Bağımlılık Tanılı Hastalarda Duygu Düzenleme Güçlüğü, Dürtüsellik Ve Dehb Belirtileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Amaç: Bu araştırma, yatarak tedavi gören bağımlılık tanılı hastalarda Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) belirtileri, dürtüsellik, duygusal düzenleme güçlüğü ve bağımlılık şiddeti arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, DEHB belirtileri ile bağımlılık şiddeti arasındaki ilişkide dürtüsellik ve duygusal düzenleme güçlüğünün aracı rolünü test etmek hedeflenmiştir. Yöntem: Kesitsel ve ilişkisel desende tasarlanan bu çalışmaya, NP Beyin Hastanesi AMATEM kliniğinde yatarak tedavi gören, 18–60 yaş aralığında ve DSM-5 tanı ölçütlerine göre alkol veya madde kullanım bozukluğu tanısı almış 100 gönüllü katılımcı dahil edilmiştir. Veriler Sosyodemografik Bilgi Formu, Yetişkin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS), UPPS Dürtüsel Davranış Ölçeği, Duygusal Düzenleme Güçlüğü Ölçeği (DDGÖ) ve Bağımlılık Profili İndeksi (BAPİ) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde korelasyon, regresyon ve bootstrap temelli aracılık analizleri uygulanmıştır. Bulgular: Korelasyon analizleri sonucunda DEHB belirtileri ile bağımlılık şiddeti arasında pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=0,507; p<0,01). Regresyon analizleri, DEHB belirtilerinin bağımlılık şiddetini anlamlı düzeyde yordadığını göstermiştir (β=0,509; p<0,001). Bootstrap temelli aracılık analizlerinde, duygusal düzenleme güçlüğünün DEHB belirtileri ile bağımlılık şiddeti arasındaki ilişkide tam aracı rol üstlendiği belirlenmiştir (dolaylı etki=0,192; %95 GA [0,068–0,329]; aracılık oranı=%72,68). 1 Dürtüsellik alt boyutları incelendiğinde ise yalnızca negatif aciliyetin anlamlı bir aracı etki gösterdiği bulunmuştur. Paralel çoklu aracılık modelinde, her iki aracı değişken birlikte ele alındığında duygusal düzenleme güçlüğünün baskın aracı mekanizma olduğu görülmüştür. Sonuç: Araştırma bulguları, bağımlılık tanılı bireylerde DEHB belirtilerinin bağımlılık şiddeti ile yakından ilişkili olduğunu ve bu ilişkide duygusal düzenleme güçlüğünün merkezi bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, bağımlılık tedavi süreçlerinde DEHB belirtilerinin rutin olarak değerlendirilmesi ve duygu düzenleme becerilerini hedefleyen müdahalelerin tedavi programlarına entegre edilmesinin önemine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bağımlılık
• Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu
• Dürtüsellik
• Duygu Düzenleme Güçlüğü
• AMATEM

Destekleyen Kurum

Üsküdar üniversitesi, Np İstanbul Beyin Hastanesi

Etik Beyan

Bu çalışmadaki bütün bilgi ve belgeleri akademik kurallar çerçevesinde elde ettiğimi, görsel, isitsel ve yazılı tüm bilgi ve sonuçlari bilimsel ahlak kurallarına uygun olarak sunduğumu, kullandığım verilerde herhangi bir tahrifat apmadığımı, yararlandığım kaynaklara bilimsel normlara uygun olarak atifta bulunduğumu, tezimin kaynak gösterilen durumlar dışında özgün olduğunu, tarafimdan üretildiğini ve Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Tez Yazım K lavuzuna göre yazıldığını beyan ederim. Gözde YÜKSEL

Teşekkür

Yüksek lisans eğitimim boyunca ve tez çalışma sürecinde bilgi ve deneyimleriyle bana yol gösteren, akademik gelişimime katkı sağlayan, her aşamada sabrla destek olan ve rehberliğiyle çalışmama yön veren değerli danışman hocam Sayn Prof. Dr. C. Onur NOYAN' a en içten teşekkürlerimi sunarm. Tez.jürimde yer alarak değerli görüş ve önerileriyle çalışmama katkı sağlayan hocalarıma teşekkür ederim. Araştırmamın veri toplama sürecinde desteği olan NPİstanbul Beyin Hastanesi'ne ve çalışmaya gönüllü olarak katlıp samimiyetleri ve ho sohbetleriyle lçekleri cevaplandıran tüm yatan hastalara bana olan destekleri için ayrı ayrı teşekkür ederim. Gözde YÜKSEL

Examining the Relationship Between Difficulty in Emotion Regulation, Impulsivity and ADHD Symptoms in Patients Diagnosed with Addiction

Öz

Objective: This study aims to examine the relationships between AttentionDeficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) symptoms, impulsivity, difficulties in emotion regulation, and addiction severity among patients diagnosed with substance use disorders receiving inpatient treatment. Additionally, the study investigates the mediating roles of impulsivity and difficulties in emotion regulation in the relationship between ADHD symptoms and addiction severity. Methods: This study was designed as a cross-sectional and correlational research. The sample consisted of 100 voluntary participants aged between 18 and 60 years who were receiving inpatient treatment at the AMATEM clinic of NP Brain Hospital and had been diagnosed with alcohol or substance use disorder according to DSM-5 diagnostic criteria. Data were collected using the Sociodemographic Information Form, Adult Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Self-Report Scale (ASRS), UPPS Impulsive Behavior Scale, Difficulties in Emotion Regulation Scale (DERS), and Addiction Profile Index (API). 2 Pearson correlation analysis was conducted to examine the relationships among variables. Regression analyses were performed to determine the predictive effect of ADHD symptoms on addiction severity. Bootstrap-based mediation analyses were used to test the mediating roles of impulsivity and difficulties in emotion regulation, and a parallel multiple mediation model was applied to evaluate the relative contribution of each mediator. Findings: The correlation analysis revealed a significant positive relationship between ADHD symptoms and addiction severity (r = 0.507, p <0.01). Regression analysis indicated that ADHD symptoms significantly predicted addiction severity (β = 0.509, p <0.001). Bootstrap mediation analyses demonstrated that difficulties in emotion regulation fully mediated the relationship between ADHD symptoms and addiction severity (indirect effect = 0.192; 95% CI [0.068–0.329]; mediation ratio = 72.68%). Among the impulsivity subdimensions, only negative urgency showed a significant mediating effect in this relationship. In the parallel multiple mediation model, when both impulsivity and difficulties in emotion regulation were included simultaneously, difficulties in emotion regulation emerged as the dominant mediating mechanism, whereas the indirect effect of impulsivity remained limited. Conclusion: The findings indicate that ADHD symptoms are strongly associated with addiction severity in individuals with substance use disorders and that difficulties in emotion regulation play a central role in explaining this relationship. These results highlight the importance of routine screening for ADHD symptoms in addiction treatment settings and emphasize the need to integrate emotion regulation–focused interventions into treatment programs. Addressing emotion regulation difficulties may enhance treatment outcomes by reducing addiction severity and improving overall therapeutic effectiveness.

Anahtar Kelimeler

• Addiction
• Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder
• Impulsivity
• Difficulties in Emotion Regulation
• AMATEM

Kaynakça

1. 1. Luderer, M., Ramos Quiroga, J. A., Faraone, S. V., Zhang James, Y., & Reif, A. (2021). Alcohol use disorders and ADHD. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 648–660.
2. 2. Özbay, A., & Kayhan, Z. (2023). Causes And Treatment Of Attention Deficit And Hyperactivity Disorder (ADHD). Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 394–406.
3. 3. Doğan, B., & Arıkan, Z. (2014). Alkol ve Madde Bağımlılığında Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Belirtileri. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 141–146.
4. 4. Öztürk, Y., Özyurt, G., Tufan, A. E., & Akay Pekcanlar, A. (2018). Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunda Duygu Düzenleme Güçlükleri ve Tedavisi. Psikiyatride Guncel Yaklasimlar- Current Approaches in Psychiatry, 188–201.
5. 5. Stellern, J., Xiao, K. B., Grennell, E., Sanches, M., Gowin, J. L., & Sloan, M. E. (2022). Emotion regulation in substance use disorders: a systematic review and meta‐analysis. Addiction, 30–47.
6. 6. Kessler, R.C., Berglund, P., & Demler, O. (2005). Lifetime Prevalence and Age-of-Onset Distributions of DSM-IV Disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Arch Gen Psychiatry, 593-602.
7. 7. Whiteside, S. P., & Lynam, D. R. (2001). The Five Factor Model and impulsivity: using a structural model of personality to understand impulsivity. Personality and Individual Differences, 669–689.