Yetişkinlerin, Sürdürülebilir Beslenme Bilgi ve Tutumlarının, Besin Seçimlerine Etkisinin Değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Küresel nüfus artışı, kentleşme ve iklim değişikliğinin giderek belirginleşen etkileri, sürdürülebilir gıda üretimi ve tüketimine yönelik yaklaşımların önemini artırmaktadır. Sürdürülebilir beslenme; çevresel kaynakların korunmasını, ekosistem üzerindeki baskının azaltılmasını ve toplum sağlığının uzun vadede desteklenmesini hedefleyen kapsamlı bir yaklaşım olup bitkisel temelli besin tüketiminin artırılması, kırmızı et tüketiminin azaltılması, yerel ve mevsimsel ürünlerin tercih edilmesi ve gıda israfının en aza indirilmesi gibi temel ilkeleri içermektedir. Bu çalışma, yetişkin bireylerin sürdürülebilir beslenmeye ilişkin bilgi ve tutum düzeylerinin besin tercihleri üzerindeki etkilerini inceleyerek sürdürülebilir beslenme davranışlarını şekillendiren unsurları daha bütüncül biçimde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Nicel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışma, ilişkisel tarama modeline dayanmaktadır. Araştırmanın örneklemini çevrim içi anketi yanıtlayan 18 yaş üzeri 276 yetişkin oluşturmaktadır. Veriler SPSS 25 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Katılımcılara Sürdürülebilir Beslenme Bilgi ve Tutum Anketi ile Besin Seçimi Testi uygulanmış; tanımlayıcı istatistiklere ek olarak bağımsız örneklem t-testi, ANOVA ve çoklu regresyon analizleri yapılmıştır. Bu analizler aracılığıyla hem bireysel gruplar arasındaki farklılıklar hem de değişkenler arası ilişkilerin yönü ve gücü ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %68,1’i kadın, %31,9’u erkektir ve yaş ortalaması 32,82’dir. Kadın katılımcıların “Sürdürülebilir Diyeti Tanımlama Bilgisi” puanlarının erkeklere göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir (t(274) = -4,12, p = 0,01). Yaş grupları arasında yalnızca “Sürdürülebilirlik Bilgisi” değişkeninde anlamlı farklılık bulunmuştur. Ayrıca eğitim düzeyi arttıkça hem bilgi hem de tutum puanlarında anlamlı artış gözlenmiştir (p < 0,05). Regresyon analizi, sürdürülebilirlik bilgisinin fiyat algısını negatif yönde yordadığını göstermiştir. Sonuç: Bulgular, kadınların ve daha yüksek eğitim düzeyine sahip bireylerin sürdürülebilir beslenmeye ilişkin bilgi ve tutum açısından daha güçlü profiller sergilediğini ortaya koymaktadır. Ancak bu olumlu özelliklerin besin seçimine sınırlı biçimde yansıdığı ve özellikle fiyat algısında belirginleştiği görülmüştür. Çalışma, sürdürülebilir beslenme farkındalığını artırmaya yönelik çok boyutlu politikaların, eğitim programlarının ve toplumsal stratejilerin geliştirilmesinin önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir beslenme
• besin seçimi
• beslenme bilgisi

Evaluation of the Impact of Adults’ Knowledge and Attitudes Toward Sustainable Nutrition on Their Food Choices

Öz

Aim: Rapid population growth, urbanization, and the environmental impacts of climate change have increased the need for sustainable food production and consumption practices. Sustainable nutrition aims to protect natural resources, reduce environmental pressures, and support long-term public health. Its core principles include increasing plant-based food consumption, decreasing red meat intake, prioritizing seasonal and locally sourced foods, and reducing food waste. This study aims to examine how adults’ knowledge and attitudes toward sustainable nutrition influence their food choices and to identify key factors associated with sustainability-oriented dietary behaviors. Materials and Methods: This quantitative study was conducted using a relational survey design. Data were collected online from 276 adults aged 18 years and older. Participants completed the Sustainable Nutrition Knowledge and Attitude Questionnaire and the Food Choice Test. The data were analyzed using SPSS 25. Descriptive statistics, independent samples t-tests, ANOVA, and multiple regression analyses were conducted to assess differences between demographic groups and to evaluate the predictive relationships among variables. Results: Among the participants, 68.1% were female and 31.9% were male, with a mean age of 32.82 years. Female participants scored significantly higher than males on the “Knowledge of Sustainable Diet Description Statements” (t(274) = -4.12, p = 0.01). A significant difference across age groups was found only for sustainability knowledge. Higher education levels were associated with increased knowledge and more positive attitudes toward sustainable nutrition (p < 0.05). Regression analysis showed that sustainability knowledge negatively predicted price perception (β = −0.123, t = −2.015, p = 0.45), indicating that individuals with greater knowledge place less emphasis on price when making food choices. Conclusion: The findings indicate that women and individuals with higher educational attainment demonstrate stronger sustainability-related knowledge and attitudes. However, the influence of these characteristics on actual food choices appears limited, with a notable effect only on price perception. These results emphasize the need for educational programs and policy strategies designed to enhance public awareness and promote sustainable dietary behaviors.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable diet
• food choice
• nutrition knowledge

Kaynakça

1. Acar Tek, N., Karaçil Ermumcu, M. Ş., Erdoğan Gövez, N., ve Çıtar Dazıroğlu, M. E. (2023). Evaluation of awareness, knowledge, and attitudes level of sustainable nutrition in different age groups: A cross sectional study. European Journal of Environment and Public Health, 7(4), em0142. https://doi.org/10.29333/ejeph/13390
2. Barone, B., Nogueira, R. M., Guimarães, K. R. L. S. L. de Q., ve Behrens, J. H. (2019). Sustainable diet from the urban Brazilian consumer perspective. Food Research International, 124, 206–212. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2018.05.027
3. Chard, E., Bergstad, C. J., Steentjes, K., Poortinga, W., ve Demski, C. (2024). Gender and cross-country differences in the determinants of sustainable diet intentions: A multigroup analysis of the UK, China, Sweden, and Brazil. Frontiers in Psychology, 15, 1355969. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1355969
4. Conrad, Z., Niles, M. T., Neher, D. A., Roy, E. D., Tichenor, N. E., ve Jahns, L. (2018). Relationship between food waste, diet quality, and environmental sustainability. PLoS ONE, 13(4), e0195405. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0195405
5. Dikmen, D., İnan-Eroğlu, E., Göktaş, Z., Barut-Uyar, B., ve Karabulut, E. (2016). Validation of a Turkish version of the Food Choice Questionnaire. Food Quality and Preference, 52, 81–86. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2016.03.016
6. Dumancı, F., Yaşar, İ., Duvan, S. N., Erbecer, S., ve İlyasoğlu, H. (2023). Investigation of motives underlying food choice of health science students: A cross-sectional study. Turkiye Klinikleri Journal of Health Sciences, 8(4), 561–567. https://doi.org/10.5336/healthsci.2023-97853
7. Ertuş, G. (2023). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı çalışanlarının sürdürülebilir beslenme konusundaki bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi] Medipol Üniversitesi: Ankara.
8. Fernqvist, F., Spendrup, S., ve Tellström, R. (2024). Understanding food choice: A systematic review of reviews. Heliyon, 10(12), e32492. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e32492

9. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2012). The state of food and agriculture 2012. FAO. https://www.fao.org/3/i3028e/i3028e.pdf (Erişim tarihi: 1 Şubat 2025).
10. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2019). The State of Food and Agriculture 2019. FAO. The State of Food and Agriculture 2019 | FAO
11. García-González, Á., Achón, M., Carretero Krug, A., Varela-Moreiras, G., ve Alonso-Aperte, E. (2020). Food sustainability knowledge and attitudes in the Spanish adult population: A cross-sectional study. Nutrients, 12(10), 3154. https://doi.org/10.3390/nu12103154
12. Guiné, R. P. F., Bartkiene, E., Szűcs, V., Tarcea, M., Ljubičić, M., Černelič-Bizjak, M., ... ve Duarte, J. (2020). Study about food choice determinants according to six types of conditioning motivations in a sample of 11,960 participants. Foods, 9(7), 888. https://doi.org/10.3390/foods9070888
13. Hemler, E. C., ve Hu, F. B. (2019). Plant-based diets for personal, population, and planetary health. Advances in Nutrition, 10(Suppl. 4), S275–S283. https://doi.org/10.1093/advances/nmy117
14. İncedal Irgat, S., Bakırhan, H., Bakırhan, Y. E., ve İncedal Sonkaya, Z. (2024). Determining food choice motivations in Turkish adults: Sustainable and healthy eating behavior, ecological footprint awareness, and food insecurity perspective. BMC Public Health, 24, 3547. https://doi.org/10.1186/s12889-024-21091-7
15. Kamenidou, I. E., Mamalis, S., Bara, E. Z. G., ve Pavlidis, S. (2024). Young consumers’ price perceptions in purchasing foods: Evidence from Greece. Sustainability, 16(13), 5752. https://doi.org/10.3390/su16135752
16. Kaner, G., Şeremet Kürklü, N., Yurtdaş Depboylu, G., ve İnsel, T. H. (2024). Knowledge and opinions about sustainable nutrition and the factors associated with sustainable and healthy eating behaviors in adults. Eastern-European Journal of Medical Genetics and Gene Therapy, 2024(A20). https://doi.org/10.21802/e-GMJ2024-A20
17. Kaya, A., Yılmaz, C., Demir, G., ve Öztürk, A. (2024). Determining food choice motivations in Turkish adults: Sustainable and healthy eating behavior, ecological footprint awareness, and food insecurity perspective. Nutrients, 16(23), 3975. https://doi.org/10.3390/nu16233975
18. Leng, G., Adan, R. A. H., Belot, M., Brunstrom, J. M., de Graaf, K., Dickson, S. L., ... ve Smeets, P. A. M. (2017). The determinants of food choice. Proceedings of the Nutrition Society, 76(3), 316–327. https://doi.org/10.1017/S002966511600286X
19. Macit-Çelebi, M. S., Bozkurt, O., Kocaadam-Bozkurt, B., ve Köksal, E. (2023). Evaluation of sustainable and healthy eating behaviors and adherence to the planetary health diet index in Turkish adults: A cross-sectional study. Frontiers in Nutrition, 10, 1180880.https://doi.org/10.3389/fnut.2023.1180880 Sobal, J., Bisogni, C. A., Devine, C. M., ve Jastran, M. (2006). A conceptual model of the food choice process over the life course. In The psychology of food choice (pp. 1–18). CABI. https://doi.org/10.1079/9780851990323.0001
20. Steptoe, A., Pollard, T. M., ve Wardle, J. (1995). Development of a measure of the motives underlying the selection of food: The Food Choice Questionnaire. Appetite, 25(3), 267–284. https://doi.org/10.1006/appe.1995.0061
21. Şahin Bayram, S. (2024). Sürdürülebilir beslenme bilgi ve tutum anketinin Türkçeye uyarlanması: Mavi ve beyaz yakalı çalışanlara uygulanması [Doktora tezi, Başkent Üniversitesi].
22. Ureña, F., Bernabéu, R., ve Olmeda, M. (2008). Women, men and organic food: Differences in their attitudes and willingness to pay: A Spanish case study. International Journal of Consumer Studies, 32(1), 18–26. https://doi.org/10.1111/j.1470-6431.2007.00637.x
23. World Health Organization. (2017). Double-duty actions for nutrition: Policy brief. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/255414/WHO-NMH-NHD-17.2-eng.pdf (Erişim tarihi: 1 Şubat 2025).
24. World Health Organization. (2022). World population prospects 2022: Summary of results. United Nations Department of Economic and Social Affairs. https://www.un.org/development/desa/pd/content/world-population-prospects-2022 (Erişim tarihi: 1 Şubat 2025).