An Institutional Approach To Turkey's Global Health Diplomacy Practices

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 3, 329 - 356, 31.12.2025

Şafak Çınar

Öz

Abstract
Objective
The aim of this study is to analyze Türkiye’s health diplomacy practices at the institutional level through empirical findings within the conceptual framework of global health diplomacy. This study represents one of the original analyses revealing Türkiye’s institutional practices in global health diplomacy through a comprehensive review of the literature. The findings are expected to provide an extensive evaluation of Türkiye’s health policy and management, contributing to policy development processes in the fields of health management and health diplomacy.
Materials and Methods
This study employed the document analysis method, one of the qualitative research approaches. The activity reports of institutions active in Türkiye’s global health diplomacy were examined according to their publication years. The systematic analytical framework was developed around five themes based on the relevant literature. The institutional activity reports of the Ministry of Health (2009–2023), AFAD (2011–2023), the Turkish Red Crescent (2016–2023), and TİKA (2014–2024) —a total of 47 reports—were analyzed chronologically. The institutions’ activities related to global health diplomacy were examined using descriptive analysis, and the findings were presented in tabular form.
Results
Between 2009 and 2024, various humanitarian aid and health support initiatives were implemented through the Ministry of Health, TİKA, AFAD, and the Turkish Red Crescent as part of Türkiye’s health diplomacy activities. In addition, bilateral agreements, collaborations with international organizations, with emergency aid operations have expanded the scope of these efforts. Between 2011 and 2024, Türkiye provided professional training to over 3,522 foreign health personnel and medical treatment support to more than 7,335 international patients through its institutional programs.
Conclusion
In line with its health diplomacy strategy, Türkiye carries out a wide range of activities to contribute to global health. The Ministry of Health focuses on system strengthening, education, and grant-oriented diplomacy; TİKA represents development-based humanitarian diplomacy; AFAD operates in crisis management and emergency aid diplomacy; and the Turkish Red Crescent acts as a historical actor in humanitarian aid and health services, serving as a key implementer of health diplomacy.
Keywords: Public Diplomacy, Global Health, Health Management, Health Policy

Anahtar Kelimeler

: Public Diplomacy , Global Health , Health Management , Health Policy

Etik Beyan

No ethical violation is present.

Destekleyen Kurum

This study received no financial support

Türkiye’nin Küresel Sağlık Diplomasisi Uygulamalarına Kurumsal Bir Yaklaşım

Öz

ÖZET
Amaç: Bu çalışmanın amacı, küresel sağlık diplomasisinin kavramsal çerçevesi zemininde, Türkiye’nin sağlık diplomasisi uygulamalarını kurumsal düzeyde ampirik bulgularla analiz etmektir. Bu çalışma, Türkiye’nin küresel sağlık diplomasisindeki kurumsal uygulamalarını literatür süzgecinden geçirerek ortaya koyan özgün analizlerden biridir. Elde edilen bulguların, Türkiye’nin sağlık politikası ve yönetimi açısından kapsamlı bir değerlendirme sunmasının, sağlık yönetimi ve sağlık diplomasisine yönelik politika geliştirme süreçlerine katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada, nitel araştırma yaklaşımlarından doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Türkiye’nin küresel sağlık diplomasisinde aktif kurumlarının faaliyet raporları açıklanma yılına göre incelenmiştir. Sistematik analiz çerçevesi, literatür doğrultusunda beş tema üzerine oluşturulmuştur. Sağlık Bakanlığı (2009-2023), AFAD (2011-2023), Türk Kızılayı (2016-2023) ve TİKA (2014-2024) kurumsal faaliyet raporları (47 rapor) yıllar itibariyle analiz edilmiştir. Kurumların küresel sağlık diplomasisine yönelik faaliyetleri betimsel analiz tekniğiyle incelenmiş ve bulgular, tablolar hâlinde sunulmuştur.
Bulgular: Türkiye’nin sağlık diplomasisi faaliyetleri kapsamında, 2009–2024 yılları arasında Sağlık Bakanlığı, TİKA, AFAD ve Türk Kızılayı aracılığıyla çeşitli insani yardım ve sağlık desteği sağlanmıştır. Ayrıca, ikili anlaşmalar, uluslararası kuruluşlarla ilişkiler ve acil durum yardımları ile faaliyetlerin kapsamı genişletilmiştir. Türkiye, 2011-2024 yılları arasında kurumlarında, 3522’yi aşkın yurtdışı sağlık personeline mesleki eğitim vermiş, 7335’i aşkın yurtdışı hastaya tedavi desteği sağlanmıştır
Sonuç: Türkiye, sağlık diplomasisi stratejisi doğrultusunda küresel sağlığa katkı sunmak amacıyla sağlık diplomasisi faaliyetleri yürütmektedir. Sağlık Bakanlığı, sistem güçlendirme, eğitim ve hibe odaklı diplomasi; TİKA, kalkınma temelli insani diplomasi; AFAD, kriz yönetimi ve acil yardım diplomasisi; Türk Kızılayı, insani yardım ve sağlık hizmetlerinde tarihsel bir aktör olarak sağlık diplomasisinin uygulayıcısı konumundadır.

Anahtar Kelimeler

Kamu diplomasisi , küresel sağlık , sağlık yönetimi , sağlık politikası

Etik Beyan

Araştırma tek yazarlı olup çıkar çatışması yoktur. Etik ihlali söz konusu değildir.

Destekleyen Kurum

Finansal destek alınmamıştır.

Kaynakça

• AFAD. (2012). İdare Faaliyet Raporu 2012. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumsal-raporlar, Erişim Tarihi: 03.09.2024
• AFAD. (2014). İdare Faaliyet Raporu 2014. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumsal-raporlarErişim Tarihi: 03.09.2024
• AFAD. (2016). İdare Faaliyet Raporu 2016. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumsal-raporlar, Erişim Tarihi: 05.08.2024
• AFAD. (2018). İdare Faaliyet Raporu 2018. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumsal-raporlar, Erişim Tarihi: 03.09.2024
• AFAD. (2019). İdare Faaliyet Raporu 2019. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumsal-raporlar, Erişim Tarihi: 03.09.2024
• AFAD. (2020). İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumsal-raporlar, Erişim Tarihi: 03.11.2024
• AFAD. (2021). İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumsal-raporlar, Erişim Tarihi: 20.07.2024
• AFAD. (2022). İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumsal-raporlar, Erişim Tarihi: 20.07.2024
• AFAD. (2023). İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumsal-raporlar, Erişim Tarihi: 20.07.2024
• AFAD. (2024). AFAD ve Tarihçesi. Erişim Adresi: https://www.afad.gov.tr/afad-hakkinda, Erişim Tarihi: 20.07.2024
• Ak, S. (2023). Türkiye’de kamu sağlık politikasında Covıd-19 süreci ve sağlık diplomasisi rolü. Selçuk Sağlık Dergisi, 4(2), 366-389.
• Akıllı, E., ve Çelenk, B. (2019). TİKA’s soft power. Insight Turkey, 21(3), 135-152.
• Barston, R. P. (2019). Modern diplomacy: Routledge.
• Başaran, İ., ve Akyüz, D. (2022). Afet yönetiminde bir sivil toplum kuruluşu: Türk Kızılay. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 7(1), 76-91.
• Fedai, Ö. Ü. R., ve Fedai, A. G. M. M. (2019), Birleşmiş Milletlerin sağlık politikalarının üretilmesindeki rolü, Akademik Sosyal Araştırmalar dergisi, 88(88), 78- 92.
• Feinsilver, J. M. (2010). Fifty years of Cuba's medical diplomacy: from idealism to pragmatism. Cuban studies, 41(1), 85-104.
• Gezer, T. (2022). COVID-19 salgını: kamu sağlığı için küresel sağlık diplomasisinin önemi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (72), 47-63.
• Guo, B., Fan, V., Strange, A., ve Grépin, K. A. (2024). Understanding China’s shifting priorities and priority- setting processes in development assistance for health. Health Policy and Planning, 39(Suppl 1), i65.
• Haşimi, C. (2014). Turkey’s humanitarian diplomacy and development cooperation. Insight Turkey, 16(1), 127-145.
• Hatipoğlu, O. G. (2013). Kızılay Derneği’nin kamusallığı: bir çözümleme denemesi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 11(22), 167-189.
• Kahraman, N., ve Cinman, M. (2019). Kamu diplomasisinin uygulama alanı olarak sağlık diplomasisi. Muhakeme Dergisi, 2(1), 60-71.
• Katz, R., Kornblet, S., Arnold, G., Lief, E., ve Fischer, J. E. (2011). Defining health diplomacy: changing demands in the era of globalization. The Milbank Quarterly, 89(3), 503-523. Erişim Adresi: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3214719/pdf/milq0089-0503.pdf, Erişim tarihi: 20.07.2024
• Kickbusch, I., ve Liu, A. (2022). Global health diplomacy—reconstructing power and governance. The Lancet, 399(10341), 2156-2166.
• Kızılay, Ş. (2021). Değerleri ve aktörleriyle Türkiye’nin insani yardım politikası. UPA Strategic Affairs, 2(2), 185-209.
• Kızılay, T. (2016 2017 2018). Faaliyet Raporları. Erişim Adresi: https://www.kizilay.org.tr/Upload/Dokuman/Dosya/2016-2017-2018-15-02-2021-37425481.pdf, Erişim Tarihi: 03.09.2024
• Kızılay, T. (2019). Türk Kızılay 2019 Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://www.kizilay.org.tr/Upload/Dokuman/Dosya/kizilay_fr_2019_trc-08-01-2021-50988295.pdf, Erişim Tarihi: 20.07.2024
• Kızılay T. (2020). Türk Kızılay 2020 Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: kizilay_fr_2020_tr_web-01-07-2021- 48114193.pdf, Erişim Tarihi: 20.07.2024
• Kızılay T. (2021). 2021 yılı sonu Değerlendirme Toplantısı Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://www.kizilay.org.tr/Upload/Dokuman/Dosya/2021_yilsonu_v3_28aralik_son-29-12-2021- 09503974.pdf, Erişim Tarihi: 20.07.2024
• Kızılay T. (2022). 2022 Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://www.kizilay.org.tr/Raporlar, Erişim Tarihi: 20.07.2024
• Kızılay T. (2023). Kızılay Faaliyet Raporu 2023. Erişim Adresi: turkiye-kizilay-dernegi-2023-yili-faaliyet- raporu--24052024-30-05-2024-99286421.pdf, Erişim Tarihi: 20.06.2024
• Kızılay T. (2024a). Kurumsal Tarihçemiz. Erişim Adresi: https://www.kizilay.org.tr/kurumsal/tarihcemiz, Erişim T.: 20.07.2024
• Kızılay T. (2024b). Misyon, Vizyon. Erişim Adresi: https://www.kizilay.org.tr/Kurumsal, Erişim Tarihi: 20.07.2024
• Kocadal, Ö. (2019). Emerging power liminality in peacebuilding: Turkey’s mimicry of the liberal peace. International Peacekeeping, 26(4), 431-456.
• Küçük, A. (2023). Health diplomacy ın Turkey as the interface of health and foreign policy. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 452-466.
• Lee, S. T. (2023). Vaccine diplomacy: nation branding and China's COVID-19 soft power play. Place Branding and Public Diplomacy, 19(1), 64-78. doi:10.1057/s41254-021-00224-4
• Liu, L., Huang, Y., ve Jin, J. (2022). China’s vaccine diplomacy and ıts ımplications for global health governance. Healthcare (Switzerland), 10(7). doi:10.3390/healthcare10071276
• Mulalić, M., ve Karić, M. (2023). Framing Türkiye’s cosmopolitan relations with the Western Balkans. Insight Turkey, 25(2), 103-120.
• Nye, J. S. (2008). Public diplomacy and soft power. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 616(1), 94-109. doi:10.1177/0002716207311699
• Özkan, U. B. (2023). Doküman inceleme yönteminde geçerlik ve güvenirlik: eğitim bilimleri araştırmaları bağlamında kuramsal bir inceleme. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (56), 832-848.
• Pattanshetty, S., Bhatt, K., Inamdar, A., Dsouza, V., Chattu, V. K., ve Brand, H. (2023). Health diplomacy as a tool to build resilient health systems in conflict settings—a case of Sudan. Sustainability (Switzerland), 15(18). doi:10.3390/su151813625
• Radha, R. (2021). Sağlık diplomasi. International Journal of Academic Value Studies (Javstudies JAVS), 2(2), 127-137. doi:10.29228/javs.51375
• Riggirozzi, P., ve Yeates, N. (2015). Locating regional health policy: Institutions, politics, and practices. Global Social Policy, 15(3), 212-228. doi:10.1177/1468018115599819
• Say, B. (2022). Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA)‘nın Kırgızistan’daki kamu diplomasisi etkinlik alanları. Ahi Evran Akademi, 3(1), 1-18.
• T. C. Cumhurbaşkanlığı, (2024), İletişim Dairesi Başkanlığı, Türkiye Kamu Diplomasisi Strateji Belgesi (2024-2029), (pp.1-14), Erişim Adresi: https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/tukiye- kamu-diplomasisi-strateji-belgesi-2024-2029.pdf, Erişim T. 02.11.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2011). Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://sgb.saglik.gov.tr/TR-60674/stratejik- yonetim.html, Erişim T. 20.05.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2009). İdare Faaliyet Raporu, 2009 Mali yılı. Erişim Adresi: https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/34222/0/tc-saglik-bakanligi-faaliyet-raporu- 2009pdf.pdf?_tag1=BE2766C9FF71A2CA3E28FC1080C6E93390BD65A8, Erişim T. 20.10.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2010). İdare Faaliyet Raporu, 2010 Mali Yılı. Erişim Adresi: https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/34223/0/tc-saglik-bakanligi-faaliyet-raporu- 2010pdf.pdf?_tag1=79B049AD87598C51E33D66D5C40CB36FC9C738F7, Erişim T. 20.10.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2012). Faaliyet Raporu 2012. Erişim Adresi: https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/34220/0/tc-saglik-bakanligi-faaliyet-raporu- 2011pdf.pdf?_tag1=FF6B318506377182A73A75814390361D1C8AFD70 Erişim Tarihi: 20.07.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2011). Faaliyet Raporu 2011. Erişim Tarihi: 20.07.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2013). Faaliyet Raporu 2013. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/34219/0/tc-saglik-bakanligi-faaliyet-raporu- 2013pdf.pdf?_tag1=03C3787466AFEC393786F1A5BA53D77FCCFF277D, ErişimTarihi 20.07.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2014). Faaliyet Raporu 2014. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/34218/0/tc-saglik-bakanligi-faaliyet-raporu- 2014pdf.pdf?_tag1=DD0B6F02EE291F189A8843688AB03E13FA3509A0, Erişim Tarihi 20.07.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2015). Faaliyet Raporu 2015. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/35665/0/2015-yili-faaliyet- raporupdf.pdf?_tag1=C13EAAB588E866B53FAC1BEFC668A4CF0E491E26 Erişim Tarihi 10.04.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2016). Faaliyet Raporu 2016. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/9844/0/saglik-bakanligi-2016-yili-faaliyet- raporupdf.pdf?_tag1=FA91BC9A51DADBF3C970884C53AE196A71068D91 Erişim Tarihi 20.07.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2017). Faaliyet Raporu 2017. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/34224/0/tc-saglik-bakanligi-faaliyet-raporu- 2017pdf.pdf?_tag1=74EE31ED7661C2397D9E758F51661198C7D24AF8, Erişim Tarihi 19.07.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2018). Faaliyet Raporu 2018. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/34225/0/tc-saglik-bakanligi-faaliyet-raporu- 2018pdf.pdf?_tag1=D41FAD613499B70338F7A1337C05BF50936BB04F , Erişim Tarihi 16.07.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2019). İdari Faaliyet Raporu 2019. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/36626/0/tc-saglik-bakanligi-faaliyet-raporu- 2019pdf.pdf?_tag1=B2C121BEA48144C0FF27ACC9B9796D4ACE1846DB, Erişim Tarihi 14.09.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2020). Faaliyet Raporu 2020. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/40174/0/2020-faaliyet- raporupdf.pdf?_tag1=CFE4DA6D46D2723FAEA3B955BC4E198FEDE93BBE, Erişim Tarihi 20.07.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2021). Faaliyet Raporu. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/42666/0/2021-faaliyet- raporupdf.pdf?_tag1=A479EA3416AA5E001B71B4D2F670F3588B41D42C Erişim Tarihi 20.11.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2022). Faaliyet Raporu. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/45199/0/2022-faaliyet- raporupdf.pdf?_tag1=A972367F71B5F050EA1DDC0E1AD110DEDF904131 Erişim Tarihi 30.07.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2023). Faaliyet Raporu 2023. Erişim Adresi https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/47771/0/tc-saglik-bakanligi-2023-yili-faaliyet- raporupdf.pdf?_tag1=4D19D223F5876E6C98006F5A03950CEF3A7C104B, Erişim Tarihi 30.07.2024
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2024). 2009-2023 Faaliyet Raporları. Erişim Adresi https://sgb.saglik.gov.tr/TR,60674/stratejik-yonetim.html, Erişim Tarihi: 20.09.2024
• TIKA. (2015). 2015 Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://tika.gov.tr/basin-odasi/yayinlar/tika-faaliyet- raporlari/page/2/ Erişim Tarihi: 20.09.2024
• TİKA. (2024a). Tika’nın Tarihi. Erişim Adresi: https://tika.gov.tr/kurumumuz/tarihce/, Erişim Tarihi: 20.09.2024
• TİKA. (2024b). TİKA Faaliyet Raporları 2014-2023. Erişim Adresi: https://tika.gov.tr/basin- odasi/yayinlar/tika-faaliyet-raporlari/ Erişim Tarihi: 20.09.2024
• TİKA. (2024c). İdari Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://tika.gov.tr/wp-content/uploads/2025/02/TIKA- Faaliyet-Raporu-2024-2-web.pdf Erişim Tarihi: 20.09.2024
• Türk Kızılay. (2024). Faaliyet Raporları. Erişim Adresi: https://www.kizilay.org.tr/Raporlar Erişim Tarihi: 30.07.2024
• Uğur, Ü. (2019). Correlation Valueo of The Connection Between Turkey’s Migration Governance And Public Diplomacy. Paper presented at The Academic Studies.
• USHAŞ, S. T. V. (2024). Sağlık Turizmi Verileri. Erişim tarihi: 20.07.2024, Sağlık Turizmi Verileri
• Van Dijk, R. J. L., ve Lo, C. Y. P. (2023). The effect of Chinese vaccine diplomacy during COVID-19 in the Philippines and Vietnam: a multiple case study from a soft power perspective. Humanities & Social Sciences Communications, 10(1). doi:10.1057/s41599-023-02073-3
• Wang, K., Gimbel, S. E., Hassen, S., ve Hagopian, A. (2012). The experience of Chinese physicians in the national health diplomacy programme deployed to Sudan. Global Public Health, 7(2), 196-211.
• Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı) Ankara: Seçkin Yayıncılık.