONNER, M. T. (2015), Health Behaviors. Research Gate, https://www.researchgate.net/publication/304193514_Health_Behaviors/link/55f40dfa08ae7a10cf88e63e/download, Doi: 10.1016/B978-0-08-097086-8.14154-6.
28. ÇAKIRCALI, E. (2000), Hasta bakımı ve tedavisinde temel ilke ve uygulamalar. Güven & Nobel Tıp Kitabevleri.
29. ÇELİK, G. O., MALAK, A. T., BEKTAŞ, M., YILMAZ, D., YÜMER, A. S., ÖZTÜRK, Z. ve DEMİR, E. (2009), Sağlık yüksekokulu öğrencilerinin sağlığı geliştirme davranışlarını etkileyen etmenlerin incelenmesi. AJCI, 3(3):164-169.
30. ÇİMEN, S. (2003), 15-18 Yaş grubu gençlerde riskli sağlık davranışları ölçeğinin geliştirilmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi. İstanbul.
31. DURAN, Ü., ÖĞÜT, S., ASGARPOUR, H. ve KUNTER, D. (2018), Evaluation of the Health Personnel’s Healthy Lifestyle Behaviors, Journal of Adnan Menderes University Health Sciences Faculty, 2(3):138-147.
32. EK, S. (2015), Gender differences in health information behaviour: A Finnish population-based survey. Health Promot Int, 30(3):736-45. [http://dx.doi.org/10.1093/heapro/dat063].
33. ESİN, N. (1997), Endüstriyel Alanda Çalışan İşçilerin Sağlık Davranışlarının Saptanması ve Geliştirilmesi. Doktora tezi, İstanbul.
34. FREEDMAN, D. A., BESS, K. D., TUCKER, H. A., BOYD, D. L., TUCHMAN A. M. ve WALLSTON K. A. (2009), Public health literacy defined. Am J Prev Med; 36(5):446-51. [http://dx.doi.org/10.1016/j.amepre.2009.02.001].
35. FROZE, S., ARİF, M. T. ve SAIMON, R. (2019), Determinants of Health Literacy and Healthy Lifestyle against Metabolic Syndrome among Major Ethnic Groups of Sarawak, Malaysia: A Multi-Group Path Analysis, The Open Public Health Journal, DOI: 10.2174/1874944501912010172, 12:172-183
36. GOCHMAN, D. S. (Ed), (1997), Handbook of Health Behavior Research New York, Vols. 1–4: Plenum.
37. GÜL, İ., YEŞİLTAŞ, A. ve ŞAHİN, S. (2019), The Relationship between Healthy Life Style Behaviors and Health Literacy: A Study on University Students. Journal of International Health Sciences and Management, 5(9):26-43
38. GÜNGÖR, İ. ve HOTUN ŞAHİN, N. (2006), Sağlığın geliştirilmesinde kullanılan temel davranış değiştirme kuram ve modelleri. Hemşirelik Forumu Dergisi. Mayıs-Haziran Temmuz-Ağustos; 6-13.
39. HADDAD, L. G., Al-MA’AITAH, R. M., CAMERON, S. J. ve ARMSTRONG-STASSEN, M. (2001), An Arabic language version of the Health Promotion Lifestyle Profile, Public Health Nursing, 15(2):74-81.
40. HE, Z., CHENG, Z., SHAO, T., LIU, C., SHAO, P., BISHWAJIT, G., FENG, D. ve FENG, Z. (2016), Factors Influencing Health Knowledge and Behaviors among the Elderly in Rural China, 1-16. [http://dx.doi.org/10.3390/ijerph13100975].
41. INOUE, M., TAKAHASHI, M. ve KAI, I. (2013), Impact of communicative and critical health literacy on understanding of diabetes care and self-efficacy in diabetes management: a cross-sectional study of primary care in Japan. BMC Family Practice. 14:40.
42. JOHNSON, R. (2005), Gender differences in health- promoting lifestyles of African Americans, Public Health Nursing, 22(2):130-137.
43. KARKAZLOO, N. V., DARYASARİ, G. A., FARAHANİ, B., MOHAMMADNEZHAD, E. ve SAJJADİ, A. (2011), The study of self-care agency in patients with diabetes (Ardabil). Mod Care J. 8(4):197-204.
44. KHOSRAVI, A., AHMADZADEH, Kh., ARASTOOPOOR, Sh. ve TAHMASEBI, R. (2015), Health literacy levels of diabetic patients referred to Shiraz health centers and its effective factors. Health Inf Manage. 12:194–205.
45. KICKBUSCH, I. ve MAAG, D. (2008), Health Literacy. In International Encyclopedia of Public Health. Volume 3. Edited by: Kris H, Stella Q. Academic Press, 204-211.
46. KOÇOĞLU, D. (2006), Konya kent merkezinde sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve yaşam kalitesinde sağlıkta sosyoekonomik eşitsizlikler (Doctoral dissertation, Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
47. KORDI, M., BANAEI, M., ASGHARIPOUR, N., MAZLOUM, S. R. ve AKHLAGHI, F. (2016), Prediction of self-care behaviors of Women with gestational diabetes based on belief of person in own ability (self-efficacy). Iran J Obstet, Gynecol Infertil. 19(13):6–17.
48. KUDO, N., YOKOKAWA, H., FUKUDA, H,. HISAOKA, T., ISONUMA, H. ve NAITO, T. (2016), Analysis of Associations between Health Literacy and Healthy Lifestyle Characteristics among Japanese Outpatients with Lifestylerelated Disorders. J Gen Fam Med [Internet], 17(4):299-306. [http://dx.doi.org/10.14442/jgfm.17.4_299].
49. LAI, A.Y., ISHIKAWA, H., KIUCHI, T., MOOPPIL, N. ve GRIVA, K. (2013), Communicative and critical health literacy, and self-management behaviors in end-stage renal disease patients with diabetes on hemodialysis. Patient Educ Couns. 91(2):221–227. doi:10.1016/j.pec.2012.12.018.
50. LEE, S. Y., TSAI, T. I., TSAI, Y. W. ve KUO, K. N. (2010), Health literacy, health status, and healthcare utilization of Taiwanese adults: results from a national survey. BMC Public Health. 10(1):614. doi:10.1186/1471-2458-10-614.
51. LIU, Y., WANG, Y., LIANG, F., CHEN, Y., LIU, L., ve LI, Y. (2015), Health Literacy Status and Influencing Factors of Older Population in Xinjiang, Iran J Public Health. 44(7):913-919.
52. MCQUEEN, D. V., KICKBUSCH, I., POTVIN, L., PELIKAN, J. M., BALBO, L. ve ABEL, Th. (2007), Health and modernity. Springer: The Role of Theory in Health Promotion.
53. MOEINI, B., TEIMOURİ, P., HAJI MASOUDI, S., AFSHARI, M., MOGHADDAM, S. M. K., BAGHERI, F., MORADI, K. ve TAGH, J. Z. C. (2016), Analyse of self-care behaviours and its related factors among diabetic patients. Qom Univ Med Sci J. 10(4):48–57.
54. NUTBEAM, D. (2000), Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int; 15(3):259-67. [http://dx.doi.org/10.1093/heapro/15.3.259].
55. O’NEILL, S. ve O’DRISCOLL, L. (2015), Metabolic syndrome: A closer look at the growing epidemic and its associated pathologies; 16(1):1-12. [http://dx.doi.org/10.1111/obr.12229].
56. PENDER, N. J. (1992), Health promotion and disease prevention: toward excellence in nursing practice and education. Nursing Outlook, 40(3):106-112.
57. PROTHEROE, J,. RATHOD, T., BARTLAM, B., ROWLANDS, G., RICHARDSON, G. ve REEVES, D. (2016), The Feasibility of Health Trainer Improved Patient Self-Management in Patients with Low Health Literacy and Poorly Controlled Diabetes: A Pilot Randomized Controlled Trial. Journal of Diabetes Research.
58. RANASINGHE, P., MATHANGASINGHE, Y., JAYAWARDENA, R., HILLS, A.P. ve MISRA A. (2017), Prevalence and trends of metabolic syndrome among adults in the asiapacific region: A systematic review. BMC Public Health; 17(1):101. [http://dx.doi.org/10.1186/s12889-017-4041-1].
59. REISI, M., MOSTAFAVI, F., JAVADZADE, H., MAHAKI, B., TAVASSOLI, E. ve SHARIFIRAD, G. (2016) Impact of Health Literacy, Self-Efficacy, and Outcome Expectations on Adherence to Self-Care Behaviors in Iranians with Type 2 Diabetes. Oman Medical Journal. 31:52–9.
60. SCHILLINGER, D., GRUMBACH, K., PIETTE, J., WANG, F., OSMOND, D., DAHER, C., PALACIOS, J., SULLIVAN, G. D. ve BINDMAN, A. B. (2002), Association of health literacy with diabetes outcomes. JAMA. 288(4):475–482. doi:10.1001/jama.288.4.475.
61. SEZER, C. ve AMARAT, M. (2018), A Study on the Relationship between Health Literacy and Healthy Life Style, 2nd International 12th National Congress on Health and Hospital Administration.
62. SIMNETT, I. (1985), Promoting health: a practical guide to health education. Wiley.
63. SIMONDS, S. K. (1974), Health education as social policy. Health Education Monograph, 2:1-25.
64. SISK, R. J. (2000), Caregiver burden and health promotion. International Journal of Nursing Studies, 37(1):37-43.
65. SUKA, M., ODAJIMA, T., OKAMOTO, M., SUMITANI, M., IGARASHI, A., ISHIKAWA, H., KUSAMA, M., YAMAMOTO, M., NAKAYAMA, T. ve SUGIMORI, H. (2015), Relationship between health literacy, health information access, health behavior, and health status in Japanese people. Patient Educ Couns; 98(5):660-8. [http://dx.doi.org/10.1016/j.pec.2015.02.013].
66. TANRIVERDİ, G., SEVİĞ, Ü., BAYAT, M. ve BİRKÖK, M. C. (2009). Hemşirelik bakımında kültürel özellikleri tanılama rehberi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6(1):793-806.
67. VON WAGNER, C., KNIGHT, K., STEPTOE, A. ve WARDLE, J. (2007), Functional health literacy and health-promoting behaviour in a national sample of British adults. J Epidemiol Community Health. 61:1086–90.
68. WALKER, S. N. ve HILL-POLERECKY, D. M. (1996), Psychometric evaluation of the Health Promoting Lifestyle Profile II. Unpublished manuscript, University of Nebraska Medical Center.
69. WOK, S. ve MOHAMED, S. (2017), Internet and social media in Malaysia: Development. Challenges and potentials. The evolution of media communication.
70. WU, Y., WANG, L., CAI, Z., BAO, L., AI, P. ve AI, Z. (2017), Prevalence and risk factors of low health literacy: A community-based study in Shanghai, China. Int J Environ Res Public Health, 14(6) E628 [http://dx.doi.org/10.3390/ijerph14060628] [PMID: 28604645].
71. YALÇINKAYA, M., GÖK ÖZER, F. ve KARAMANOĞLU, A. Y. (2007), Sağlık Çalışanlarında Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarının Değerlendirilmesi, TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 6(6):409-420.
72. YOKOKAWA, H., YUASA, M., SANADA, H., HISAOKA, T. ve FUKUDA, H. (2015), Age and sex-specific impact of health literacy on healthy lifestyle characteristics among Japanese Residents in a Rural Community. Health; 07(06):679-688. [http://dx.doi.org/10.4236/health.2015.76081].
73. ZAYBAK, A. ve FADILOĞLU Ç. (2004), Üniversite öğrencilerinin sağlığı geliştirme davranışı ve bu davranışı etkileyen etmenlerin belirlenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi. 20(1):77-95.