Türkiye Selçuklu Devleti’nin Siyasi Yapısında Çobanoğulları Beyliği: Siyasi Ve Sosyo-Kültürel Dinamikler

Öz

Bu çalışma, XII. yüzyılın sonlarında Türkiye Selçuklu Devleti’ne bağlı bir uç beyliği olarak kurulan Çobanoğulları Beyliği’nin siyasi, askeri ve sosyo-kültürel yapısını, Anadolu’daki Türkmen hareketleri ve Moğol hâkimiyeti bağlamında detaylı bir şekilde incelemektedir. Selçuklu otoritesinin zayıflamasıyla birlikte bağımsızlık arayışına yönelen Çobanoğulları, bir yandan Selçuklu hanedanına bağlılıklarını sürdürürken, diğer yandan İlhanlılara karşı direnç göstererek dönemin karmaşık siyasi dengelerindeki manevra kabiliyetini ortaya koymuştur. Kastamonu ve çevresindeki Türkmen hareketlerini yönlendirme kapasitesiyle öne çıkan beylik, meşruiyet arayışında stratejik bir aktör hâline gelmiştir. Selçuklu şehzadelerinin taht mücadelelerinde üstlendikleri kritik roller ve Suğdak Seferi gibi denizaşırı askerî girişimler, beyliğin hem bölgesel hem de uluslararası düzeydeki etkinliğini göstermektedir. Ayrıca, beylik döneminde Kastamonu’nun bir kültür ve ticaret merkezi olarak gelişmesi, sosyo-ekonomik yapının şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Bu bağlamda çalışma, Çobanoğulları Beyliği’nin Anadolu’daki Türkmen dinamikleri içerisindeki tarihsel konumunu, askerî başarılarını ve kültürel mirasını analiz ederek, beylikler dönemi Anadolu tarihine yeni bir perspektif sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Selçuklu Devleti
• Çobanoğulları Beyliği
• Türkmen Beylikleri
• Kastamonu ve Çevresi
• Suğdak Seferi.

The Political Structure Of The Seljuk State Of Turkey: The Çobanoğulları Beylik – Political And Socio-Cultural Dynamics

Öz

This study examines the Chobanid Principality, established as a frontier lordship under the Seljuk Sultanate of Rum in the late 12th century, analyzing its political, military, and socio-cultural structure within the context of Turkmen movements and Mongol dominance in Anatolia. As Seljuk authority weakened, the Chobanids sought greater autonomy while maintaining nominal loyalty to the Seljuk dynasty and resisting Ilkhanid influence, demonstrating their strategic adaptability in a shifting political landscape. Emerging as a key power in the Kastamonu region, the principality played a pivotal role in guiding Turkmen activities and legitimizing its rule. Their involvement in Seljuk succession struggles and military campaigns such as the Sughdaq Expedition highlights their regional and international influence. Additionally, Kastamonu flourished as a cultural and commercial hub under their rule, shaping the socio-economic dynamics of the era. By exploring the Chobanids' historical significance within Anatolian Turkmen politics, their military achievements, and cultural contributions, this study aims to provide a fresh perspective on the history of Anatolian principalities during the medieval period.

Anahtar Kelimeler

• Seljuk Sultanate of Rum
• Çobanoğulları Beylik
• Turkmen Beyliks
• Kastamonu and Its Surroundings
• Suğdak Campaign.

Kaynakça

1. Ahmed Bin Mahmud. (2011). Selçukname (E. Merçil, Çev.). Bilge Kültür Sanat.
2. Abû’l-Farac. (1999). Tarihi (Vol. II, Ö. R. Doğrul, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
3. Bayram, M. (2003). Türkiye Selçukları Üzerine Araştırmalar. Kömen Yayınları.
4. Bingöl, G., & Çapur, H. (2025). Alâeddin Keykubad’ın Abbâsî Halifeleri ile İlişkileri: Siyasi, Askeri ve Manevi Bağlar. Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 10(1), 17-26. https://doi.org/10.56252/turktarars.1625896
5. Cahen, C. (1994). Osmanlı’dan Önce Anadolu’da Türkler. Erendiz Yayınları.
6. Ersan, M. (2010). Türkiye Selçuklu Devletinin Dağılışı. Birleşik Yayınevi.
7. Güleç, F., & Bingöl, G. (2025). Birinci Haçlı Seferi’nin Anadolu’daki Siyasi ve Askeri Etkileri ve I. Kılıçarslan Devri Türk Direnişi. Çekmece Sosyal Bilimler Dergisi, 13(26), 70-85. doi: 10,55483/cekmece.1672976
8. Heyd, W. (2000). Yakın Doğu Ticaret Tarihi (E. Z. Karal, Çev.). Türk Tarih Kurumu.

9. İbn Bibi. (1996). El-Evâmiru’l-Alâiyye fi’l-Umûri’l-Alâiyye (Vol. I, M. Öztürk, Çev.). T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
10. İbnü’l-Esir. (1987). El-Kâmil fi’t-Tarih (Vol. XII, A. Ağırakça & A. Özaydın, Çev.). İstanbul.
11. Kafesoğlu, İ. (2014). Selçuklular ve Selçuklu Tarihi Üzerine Araştırmalar. Ötüken.
12. Kaymaz, N. (2009). Anadolu Selçuklu Sultanlarından II. Giyâsü’d-Dîn Keyhüsrev Ve Devri. Türk Tarih Kurumu.
13. Kaynak, A. (1954). İbn-İ Bibi’nin XIII. Asır Başında Anadolu Türklerinin Sudak, Polovets (Kıpçak) Ve Ruslara Karşı Yaptıkları Seferin Hikâyesi (I. Kaynak, Çev.). AÜDTCFD, 12, 207–226.
14. Kerimüddin Mahmud-i Aksarayî. (2000). Müsâmeretü’l-Ahbâr (M. Öztürk, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
15. Khoniates, N. (1995). Historia (F. Işıltan, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
16. Kinnamos, N. (2001). Historia (I. Demirkent, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
17. Koca, S. (2001). Anadolu Türk Beylikleri. Türkler, 6, 703–755.
18. Köprülü, M. F. (2022). Anadolu’da İslamiyet. Alfa Yayınları.
19. Köymen, M. A. (1986). Türkiye Selçuklu Devleti’nin Ekonomik Politikası. Belleten, 50(198), 613–620.
20. Merçil, E. (2006). Müslüman-Türk Devletleri Tarihi. Türk Tarih Kurumu.
21. Müneccimbaşı, C. (2001). Câmiü’d-Düvel, Selçuklular Tarihi (Vol. I–II, A. Öngül, Çev.). İzmir.
22. Peacock, A. (2015). The Seljuks of Anatolia. Londra: I.B. Tauris.
23. Pitcher, D. E. (2001). Osmanlı İmparatorluğu’nun Tarihsel Coğrafyası (B. Tırnakçı, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
24. Shukurov, R. (2016). The Byzantine Turks. Leiden: Brill.
25. Sümer, F. (2022). Anadolu’da Moğollar. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
26. Sümer, F. (1992). Oğuzlar (Türkmenler): Tarihleri, Boy Teşkilatı, Destanları (2. baskı). Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
27. Sümer, F. (2002). Kösedağ Savaşı. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 26, ss. 272-273).TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
28. Şen, M. E., & Bingöl, G. (2022). Anadolu’da Moğol Tahakkümüne Karşı Aykırı Bir Ses: Beylerbeyi Hatiroğlu Şerafeddin. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 5(2), 381-396. https://doi.org/10.48120/oad.1171449
29. Taneri, A. (1998). Hüsâmeddin Çoban. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 18, s. 513). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
30. Tarîh-i Âl-i Selçuk. (2014). Anonim Selçuk-Nâme (H. İ. Gök & F. Coşkuner, Çev. & Notlar). Atıf Yayınları.
31. Tellioğlu, İ. (2009). Trabzon Rum Devleti (1204–1461). Trabzon.
32. Togan, Z. V. (1981). Umumi Türk Tarihine Giriş. İstanbul.
33. Turan, O. (1993). Selçuklular Zamanında Türkiye. Boğaziçi Yayınları.
34. Turan, O. (2014). Selçuklu Tarihi Araştırmaları. Türk Tarih Kurumu
35. Turan, R. (1989). Selçuklular Döneminde Kastamonu. Türk Tarihinde Ve Kültüründe Kastamonu, Tebliğler, Ankara.
36. Urfalı Mateos Vekayinamesi. (2000). Urfalı Mateos Vekayinamesi (952–1136) ve Papaz Gregor’un Zeyli (1136–1162) (H. D. Andreasyan, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
37. Usta, A. (2019). Selçuklu Sultanları. Yeditepe Yayınevi.
38. Uyumaz, E. (2003). Sultan I. Alâeddin Keykubad Devri Türkiye Selçuklu Devleti Siyasi Tarihi (1220–1237). Türk Tarih Kurumu.
39. Yaman, T. M. (1935). Kastamonu Tarihi. Halkevi Yayınları.
40. Yakubovski, A. (1954). İbn-İ Bibi’nin XIII. Asır Başında Anadolu Türklerinin Sudak, Polovets (Kıpçak) Ve Ruslara Karşı Yaptıkları Seferin Hikâyesi (I. Kaynak, Çev.). AÜDTCFD, 12, 207–226.
41. Yücel, Y. (1965). Çoban Oğulları Beyliği. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 23(1–2).
42. Yücel, Y. (1980). XIII–XV. Yüzyıllar Kuzey Batı Anadolu Tarihi, Çoban-Oğulları Candaroğulları Beylikleri. Ankara.
43. Yücel, Y. (1993). Çobanoğulları. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 8, ss. 354-355). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
44. Yücel, Y. (1991). Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar (Vol. I). Türk Tarih Kurumu.
45. Zachariadou, E. A. (2001). Pakhymeres’e Göre Kastamonu’da Amourioi Ailesi (Z. Günal Öden, Çev.). Tarih İncelemeleri Dergisi.