Araştırma Makalesi

Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme

Cilt: 9 Sayı: 1 30 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme

Öz

Tüketiciler günlük yaşam pratiğinde hemen her satın almada karar alma süreciyle karşı karşıyadır. Genel kabul, her tüketicinin faydasını maksimize etmeye çalışacağıdır. Ancak, rasyonellik gerçekten hislerden yoksun mudur yoksa mantıklı bir karar verme sonucunda elde edilen fayda, tatmin edici olabilir, haz sağlayabilir mi? İşte bu noktada bu çalışmanın yanıt aradığı soru tüketicilerin satın alma süreçlerinde rasyonel eğilimleri, rasyonel olduğu düşünülen satın alma eylemlerinin sonucunda bir haz duygusunun üretilip üretilmediğidir. Bu çerçevede çalışma, tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleriyle satın alma sonrasındaki hedonik duygulanım eğilimleri üzerine fenomenolojik çözümleme yapmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda nitel araştırma yöntemine dayalı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak tüketicilerden bir alışveriş senaryosunda market ürünleri bağlamındaki satın almalarına ilişkin yanıtlar vermeleri istenmiştir. Kolayda örnekleme yoluyla 18 katılımcıdan veri elde edilmiştir. Toplanan veriler fenomenolojik çözümleme kapsamında analiz edilmiştir. Bulgular, tüketicilerin fiyat araştırması yapma, indirimleri takip etme, faydayı maksimize etme çabası gibi bilinçli tüketici davranışları yönünden güçlü bir eğilim gösterdiklerini; diğer taraftan, bu eğilimin bireylerin psikolojik tatmin elde ettiği ve sosyal çevreleriyle paylaştıkları bir deneyim haline de geldiğini göstermiştir. Alışveriş sonrası sağlanan haz duygusu, bireylerin kendilerini akıllıca bir iş yapmış hissettikleri bir durum meydana getirmekte, bu haz, sosyal bir ödüllendirme halini almaktadır. Özgün bir araştırma tasarımına sahip olan çalışmada elde edilen bu sonuçlar, rasyonel satın alma kararlarının genellikle faydacı güdüler tarafından yönlendirilmesine rağmen, tüketicilerin haz ve ödül duygusuna katkıda bulunan güçlü duygusal tepkileri de uyandırabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Agar, M. H. (1986). Speaking of ethnography. USA: Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781412985895
  2. Andreassen, C. S. (2014). Shopping addiction: an overview. Journal of Norwegian Psychological Association, 51(1), 194-209. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.01374
  3. Armağan, E., ve Temel, E. (2018). Türkiye’de online kompulsif alışveriş davranışı üzerine ampirik bir çalışma. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(4), 621-653. https://doi.org/10.16953/deusosbil.346859
  4. Arnold, M. J., & Reynolds, K. E. (2003). Hedonic shopping motivations. Journal of Retailing, 79(2), 77-95. https://doi.org/10.1016/S0022-4359(03)00007-1
  5. Aquino, S. D., & Natividade, J. C. (2024). “Just do it”: Hedonic shopping motivations predicting consumer behavior beyond personality. Avances en Psicología Latinoamericana, 42(1), 1-17. https://doi.org/10.12804/revistas.urosario.edu.co/apl/a.11501
  6. Atkins, K. G. (2008). The smart shopping construct: Scale development and validation. [Unpublished doctoral dissertation]. University of Tennessee, USA.
  7. Babin, B. J., Darden, W. R., & Griffin, M. (1994). Work and/or fun: Measuring hedonic and utilitarian shopping value. Journal of Consumer Research, 20(4), 644-656. https://doi.org/10.1086/209376
  8. Bagozzi, R. P., Belanche, D., Casaló, L. V., & Flavián, C. (2016). The role of anticipated emotions in purchase intentions. Psychology & Marketing, 33(8), 629-645. https://doi.org/10.1002/mar.20905

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İşletme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

30 Haziran 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

21 Mart 2025

Kabul Tarihi

4 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 9 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Temel, E., & Anbarcı, M. (2025). Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme. Kapadokya Akademik Bakış, 9(1), 38-70. https://doi.org/10.69851/car.1660721
AMA
1.Temel E, Anbarcı M. Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme. CAR. 2025;9(1):38-70. doi:10.69851/car.1660721
Chicago
Temel, Eren, ve Mehmet Anbarcı. 2025. “Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme”. Kapadokya Akademik Bakış 9 (1): 38-70. https://doi.org/10.69851/car.1660721.
EndNote
Temel E, Anbarcı M (01 Haziran 2025) Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme. Kapadokya Akademik Bakış 9 1 38–70.
IEEE
[1]E. Temel ve M. Anbarcı, “Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme”, CAR, c. 9, sy 1, ss. 38–70, Haz. 2025, doi: 10.69851/car.1660721.
ISNAD
Temel, Eren - Anbarcı, Mehmet. “Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme”. Kapadokya Akademik Bakış 9/1 (01 Haziran 2025): 38-70. https://doi.org/10.69851/car.1660721.
JAMA
1.Temel E, Anbarcı M. Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme. CAR. 2025;9:38–70.
MLA
Temel, Eren, ve Mehmet Anbarcı. “Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme”. Kapadokya Akademik Bakış, c. 9, sy 1, Haziran 2025, ss. 38-70, doi:10.69851/car.1660721.
Vancouver
1.Eren Temel, Mehmet Anbarcı. Yoksa rasyonel tüketici eğilimleri de esasında hedonik mi? Tüketicilerin rasyonel satın alma eğilimleri ve haz üzerine fenomenolojik bir çözümleme. CAR. 01 Haziran 2025;9(1):38-70. doi:10.69851/car.1660721