Socio-Political Dynamics of the National Struggle in Gülnar: From Redd-i İlhak to Tekâlif i Milliye Resistance and Mobilization in the Provinces

Öz

This study examines the civil resistance movements, social mobilization processes and local organization dynamics that emerged during the years of the National Struggle in the Gülnar district of the İçel sanjak. The research focuses on two main historical breaking points: First, Redd i İlhak and Müdafaa i Hukuk organization formed in Gülnar after the Armistice of Mondros; the second is the morale, logistics and political mobilization process that occurred in the provinces after the Sakarya Victory. In the study, Gülnar's development of national reflexes in the early period despite his geographical isolation, economic collapse, epidemics and security threats were analyzed. In addition, the political bond established by the provincial people with the central authority through the Meserret Rally, Tekâlif-i Milliye practices and telegrams sent to the Ankara government were evaluated. The main thesis of the study is that the Gülnar example shows that the National Struggle was not only a military process; it is also a sociopolitical popular movement shaped by the initiative of the local community.

Anahtar Kelimeler

• Gülnar
• Redd-i İlhak
• Müdafa-i Hukuk
• Tekalif-i Milliye

Gülnar’da Millî Mücadele’nin Sosyo Politik Dinamikleri: Redd i İlhak’tan Tekâlif i Milliye’ye Taşrada Direniş ve Seferberlik

Öz

Bu çalışma, İçel sancağına bağlı Gülnar kazasında Millî Mücadele yıllarında ortaya çıkan sivil direniş hareketlerini, toplumsal seferberlik süreçlerini ve yerel örgütlenme dinamiklerini incelemektedir. Araştırma, iki temel tarihsel kırılma noktasına odaklanmaktadır: Birincisi, Mondros Mütarekesi sonrasında Gülnar’da teşekkül eden Redd i İlhak Heyeti ve Müdafaa i Hukuk örgütlenmesi; ikincisi ise Sakarya Zaferi sonrasında taşrada oluşan moral, lojistik ve siyasal seferberlik sürecidir. Çalışmada Gülnar’ın coğrafi izolasyonu, ekonomik çöküşü, salgın hastalıklar ve güvenlik tehditleri altında olmasına rağmen erken dönemde millî refleks geliştirmesi analiz edilmiştir. Ayrıca Meserret Mitingi, Tekâlif i Milliye uygulamaları ve Ankara hükümetine gönderilen telgraflar üzerinden taşra halkının merkezi otorite ile kurduğu siyasal bağ değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel tezi, Gülnar örneğinin Millî Mücadele’nin yalnızca askeri bir süreç olmadığını; aynı zamanda yerel toplumun inisiyatifiyle şekillenen sosyo politik bir halk hareketi olduğunu göstermesidir.

Anahtar Kelimeler

• Gülnar,
• Redd-i İlhak
• ,Müdafa-i Hukuk
• ,Tekali-i Milliye

Kaynakça

1. Aydın, T. (2021). Millî Mücadele Döneminde Bir Propaganda Aracı Olarak Kongre Yapılanmaları. M. Saygın (Ed.), Millî Mücadele’nin 100. Yılı Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu’ya Geçişi ve Kongreler Uluslararası Sempozyumu (ss. 171-210). Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
2. Bilir, F. S. (2007). Orta Asya’dan Toroslara Gülnar. Etik Yayınları.
3. Çalık, R., ve Tepekaya, M. (2006). Birinci Dünya Savaşı esnasında Anadolu’daki salgın hastalıklar ve Ermeniler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16, 205-228.
4. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). (1333). İrade Dâhiliye (İ.DH.), Kutu: 20, Sıra: 1333, Gömlek: 25. İstanbul, Türkiye.
5. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. (1324). Dâhiliye Nezareti, Tahrirat-ı Mühimme Kalemi (DH.TMIK.M.), Kutu: 237, Gömlek: 46 (Hicrî 04.11.1324 tarihli belge). İstanbul, Türkiye.
6. Doğanay, R., ve Yılmaz, G. (2023). 20. yüzyıl başlarında Ermenek kazasının sıhhi ve içtimai durumu. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 6(1), 118-129.
7. Durdu, M. (2018). 19. yüzyılda Ermenek ve çevresinde görülen salgın hastalıklar ve bunlara karşı alınan önlemler. Uluslararası Geçmişten Günümüze Ermenek ve Çevresi Sempozyumu Bildirileri (ss. 133-135). Palet Yayınları.
8. Kandemir, B. (2018). Gezende Karyesi. Mutlu Ofset Matbaa Yayıncılık.

9. Karpat, K. (2003). Osmanlı Nüfusu (1830-1914) Demogtrafik ve Sosyal Özellikler. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
10. Keyder, Ç. ve Vilma H. (2015). Osmanlıdan Günümüze Doğu Akdeniz Kentleri. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Kopar, M. (2017). İstiklal Harbi sıhhi raporu (1920-1923). Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(8), 210-228.
11. Köse, E. (2022). 17-19. Yüzyıllarda Kıbrıs-İçel Deniz Ticareti. Tarih İncelemeleri Dergisi, XXXVII/2.
12. Metinsoy, E. M. (2023). Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Kadınları: Gündelik Yaşamda Siyaset ve Mücadele. İş Bankası Yayınları.
13. Ökte, E. Z. (1999). Belgelerle Türk Tarihi Dergisi (Dün Bugün Yarın). Tarihi Araştırmalar ve Dokümantasyon Merkezleri Kurma ve Geliştirme Vakfı.
14. Özer, S. (2016). I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nde Tifüs (Lekeli Humma) Salgını. Belleten, 80 (287), 219-260.
15. Sarıçelik K. (2017). Birinci Dünya Savaşı Yıllarında Teke Sancağında Tarımsal Üretimi Artırma Çabaları, Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Dergisi, 42, 149-168.
16. Selvi, H. ve Cırık, B. (2020). Millî Mücadelede TBMM’ye Anadolu’dan Çekilen Telgraflar. TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları.
17. Sürmeli, S. (1998). Millî Mücadele’de Tekâlif-i Milliye emirleri. Atatürk Araştırma Merkezi. Şerif, A. (1977). Anadolu’da Tanin. Kavram Yayınları.
18. Temel M. (1998). Birinci Dünya Savaşı ve Mütareke Yıllarında Türkiye'deki Bulaşıcı ve Zührevi Hastalıklara Karşı Alınan Önlemler. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3 (8), 329-348.
19. Teoman, Z. (1988). İçel’in Kurtuluşu. Türk Dünyası Tarih Dergisi, 13.
20. Yalçın, A. (2025). Doğu Akdeniz’de bir Osmanlı liman yerleşimi: Gilindire/Aydıncık. OTAM, 57, 113-136.