Analysis of Quranic Concepts Related to the Hereafter in Terms of Arabic Language

Öz

Belief in the afterlife is one of the metaphysical foundations of Islamic thought and serves as a powerful element of faith that guides individual behavior. The Qur’an addresses this belief with both conceptual depth and moral perspective, directing the believer’s worldly life accordingly. This study evaluates the concept of the afterlife through a Qur’an-centered approach, systematically examining major themes such as the Day of Judgment, death, resurrection (baʿth), gathering (ḥashr), reckoning (ḥisāb), balance (mīzān), intercession (shafāʿa), paradise, and hell. These concepts are analyzed linguistically and contextually within the semantic framework of the Qur’an. Furthermore, the impact of this belief on individual responsibility, social justice, and moral consciousness is highlighted. In conclusion, the Qur’anic portrayal of the afterlife is not merely an eschatological expectation, but rather a dynamic faith principle that gives meaning to life, nourishes a sense of accountability, and instills a constant state of spiritual self-awareness (murāqabah) in the believer.

Anahtar Kelimeler

• Afterlife
• Qur’an
• Arabic Language
• Death
• Day of Judgment
• Resurrection
• Paradise
• Hell.

Ahiretle İlgili Kur’ani Kavramların Arap Dili Açısından Tahlili

Öz

Ahiret inancı, İslam düşüncesinin metafizik temellerinden biri olup bireyin davranışlarını yönlendiren güçlü bir iman unsurudur. Kur’ân-ı Kerîm, bu inancı kavramsal derinlik ve ahlaki yönüyle ele alarak mü’minin dünya hayatına yön verir. Bu çalışmada, ahiret kavramı arap dili açısından Kur’ân merkezli bir yaklaşımla değerlendirilmiş; kıyamet, ölüm, diriliş (ba‘s), toplanma (haşr), hesap, mîzân, şefâat, cennet ve cehennem gibi temel başlıklar etrafında sistematik bir inceleme yapılmıştır. İlgili kavramlar hem dilsel hem de bağlamsal açıdan analiz edilerek Kur’ân’ın anlam evreni içinde değerlendirilmiştir. Ayrıca bu inancın bireysel sorumluluk, toplumsal adalet ve ahlaki bilinç üzerindeki etkilerine dikkat çekilmiştir. Sonuç olarak Kur’ân’da ahiret tasavvuru yalnızca uhrevî bir beklenti değil; hayatı anlamlandıran, sorumluluk duygusunu besleyen ve bireyi sürekli murâkabe hâlinde tutan bir iman dinamiği olarak ortaya konmuştur

Anahtar Kelimeler

• Ahiret
• Kur’ân
• Arap Dili
• Ölüm
• Hesap Günü
• Diriliş
• Cennet
• Cehennem.

Kaynakça

1. Atay, Hüseyin. “Cennet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cilt 7, s. 540. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1993.
2. Beyhakî. El-İʿtikâd. s. 217.
3. Buhârî, Muhammed b. İsmâil Ebu Abdullah el-. Sahîhu’l-Buhârî. Beyrut: Dâr İbn Kesîr, 2001.
4. Çağrıcı, Mustafa. “Ahiret”. DİA. Cilt 2, s. 30.
5. Çağrıcı, Mustafa. “Kıyamet”. DİA. Cilt 25, s. 492-495.
6. Demirci, Muhsin. Kur’ân’ın Ana Konuları. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2022.
7. Çağrıcı, Mustafa. “Kıyamet”. DİA. Cilt 25, s. 492-495.
8. Duman, Recep. “Kur’ân’da Hesap Kavramı ve Anlam Katmanları”. İlahiyat Dergisi 13/1 (2008): 51-76.

9. Ebu Dâvud, Süleyman b. Eş‘as es-Sicistânî. Sünen-i Ebî Dâvûd. 4 cilt. Beyrut: Mektebetü’l-Asriyye, 2009.
10. Elmalılı Hamdi Yazır. Hak Dini Kur’ân Dili. 9 cilt. İstanbul: Eser Neşriyat, ts.
11. Erdoğan, Mehmet. “Hesap”. DİA. Cilt 17, s. 281–284.
12. Er-Râzî, Fahreddin. Mefâtîhu’l-Gayb. Tefsir: Bakara 2/284; A’râf 7/46.
13. Firûzâbâdî, el-Kāmûsü’l-Muḥîṭ, Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
14. Harman, Ömer Faruk. “Ahiret”. DİA. Cilt 2, s. 32-36.
15. İbn Fâris, Muʿcem Maqâyîs al-Luġa, thk. Abdusselâm Harûn, Kahire: Dâru’l-Fikr, 1979.
16. İbn Atıyye el-Endelüsî, el-Muḥarrerü’l-vecîz, Muhammediye 1975, I, 164.
17. İbn Atıyye. El-Muharrerü’l-Vecîz. A‘râf 7/46 tefsiri.
18. İbn Hanbel, Ahmed b. Muhammed. Müsnedü’l-İmâm Ahmed b. Hanbel. 50 cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
19. İbn Kayyım el-Cevziyye. İgâsetü’l-Lehfân. Cilt 1, s. 164.
20. İbn Kesîr. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm. Hicr 15/43–44 tefsiri.
21. İbn Mâce, Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. Sünen-i İbn Mâce. 2 cilt. Beyrut: Dâr İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, ts.
22. İbn Manzûr. Lisânü’l-ʿArab, “حشر” md.
23. İbn Teymiyye. Er-Reddu ʿalâ Men Kāle bi-Fenâi’n-Nâr. s. 33.
24. İbnü’l-ʿArabî. El-Fütûhâtü’l-Mekkiyye. Cilt 3, s. 137.
25. Muslim, Haccâc b. Müslim en-Nîsâbûrî. El-Câmiʿu’s-Sahîh. 5 cilt. Beyrut: Dâr İhyâi’t-Türâsi’l-ʿArabî, ts.
26. M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, “ḳıyâmet”, “âḫir”, “âḫiret”, “yevme”, “yevmeʾiẕin”, “yevmiẕin”, “sâʿat”, “ṣûr”, “ḥaşr”, “serîʿ”, “şfʿ” md.leri.
27. Özervarlı, Mehmet Sait. “Kur’ân’da Ahiret İnancı ve Kıyamet Olgusu.” İslami Araştırmalar Dergisi 15/2 (2002): 123–145.
28. Râgıb el-İsfahânî. El-Müfredât fî Ḡarîbi’l-Kurʾân. Thk. Safvân Adnân Dâvûdî. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 2005.
29. Sağır, Yusuf. Kelâm’da Ahiret İnancı ve Rasyonel Temelleri. Ankara: Fecr Yayınları, 2019.
30. Sâbûnî, Muhammed Ali. Safvetü’t-Tefâsîr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1981.
31. Savaş, Mehmet. “Ba‘s”. DİA. Cilt 5, s. 437.
32. Şahin, M. Süreyya. “Cennet”. DİA. Cilt 7, s. 374–376.
33. Taberî, Câmiʿu’l-beyân (nşr. Sıdkī Cemîl el-Attâr), Beyrut 1415/1995, V, 253-254; XXV, 134-135.
34. Temel, Ali Rıza. Ahiret ve Kıyamet İnancı. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2008.
35. Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. El-Câmiʿu’l-Kebîr (Sünen). 6 cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbî’l-İslâmî, 1998.
36. Topaloğlu, Bekir. “Âhiret”. DİA. Cilt 1, s. 543–548.
37. Topaloğlu, Bekir. “Cehennem”. DİA. Cilt 7, s. 547.
38. Topaloğlu, Bekir – İsmail Lütfi Çakan. Kur’ân Kavramları Sözlüğü. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2004.
39. Toprak, Süleyman. “Haşir”. DİA. Cilt 16, s. 416–417.
40. Uludağ, Süleyman. “Haşr”. DİA. Cilt 16, s. 517.
41. Yüksel, Emrullah. “Hesap”. DİA. Cilt 17, s. 240–242.