Efsane Türünün Eğitici Boyutu ve “Kızıl Ziyaret Efsanesi”nde İletilen Eğitsel Unsurlar

Öz

Tarihi, çok eskilere dayanan efsanelerin dinî, sosyal, ahlakî ve eğitsel bir boyut taşıdığı bilinmektedir. Efsaneler, özellikle barındırdıkları mucizevî olaylardan ötürü etkileri bakımından zihinde kalıcı bir yer edinmektedir. Bu şekilde her ne kadar gerçeklikleri sorgulansa da yaşam içerisinde canlılık gösterip sözlü kültürü oluşturan ve besleyen bir niteliğe sahiptir. Bu açıdan, kurgusal bir tür olarak değerlendiren efsanelerin anlatı geleneğinden yararlanmakta fayda vardır. İçinde taşıdıkları iyi-kötü kavramlar, iyilerin davranışları sayesinde nihaî anlamda kazançlı çıkmak gibi hususların kimi eğitsel iletilerin aktarılmasında önemli bir rol gerçekleştirdikleri söylenebilir. Muş yöresine ait olan “Kızıl Ziyaret Efsanesi” söz konusu edilen yönde eğitsel birtakım iletiler taşımaktadır. Anlatıya göre olay, Muş’un güneyindeki Kurtik Dağları üzerinde gerçekleşir. Efsanede gerçekleşen olay ve karakterlerin ortaya koydukları temsiller üzerinden yaşama dair yüceltilmesi gereken değerlere ulaşılır. İlahî bir yardım eşliğinde kötüler amaçlarına ulaşamamakta ve ortaya koydukları tercihten ötürü iyiler efsaneleşmektedir. Bu bakımdan, Muş yöresine ait efsanenin çocukların ve gençlerin eğitiminde karakter gelişimi açıdan olumlu bir durum oluşturduğunu söyleyebiliriz.

Anahtar Kelimeler

• Sözlü kültür,efsane,“Kızıl Ziyeret Efsanesi”,eğitsel unsurlar

The Educational Dimension of the Myth Genre and the Educational Elements Conveyed in the “Kızıl Ziyaret Efsanesi

Öz

It is known that the myths based on the ancient history have a religious, social, moral and educational dimension. Legends, especially because of the miraculous events they have, have a permanent place in minds in terms of their effects. In this way, even if their reality is questioned, they have a quality that creates vitality in life and nourishment of oral culture.In this respect, it is beneficial to benefit from the narrative tradition of the legends that is considered as a fictional type. It can be said that things such as the good and bad concepts they carry and the benefits of the good things ultimately make them profitable play an important role in the transfer of some educational messages. The "Kızıl Ziyaret Legend" belonging to the Mus region, carries a number of educational messages in the mentioned direction. According to the narrative, the myth takes place on the Kurtic Mountains in the south of Mus. The representations of events and characters that are realized in the legend support some values. In the spirit of a divine aid, the bad are unable to attain their evil aims, and the good become legend because of their preference. From this point of view, we can say that the legend belonging to Mus region is a positive example for character development in the education of children and young people.

Anahtar Kelimeler

• Oral culture,legend,Kızıl Ziyaret legend,educational elements

Kaynakça

1. Aslan, F. (2012). Halk bilmsel bir terim olarak ‘efsane’ üzerine bazı dikkatler. Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research, 5 (23), 81-90.Çobanoğlu, Ö. (2012). Halkbilimi kuramları ve araştırma yöntemleri tarihine giriş (6. bs.). Ankara: Akçağ Yayınları.Güven, A. Z. (2014). Türk efsanelerinin değerler eğitimi bakımından incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / Mustafa Kemal University Journal of Graduate School of Social Sciences, 11 (26), 225-246.Karataş, T. (2004). Ansiklopedik edebiyat terimleri sözlüğü (2. bs.). Ankara: Akçağ Yayınları. Kılıç, Y. (2016). Ağrı efsanelerinde yer alan eğitsel unsurlar. The Journal of Academic Social Science Studies, International Journal of Social Science, 46, 247-258. Muş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi (2018). https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/mus/kulturatlasi/kizil-ziyaret-efsanesi. Erişim tarihi: 08.03.2018.Olgun, Y. (1993). Folklor teorilerine göre efsanelerin değerlendirilişi. Millî Folklor, 20, 55-58.Parlakyıldız, H. (2014). Çocuk gerçekliğinde masal ve masalımsı türler. Türk Dili -Çocuk ve ilk Gençlik Edebiyatı Özel Sayısı-, C.8, S. 756, 237-239. Seyidoğlu, B. (2011). Mitoloji üzerine araştırmalar -Metinler ve tahliller- (5. bs.). İstanbul: Dergâh Yayınları.T.C. Muş Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2007). Güneşin yükseldiği yer -Doğu anadolu bölgesi tanıtım projesi Muş, Bitlis, Van, Hakkari- (Ed. Mehmet Top), Kayseri.TDK, (2018). http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.5ab348c2e81630.14888774. Erişim tarihi: 22.03. 2018.Tosun, N. (2017). Doğu’nun hikâye kuramı (2. bs.). İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları.Yılar, Ö. (2005). Mit-efsane ve egitim. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi. S. 11, 384-392.Yıldırım, A., Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.