Futbolcularda Benlik Saygısı ve Rekabet Kaygısının Maç Öncesi Psikolojik Hazırlıkla Etkileşimi

Öz

Bu çalışmada, futbolcuların psikolojik özellikleri olan zorluklarla başa çıkma becerisi, başarı motivasyonu, hedef belirleme, baskı altında performans gösterme ve başarısızlık korkusunun; benlik saygısı düzeyleri ve rekabet kaygısıyla ilişkisi ile bu değişkenlerin maç öncesi psikolojik hazırlık süreçleriyle etkileşimi incelenmiştir. Araştırma, 18–29 yaş aralığında aktif spor yapan 202 erkek ve 84 kadın olmak üzere toplam 286 futbolcu ile yürütülmüştür. Katılımcılara Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği, Spor Kaygı Ölçeği-2 ve Sportif Sorunlarla Başa Çıkma Becerileri Envanteri uygulanmıştır. Araştırma bulguları, futbolcuların benlik saygısının genel olarak orta düzeyde olduğunu ve spor kaygısı içerisinde özellikle endişe bileşeninin belirgin olduğunu ortaya koymuştur. Kadın futbolcuların kaygı düzeylerinin erkek futbolculara kıyasla daha yüksek olduğu, buna karşılık erkek futbolcuların konsantrasyon ve kaygıyla başa çıkma becerilerinde daha başarılı oldukları görülmüştür. Yaş ve spor deneyimi arttıkça benlik saygısının yükseldiği, kaygı düzeyinin ise azaldığı belirlenmiştir. Ayrıca benlik saygısının, zihinsel hazırlık ve baskı altında performans üzerinde olumlu etkileri olduğu, spor kaygısının ise bu alanlarda performansı olumsuz yönde etkilediği saptanmıştır. Elde edilen bulgular, psikolojik hazırlık süreçlerinin bireysel farklılıklar dikkate alınarak yapılandırılmasının gerekliliğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Spor psikolojisi
• Kaygı
• Rekabet
• Özsaygı
• Psikolojik hazırlık

Interaction of Self-Esteem and Competitive Anxiety with Pre-Competition Psychological Preparation in Football Players

Öz

In this study, the relationships between football players’ psychological characteristics—such as coping with challenges, achievement motivation, goal setting, performing under pressure, and fear of failure—and their self-esteem levels and competitive anxiety were examined. Additionally, the interaction of these variables with pre-competition psychological preparation processes was investigated. The research was conducted with a total of 286 football players (202 male, 84 female) aged between 18 and 29 who were actively engaged in the sport. Participants completed the Rosenberg Self-Esteem Scale, the Sport Anxiety Scale-2, and the Athletic Coping Skills Inventory. The findings revealed that the players’ self-esteem levels were generally moderate, and that the anxiety component, particularly worry, was predominant within their sport-related anxiety. Female players were found to have significantly higher levels of anxiety compared to male players, whereas male players demonstrated greater competence in concentration and coping with anxiety. It was also determined that increases in age and athletic experience were associated with higher self-esteem and lower levels of anxiety. Moreover, self-esteem was found to have a positive effect on both mental preparation and performance under pressure, while increased sport anxiety negatively affected these areas. These findings underscore the necessity of structuring psychological preparation processes in accordance with individual differences.

Anahtar Kelimeler

• Sports psychology
• Anxiety
• Competition
• Self-esteem
• Psychological preparation

Kaynakça

1. Alpar, C. R. (2016). Spor, sağlık ve eğitim bilimlerinden örneklerle uygulamalı istatistik ve geçerlik güvenirlik. Detay.
2. Alshetiwi, H. M. H. (2022). Amatör futbolcularda sakatlanma kaygı düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Yüksek lisans tezi. İstanbul Gelişim Üniversitesi. İstanbul.
3. Aydoğan, H., Şenel, Ö., Bardakçı, S., Bakır, S., & Özdemir, E. (2020). Examining self-esteem of amateur football players in terms of some variables. The Online Journal of Recreation and Sports, 9(1), 1–14. https://doi.org/10.22282/ojrs.2020.58
4. Bakır, S. (2020). Profesyonel futbolcuların benlik saygıları ile zihinsel dayanıklılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Doktora tezi. Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Ankara.
5. Büyükbasmacı, Y. E. (2025). 10-27 yaş arası genç sporcularda zihinsel antrenman algı düzeyinin sportif sorunlarla başa çıkma becerilerine etkisi. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 13(35), 74–92. https://doi.org/10.52528/genclikarastirmalari.1454322
6. Çar, B., Kurtoglu, A., Eken, Ö., Baskonus, T., & Elkholi, S. M. (2025). Relationship between mental endurance, mental training, and emotional intelligence in elite athletes. Medicine, 104(20), Article e42526. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000042526.
7. Çelebi, M. A. (2023). Psikolojik dayanıklılık ile öznel iyi oluş ilişkisi ve benlik saygısının aracı rolü. İş ve İnsan Dergisi, 10(2), 97–107. https://doi.org/10.18394/iid.1333759
8. Çinibulak, E., & Özdilek, Ç. (2023). Sporcuların özgüven ve sporcu kimliği düzeylerinin incelenmesi. InnovatioSports Journal, 1(1), 27-37. https://doi.org/10.5281/zenodo.10454644

9. Criticos, M., Layne, T., Simonton, K., & Irwin, C. (2020). Üniversite atletizm atıcılarında kaygı, algılanan yeterlilik ve cesaretle ilgili cinsiyet farklılıkları. Journal of Physical Education and Sport, 20(5), 2751–2759. https://doi.org/10.7752/jpes.2020.05374
10. Dedovic, K., Wadiwalla, M., Engert, V., & Pruessner, J. C. (2009). The Role of sex and gender socialization in stress reactivity. Developmental psychology, 45(1), 45. https://doi.org/10.1037/a0014433
11. Dönmez, K. H., Kolukısa, Ş., & Türkeri, R. (2019). Türkiye Futbol Federasyonu 2. Liginde futbol oynayan erkek sporcuların saldırganlık ve benlik saygısı durumlarının karşılaştırılması. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 11(21), 239–249.
12. Erman, M. Y., Turhan, M. Ö., & Sarı, C. (2023). Sporcuların zihinsel antrenman düzeyleri ile sporda mücadele ve tehdit algılarının incelenmesi. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 28(1), 32–41. https://doi.org/10.53434/gbesbd.1149920
13. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., ve Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (7th ed.). McGraw-Hill.
14. Frischnecht, P. (1990). A Influência da ansiedade no desempenho do atleta e do treinador. Treino Desportivo. Lisboa: II série, 15, 21-8.
15. George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A Simple guide and reference (17.0 update, 10th ed.). Pearson.
16. Gonçalves, M. P., & Belo, R. P. (2017). Competitive anxiety-traits: Differences in gender, age, experience in competitions and sports in young athletes. Psicologia, 12(2), 301–307.
17. Grønset, J., Langagergaard, M., & Sæther, S. A. (2024). Mental processes in professional football players. Frontiers in Psychology, 15, Article 1428892. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1428892
18. Gross, C., & Hen, R. (2004). The Developmental origins of anxiety. Nature Reviews Neuroscience, 5(7), 545–552. https://doi.org/10.1038/nrn1429
19. Gruda, D., & Ojo, A. (2023). All I do is win, win, win no matter what? Pre-game anxiety and experience predict athletic performance in the NBA. Current Research in Behavioral Sciences, 5, Article 100120. https://doi.org/10.1016/j.crbeha.2023.100120
20. Heer, E. W., Gerrits, M. M. J. G., Beekman, A. T. F., Dekker, J., van Marwijk, H. W. J., de Waal, M. W. M., et al. (2014). The Association of depression and anxiety with pain: A Study from NESDA. PLoS ONE, 9, Article e106907. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0106907
21. Holt, N. L., Berg, K., & Tamminen, K. A. (2007). Tales of the unexpected: Coping among female collegiate volleyball players. Research Quarterly for Exercise and Sport, 78(2), 117–132. https://doi.org/10.1080/02701367.2007.10599409
22. Jackson, B., Compton, J., Thornton, A. L., & Dimmock, J. A. (2017). Re-thinking anxiety: Using inoculation messages to reduce and reinterpret public speaking fears. PLoS ONE, 12, Article e0169972. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0169972
23. Kaplánová, A. (2019b). Personality of gymnasts and coping strategies to manage stress. Science of Gymnastics Journal, 11, 255–265. https://doi.org/10.52165/sgj.11.2.255-265
24. Kaplánová, A. (2021). Competitive anxiety, guilt and shame proneness from perspective type D and non-type D football players. Frontiers in Psychology, 12, Article 601812. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.601812
25. Karadağ, D., & Aşçı, F. H. (2020). Adölesan sporcularda çok boyutlu kaygının değerlendirilmesi: Spor Kaygı Ölçeği-2’nin geçerlik ve güvenirliği. Türkiye Klinikleri Journal of Sports Sciences, 12(3), 117–126. https://doi.org/10.5336/sportsci.2020-75226
26. Kemarat, S., Theanthong, A., Yeemin, W., & Suwankan, S. (2022). Personality characteristics and competitive anxiety in individual and team athletes. PLoS ONE, 17(1), Article e0262486. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0262486
27. Keng, S. L., Lee, Y., Drabu, S., Hong, R. Y., Chee, C. Y., Ho, C. S., & Ho, R. C. (2019). Construct validity of the mclean screening instrument for borderline personality disorder in two singaporean samples. Journal of personality disorders, 33(4), 450-469. https://doi.org/10.1521/pedi_2018_32_352
28. Klien, T. G. (2012). Proactive coping, psychological skills, self-talk, coping self-efficacy and performance in collegiate baseball and softball athletes. Master's thesis. Texas University.
29. Martens, R., Vealey, R. S., & Burton, D. (1990). Competitive anxiety in sport. Human Kinetics.
30. Martínez-Gallego, R., Villafaina, S., Crespo, M., & Fuentes-García, J. P. (2022). Gender and age influence in pre-competitive and post-competitive anxiety in young tennis players. Sustainability, 14(9), 4966. https://doi.org/10.3390/su14094966
31. Blatný, M., & Osecká, L. (1998). Zdroje sebehodnocení a životní spokojenosti: osobnost a strategie zvládání. Československá psychologie, 42(5), 385-394.
32. Özcan, H., & Günay, M. (2017). Sporcular için Başa Çıkma Becerileri Envanteri-28’in (ACSI-28) Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spormetre: Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(2), 123–134. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000315
33. Özdemir, E. (2019). Amatör futbolcuların benlik saygıları ile örgütsel adalet algıları arasındaki ilişki. Yüksek lisans tezi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Burdur.
34. Özdemir, M. B., & Barut, Y. (2023). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti süper lig futbolcularının benlik saygılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 14(2), 237–248. https://doi.org/10.17155/omuspd.1232142
35. Parnabas, V., Parnabas, J., & Parnabas, A. M. (2015). The Influence of cognitive anxiety on sport performance among taekwondo athletes. International Journal of Indian Psychology, 2, 56–63.
36. Pranoto, N. W., Fauziah, V., Ockta, Y., Zarya, F., Iswanto, A., Hermawan, H. A., ... & Adıgüzel, N. S. (2024). Comparison of anxiety levels of individual and group athletes. Retos: nuevas tendencias en educación física, deporte y recreación, 60, 263–268. https://doi.org/10.47197/retos.v60.107955
37. Robazza, C., Vitali, F., Bortoli, L., & Ruiz, M. C. (2025). Self-confidence, mental toughness, and psychobiosocial experiences in elite rugby players. Psychology of Sport and Exercise, 77, 102798. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2024.102798
38. Rocha, V. V. S., & Osorio, F. D. L. (2018). Associations between competitive anxiety, athlete characteristics and sport context: Evidence from a systematic review and meta-analysis. Archives of Clinical Psychiatry (São Paulo), 45(3), 67–74. https://doi.org/10.1590/0101-60830000000160
39. Rosenberg, M. (1965). The measurement of self-esteem: Society and the adolescent self-image. Princeton University Press.
40. Rudolph, K. D. (2002). Gender differences in emotional responses to interpersonal stress during adolescence. Journal of adolescent health, 30(4), 3-13. https://doi.org/10.1016/S1054-139X(01)00383-4
41. Sağ, S., Yağdı, M. F., & Güçlü, M. (2024). Sporda psikolojik esneklik: Genel öz-yeterlilik ve benlik saygısı bağlantıları. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 214–232.
42. Sedikides, C., Rudich, E. A., Gregg, A. P., Kumashiro, M., & Rusbult, C. (2004). Are normal narcissists psychologically healthy?: Self-esteem matters. Journal of Personality and Social Psychology, 87(3), 400–416. https://doi.org/10.1037/0022-3514.87.3.400
43. Singh, A., Smith, J., & Lee, R. (2024). Psychological skills training and self-esteem enhancement in soccer players for athletic development. European Journal of Physical Education and Sport Science, 12(5), 101–115.
44. Smith, R. E., Schutz, R. W., Smoll, F. L., & Ptacek, J. T. (1995). Development and validation of a multidimensional measure of sport-specific psychological skills: The Athletic Coping Skills Inventory-28. Journal of sport and exercise psychology, 17(4), 379-398.
45. Smith, R. E., Smoll, F. L., Cumming, S. P., & Grossbard, J. R. (2006). Measurement of multidimensional sport performance anxiety in children and adults: The Sport Anxiety Scale-2. Journal of sport and exercise psychology, 28(4), 479-501.
46. Smith, R. E., Smoll, F. L., & Schutz, R. W. (1990). Measurement and correlates of sport-specific cognitive and somatic trait anxiety: The Sport Anxiety Scale. Anxiety research, 2(4), 263-280.
47. Sowislo, J. F., & Orth, U. (2013). Does low self-esteem predict depression and anxiety? A Meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 139(1), 213–240. https://doi.org/10.1037/a0028931
48. Sun, J., Sun, R., Jiang, Y., Chen, X., Li, Z., & Ma, Z., et al. (2020). The Relationship between psychological health and social support: Evidence from physicians in China. PLoS ONE, 15, Article e0228152. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0228152
49. Taber, K. S. (2018). The Use of Cronbach’s alpha when developing and reporting research instruments in science education. Research in Science Education, 48(6), 1273–1296. https://doi.org/10.1007/s11165-016-9602-2
50. Tolukan, E., Yildiz, A. B., Yenel, I. F., Yalcin, I., Stoica, L., Iordan, D. A., & Ilie, O. (2024). Investigation of the relationships between sports anxiety, positive thinking skills, and life satisfaction in male athletes. Frontiers in Psychology, 15, Article 1460257. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1460257
51. Tossici, G., Zurloni, V., & Nitri, A. (2024). Stress and sport performance: A PNEI multidisciplinary approach. Frontiers in Psychology, 15, Article 1358771. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1358771
52. UNICEF. (2010). An Analysis of the situation of children in Vietnam 2010. Retrieved 21.09.2018, from https://www.unicef.org/sitan/files/SitAn-Viet_Nam_2010_Eng.pdf.
53. Van Griethuijsen, R. A., Van Eijck, M. W., Haste, H., Den Brok, P. J., Skinner, N. C., Mansour, N., ... & BouJaoude, S. (2015). Global patterns in students’ views of science and interest in science. Research in science education, 45(4), 581-603. https://doi.org/10.1007/s11165-014-9438-6
54. Vasconcelos-Raposo, J., Palumbo, J., Carvalho, A., Borges, J., & Teixeira, C. M. (2024). Pensamentos negativos e autoconfiança entre atletas de diferentes experiências desportivas: Uma meta-análise. PsychTech & Health Journal, 7(2), 5–19. https://doi.org/10.26580/PTHJ.art62-2024
55. Yap, B. W., & Sim, C. H. (2011). Comparisons of various types of normality tests. Journal of Statistical Computation and Simulation, 81(12), 2141–2155. https://doi.org/10.1080/00949655.2010.520163
56. Yang, R., Yi, F., & Tsai, C. (2015). The impact of mental skills training on sports performance. Journal of Leisure Sports Management, 1, 8–19.
57. Yu, G., Chang, K.-F., & Shih, I.-T. (2022). An Exploration of the antecedents and mechanisms causing athletes’ stress and twisties symptom. Heliyon, 8(10), Article e11040. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e11040
58. Zhang, J., Zhang, Y., & Kong, F. (2023). Reciprocal relationships between self-esteem, coping styles and anxiety symptoms among adolescents: Between-person and within-person effects. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 17, 64. https://doi.org/10.1186/s13034-023-00564-4