ÜÇÜNCÜ EL SIGARA DUMANI İLE İLGILI İNANIŞLAR ÖLÇEĞININ TÜRKÇE UYARLAMASI, GEÇERLILIK VE GÜVENIRLIK ÇALIŞMASI

Öz

Amaç: Üçüncü el sigara dumanı, önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu çalışmanın amacı Haardörfer ve arkadaşlarının geliştirdiği “Beliefs About ThirdHand Smoke’’ ölçeğini Türkçe’ye uyarlamak, geçerlilik ve güvenirliğini incelemektir. Yöntem: Metodolojik çalışma, 01.05-29.6.2021’de Ankara’da yürütüldü. Öncelikle “Beliefs About Third Hand Smoke’’ ölçeğinin Türkçe versiyonu “Üçüncü El Sigara Dumanı ile İlgili İnanışlar Ölçeği’’ elde edildi, geçerlilik ve güvenirlik analizleri uygulandı: Kapsam geçerliğinde uzman görüşüne başvuruldu; yapısal geçerlikte doğrulayıcı faktör analizi; iç tutarlılık ve sınıf içi korelasyon uygulandı. Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi polikliniklerine başvuran, Türkçe bilen, iletişim kurabilen, sigara kullanan veya sigara kullanan en az bir kişiyle yaşayan, gönüllü 256 erişkine “sosyodemografik özellikler formu” ve “Beliefs About ThirdHand Smoke’’ ölçeğinin Türkçe versiyonu ‘‘Üçüncü El Sigara Dumanı ile İlgili İnanışlar Ölçeği’’ yüz yüze uygulandı. Veri analizinde IBM SPSS 24,0 ve AMOS 21 kullanıldı. Bulgular: “Beliefs About ThirdHand Smoke’’ ölçeğinin Türkçe uyarlaması “Üçüncü El Sigara Dumanı ile İlgili İnanışlar Ölçeği’’, 9 madde, 2 faktörlüdür. “Üçüncü El Sigara Dumanı ile İlgili İnanışlar Ölçeği’’nin tüm maddelerinin kapsam geçerlik indeksi ≥0,80; uzmanlar arasında uyum bulunmaktadır. Cronbach alfa değerleri genel/faktörler sırasıyla 0,910/0,849,0,835; ölçek yüksek, faktörler kabul edilebilir düzeyde güvenilirdir. Madde toplam korelasyonu 0,580-0,794; her madde kabul edilebilir derecede ayırt edicidir, ölçekte kalmalıdır. Sınıf içi korelasyonda, maddeler arası korelasyon matrisi r değerleri 0,376 -0,771’dir; maddeler orta düzeyde ilişkili, iç tutarlıdır. Doğrulayıcı faktör analizinde, uyum indeksleri CMIN/df=3,1, RMSEA=0,091, RMR=0,054, GFI=0,946, AGFI=0,889, NFI=0,953 ve CFI=0,967’dir; ölçeğin veriye iyi uyumu ve iki faktörlü yapısı doğrulanmıştır. Sonuç: Haardörfer ve arkadaşlarının 2017’de geliştirdiği “Beliefs About ThirdHand Smoke’’ ölçeğinin Türkçe uyarlaması “Üçüncü El Sigara Dumanı ile İlgili İnanışlar Ölçeği’’, güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracıdır. “Üçüncü El Sigara Dumanı ile İlgili İnanışlar Ölçeği’’, çalışma ve eğitimlerde uygulanabilir, üçüncü el sigara dumanı farkındalığını artırabilir, tütünle mücadeleye yön verebilir.

Anahtar Kelimeler

• sigara
• çevresel tütün dumanı kirliliği
• inançlar
• geçerlilik ve güvenirlik

The Turkish Adaptation, Validity And Reliability Study Of The Beliefs About Thirdhand Smoke Scale

Öz

Objective: Thirdhand smoke is an important public health problem. The aim of this study is to adapt the ‘‘Beliefs About ThirdHand Smoke’’ scale developed by Haardorfer et al to Turkish, to examine its validity and reliability. Method: This methodological study was conducted in Ankara between 01.05-29.6.2021. Turkish version of the original scale “Beliefs About ThirdHand Smoke Scale’’ was obtained firstly. For the scale validity and reliability analyzes were performed: For content validity expert views were received, for construct validity confirmatory factor analysis; for reliability internal consistency, intra-class correlation were performed. Voluntary 256 adults who applied to polyclinics of Kecioren Training and Research Hospital, spoke Turkish, communicated, smoked or living at least one person who smoked, “socyodemographic features form” and Turkish version of the original scale “Beliefs About Third Hand Smoke Scale’’ was applied face to face. The data analysis used IBM SPSS 24.0 and AMOS 21. Results: Turkish adaptation of the original scale “Beliefs About Third Hand Smoke Scale’’ is 9 items, 2 factors. The content validity index for all items Turkish version of the original scale “Beliefs About Thirdhand Smoke Scale’’ is ≥0.80; there is inter-expert fit. Cronbach's alpha values overall/factors are 0.910/0.849, 0.835 respectively; scale is high reliable, factors are acceptably reliable. Item-total correlation is 0.580-0.794; each item is acceptably distinctive, should remain at scale. Intra- class correlation, inter-items correlation matrix r values are 0.376-0.771; items are related intermediately, internally consistent. Confirmatory factor analysis goodness-of-fit values, CMIN/df=3,1, RMSEA=0,091, RMR=0,054, GFI=0,946, AGFI=0,889, NFI=0,953, CFI=0,967; two-factor structure of the scale well-fitting to the data was confirmed. Conclusion: Turkish adaptation of the original scale developed by Haardorfer et al in 2017 “Beliefs About Thirdhand Smoke Scale’’ is a reliable and valid measurement tool. Turkish version of the original scale “Beliefs About Thirdhand Smoke Scale’’ can applied in studies and trainings, increase awareness of the thirdhand smoke and guide the fight against tobacco.

Anahtar Kelimeler

• smoke
• environmental tobacco smoke pollution
• beliefs
• validity and reliability

Kaynakça

1. 1. Drehmer JE, Walters BH, Nabi-Burza E, Winickoff JP. guidance for the clinicalmanagement of thirdhand smoke exposure in the child health care setting. Journal of clinical outcomes management: JCOM. 2017;24(12):551-9.
2. 2. Winickoff JP, Friebely J, Tanski SE, Sherrod c, Matt gE, Hovell MF, et al. Beliefs about the health effects of “thirdhand” smoke and home smoking bans. Pediatrics. 2009;123(1):e74-9. doi: 10.1542/peds.2008- 2184.
3. 3. Makadia LD, Roper PJ, Andrews JO, Tingen MS. Tobacco Use and Smoke Exposure in Children: New Trends, Harm, and Strategies to Improve Health Outcomes. Current allergy and asthma reports. 2017; 17:1-15.
4. 4. Matt GE, Quintana PJE, Zakarian JM, HohE, Hovell MF, Mahabee-Gittens M et al.When smokers quit: exposure to nicotine and carcinogens persists from thirdhand smokepollution. Tobacco control. 2017;26(5):548-556.
5. 5. Acuff L, Fristoe K, Hamblen J, Smith M, Chen J. Third-Hand Smoke: Old Smoke, New Concerns. Journal of Community Health. 2016 ;41(3):680–7.
6. 6. Haardörfer R, Berg CJ, Escoffery C, Bundy ŁT, Hovell M, Kegler MC. Development of a scale assessing Beliefs about ThirdHand Smoke (BATHS). Tobacco Induced Diseases. 2017;15(4):2–8.
7. 7. Şanver TM, Şengelen M. Tütün dumanından pasif etkilenim ve üçüncü el duman etkileniminde güncel veriler; çevresel riskler açısından tehditler. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2022;31(özel sayı);10-3.
8. 8. Thomas JL, Hecht SS, Luo X, Ming X, Ahluwalia JS, Carmella SG. Thirdhand tobacco smoke: A tobacco-specific lung carcinogen on surfaces in smokers’ homes. Nicotine and Tobacco Research. 2014;16(1):26-32.

9. 9. Kim CH, Lee YCA, Hung RJ, McNallan SR, Cote ML, Lim WY, et al. Exposure to secondhand tobacco smoke and lung cancer by histological type: A pooled analysis of the International Lung Cancer Consortium (ILCCO). International journal of cancer.