Tehlilê Şiirê Axpin Heyat Ê Mela Aziz Bekiyi

Roman, hikâye, şiir ve diğer edebiyat türleri için hususi sınır ve özellikler vardır. Sanat eserleri, dış dünyadaki malzemelerin sanatçılar eli ile işlenmesine dayanır. Sanat eseri, bir ‘var olan’ üzerinden oluşur. Şiir, var olanı kelimelere değişik anlamlar yükleyerek anlatır. Duygu ve düşünceler, şiirde edebi ve etkili bir çerçevede dile gelir. Mola Abdulaziz Beki, Klasik Zaza Edebiyatı’nın şiir sahasında kıymetli bir ismidir. Zaza edebiyatının gelişim seyri ve Zazaca anadilde eğitim olmaması birçok şair gibi Mola Abdulaziz Beki’yi de etkilemiştir. Klasik Zaza edebiyatı, aruz, nazım şekli ve mazmunlar yönüyle bazı eksiklikler taşısa da kendi şartlarında o kadar güçlüdür. Bu çerçevede Mola Abdulaziz Beki’nin şiirleri edebi sanatlar, iç musiki ve imaj yönüyle güçlüdür. Bu çalışma, şekil ve anlam yönüyle Klasik Zaza şiiri için bir pencere açmakta ve örnek sunmaktadır. Bu örnek, Cebexçuri’nin Divanı’ndan Axpin Heyat şiiridir. İnsan, iki hayat arasında git gel’ler yaşar. Dünya hayatı, çoğunlukla geçici ve sınanma kabul edilir. Ahiret ise, ektiğini biçme, yaptığını görme yurdu sayılır. Bu çerçevede, Müslüman kişi ‘Dünyayı ahiretin tarlası’ sayar. Bu çalışma, bu bağlamda yazılmış bir şiirin tahlilidir. Bu şiir, Mola Abdulaziz Beki’nin ‘Axpin Heyat’ adlı şiiridir.

Qey roman, hikâye, şiir u zobina tewıranê edebiyati ri sınor u xısusiyeti taybeti esti. Eseri seneti, pê hacetanê dunyaya teberın vıraziyeni ki ıni eseri destê senetkaran ra veciyeni. Eserê seneti, ‘o ki esto’ ey sera vıraziyeno. Şiir, çiyi ki esti inan pê kelimeyan ano vatış ki ıni kelimeyi ciya ciya menayan kırışneni. His u fıkıri, şiir dı yo çarçewaya edebi u bı tesir dı yeni vatış. Mela Aziz Beki, Edebiyatê Zazaki ê Klasiki dı wareyê şiir dı nameyêko qimetdar o. Xetê eraverşiyayişê edebiyatê Zazaki u çinbiyayişê tedrisê zıwanê dadi ê Zazaki zey Mela Aziz Beki zaf şairan kerdo tesirdar. Çendêk edebiyatê Zazaki ê Klasiki hetê aruz, şeklê nazım u mazmunan tıkê kêmiyan bıkırışno qasê şertanê xu zi endêk zıxm o. Ina çarçewa dı şiiri Mela Aziz Bekiyi hetê senetanê edebi, ahengo zereyın u imaji ra zıxm i. Ina xebat, hetê şekil u mena ra qey şiirê Klasik ê Zazaki yo pencıra u mocnak a. Ina mocnak zi Diwon Cebexçuri ra şiirê Axpin Heyati ya. İnsan, benateyê wırd heyatan dı şıno yeno. Heyatê dunya, eğleb viyerte u imtihan hesıbiyeno. Axiret zi welatê çinayişê mehsulan u vinayişê kerdeyan hesıbiyeno. Ina çarçewa dı merdumo Bısılmone ‘Ina dunya, hegayê axireti’ zono. Ina xebat, ıno famkerdış sera tehlilê yo şiiri ya u ıno şiir zi ına çarçewa dı nusiyayo. Ino şiir, ınê Mela Aziz Beki ‘Axpin Heyati’ yo.