Bilinmeyen Bir Şair ve Nazım: Molla Arif Dêrsilavî’nin Hayatı ve Edebî Mirası

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 22, 6 - 18, 28.12.2025

Nurettin Ertekin

https://doi.org/10.56491/buydd.1725901

https://izlik.org/JA38BW65PB

Öz

Şüphesiz bütün milletlerin tarih sayfaları arasında kaybolan, gün yüzüne çıkmayan şair, edip ve nazımlar bulunmaktadır. Türk, Kürt ve İran edebiyatında zamanla ortaya çıkan yeni eserler ve yazarlar, bu durumun en büyük kanıtıdır. Bu çalışma çok da bilinmeyen ve eserleri tanınmayan Molla Arif Dêrsilavî’nin hayatını ve eserlerini edebi camiaya tanıtmayı amaçlamaktadır. Molla Arif, manzum ilmi ve edebi eserlerin yanında şair kimliğiyle de öne çıkan bir isimdir. Ancak, bugüne kadar eserleri tanıtılmamış ve kapsamlı edebî analizlere tabi tutulmamıştır. Çalışma, kısa bir giriş bölümünün ardından müellifin hayatına dair temel bilgileri sunmakta, ardından esas bölümde eserlerini şekil ve içerik yönünden incelemeye tabi tutmaktadır. Sonuç olarak, Molla Arif’in Kürt edebiyatına kazandırdığı eserlerin, yalnızca bir tanıtımla yetinilmeyecek kadar önemli olduğu ve kapsamlı edebi analizlerle ele alınması gerektiği ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

Edebiyat , Klâsik Kürt Edebiyatı , Manzume , Yusuf ve Züleyha , Hazreti İsa , Manzum Fıkıh , Biyografi , Molla Arif Dêrsilavî.

Ji Layê Şikl û Naverokê ve Nirxandinek li ser Mîrata Edebî ya Mela ‘Arifê Dêrsilavî

https://izlik.org/JA38BW65PB

Öz

Bê guman di nava rûpelên dîroka hemû neteweyan de şa‘ir, edip û nazimên wendabûyî û derneketine holê dê hebin. Dem dem di edebiyata Tirkî, Kurdî û Farsî de derketina berhem û nivîskarên bi vî rengî vê nêrînê di çespîne. Mebesta vê xebatê danasîna berhem û jiyana Mela ‘Arifê Dêrsilavî ye ku hetanî neha ji teref camî‘eya edebiyatê ve nehatiye nasîn. Mela ‘Arif, tevî berhemên menzûm yên ‘ilmî û edebî, bi şa‘irtiya xwe jî derdikeve pêş. Lêbelê hetanî roja me danasîna berhemên wî ne hatine kirin û nebûne mijarên lêkolînên edebî. Ev xebat, piştî destpêkeke kurt bi kurtejiyana nivîskarî didome. Piştre berhemên Mela ‘Arif ji layê şikl û naverokê ve hatin nirxandin ku mijara eslî ya vê xebatê ye. Em gihaştin vê encamê ku Mela ‘Arif bi berhemên xwe di edebiyata Kurdî de kesayetekî girîng e û şayesteye ku li ser berhemên wî dahûrandinên edebî yên kûr û hûr werin kirin.

Anahtar Kelimeler

Edebiyat , Edebiyata Kurdî ya Klasîk , Menzûme , Yûsif û Zuleyxa , Hezretî ‘Îsa , Fiqha Menzûm , Biyografî , Mela ‘Arifê Dêrsilavî.

Kaynakça

• Değirmençay, Veyis. Fünûn-i Belâgat Ve Sınâât-ı Edebî, Ankara: Aktif, 2014.
• Dêrsilavî, Mela ‘Arif. el-Fiqhi’l-Menzûm, Seyda Kitap Evi, Diyarbakır, Bê dîrok.
• Dêrsilavî, Mela ‘Arif. Menzûmetû Gulzarî Can, Gap Ofset, Diyarbakır, 2004.
• Dêrsilavî, Mela Arif. Serpêhatiya Îsa Pêxember (Qisetu Îsa Îbni Meryem), Werger ji Tîpên Eebî: Zeynelabidin Zinar, Pencinar, Stockholm, 2014.
• Dêrsilavî, Mela Arif. Serpêhatiya Yûsif Pêxember (Yûsuf û Zuleyxa), Werger ji Tîpên Erebî: Zeynelabidin Zinar, Pencinar, Stockholm, 2014.
• el-Cezerî, Muhemmed bin Muhemmed bin Yûsuf, ez-zehru’l-faîh fî Zikrî Men Tenezzehû ‘Eni’z-Zunûbî we’l-Qebaîh, Daru’l-Kutûbi’l- ‘İlmîyyetî, Beyrût, 1986.
• Fesayî, Mensûr Restgar. Enwa’ê Şi’rê Farisî, Întîşaratê Nuwêd, Şîraz, Îran 1380.
• Humayî, Celaleddîn. Finûnê Belaxat û Sina‘atê Edebî. Îran: Çapxaneê Sitare, 1373.
• Kedkenî, Muhemmed Rida Şefi‘î. Mûsîki-yi Şi’r. Tehran: Âgâh, 1389.
• Kiraz, Seydî. “Türk İslam Edebiyatında Bir Peygamber Portresi: Hz. İsa”, Ekev Akademi Dergisi, Yıl 18, sayı 60, 2014, 261-280.
• Necefî, Ebu’l-Hesan. Tebeqebendi-yi Wezinhâ-yi Şi'rî Fârsî. Tehran: Nîlufer, 1394.
• Pûeğî, Mela Kamil. Dîwan, (Hedrekar: Murat Varol), İstanbul: Vir, 2020.
• Reyşehrî, Mûhemmed. Cewahiru’l-hîkmetî Lî Îmam Ebî ‘Ebdullah Huseyn, Muessesetî Daru’l-hedîs, Qûm, 1385.
• Sadînî, M. X. Feqiyê Teyran: Jiyan, Berhem û Helbestên Wî. Stenbol: Nûbihar, 2013.
• Saraç, M. A. Yekta. Klasîk Edebiyat Bilgisi, Biçim-Ölçü-Kafiye. İstanbul: Gükkubbe, 10. Baskı, 2017.
• Selman, ‘Ebdul‘ezîz Muhemmed. Mecmû‘etû Qesaîdu’z-Zuhdiyyatî, Metabi‘î el-Xalid Li’l-Ufset, Riyad, 1409.
• Şemîsa, Sîrus. Enwa‘ê Edebî, Întîşaratê Mîtra, Wîrayişê Çiharom, Tehran, Îran 1386, r 314-315.
• Xemkûrê Xursî, Nûra Nepenî, (Amd: Nurettin Ertekin), Peywend, Wan, 2022.