The Identity of the Intellectual in Türkiye within the Context of Sabahattin Ali’s Literature and Political Struggle

Öz

This study examines the concept of “intellectual identity” in Turkey through the life, literary works, and political struggle of Sabahattin Ali. In modern Turkey, the notion of the intellectual has been situated at the core of state-society relations, emerging at times as a representative of authority and at others as a dissident figure. Sabahattin Ali utilized literature not only as an aesthetic medium but also as an instrument of critique and social awareness, addressing both the individual’s inner world and broader injustices. His novels explored the dynamics between individual, society, and state, while his short stories vividly depicted poverty and inequity in Anatolia, establishing him as one of the pioneers of socialist realism in Turkey. Politically, Ali’s resistance was most visible through the satirical journal Markopaşa, where he challenged the authoritarian regime of his time and defended freedom of expression, leading to repeated imprisonments and state repression. Consistent with Edward Said’s definition of the “public intellectual,” Ali’s identity as an intellectual was shaped not only by intellectual production but also by his organic ties with the people and his commitment to social justice. Thus, his literary legacy and political stance constitute a significant example of the responsibilities and costs of being an intellectual in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Sabahattin Ali
• intellectual identity
• socialist realism
• literature and politics
• Markopaşa
• freedom of expression

Sabahattin Ali'nin Edebiyatı ve Siyasal Mücadelesi Bağlamında Türkiye'de Aydınlık Kimliği

Öz

Bu çalışma, Sabahattin Ali’nin yaşamı, edebi eserleri ve siyasal mücadelesi üzerinden Türkiye’de “aydın kimliği”nin tarihsel ve toplumsal bağlamını incelemektedir. Modern Türkiye’de aydın kavramı, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte devlet-toplum ilişkilerinin merkezinde yer almış, kimi zaman iktidarın temsilcisi kimi zaman da muhalif bir figür olarak şekillenmiştir. Sabahattin Ali, hem bireyin içsel dünyasına hem de toplumsal adaletsizliklere odaklanan eserleriyle, edebiyatı bir eleştiri ve toplumsal bilinç aracı olarak kullanmıştır. Romanlarında birey-toplum-devlet ilişkilerini işlerken, öykülerinde Anadolu’nun yoksulluğunu ve adaletsizliklerini görünür kılmış; toplumcu gerçekçilik akımının Türkiye’deki öncülerinden biri olmuştur. Siyasal mücadelelerinde ise Markopaşa dergisi aracılığıyla dönemin otoriter rejimine karşı ifade özgürlüğünü savunmuş, bunun sonucunda yargılanmalar, cezaevleri ve baskılarla yüzleşmiştir. Edward Said’in “halka yönelik aydın” tanımıyla örtüşen biçimde, Sabahattin Ali’nin aydın kimliği, yalnızca entelektüel üretimle değil, aynı zamanda halkla kurduğu organik bağ ve toplumsal adalet mücadelesiyle tanımlanabilir. Bu bağlamda, Sabahattin Ali’nin edebi mirası ve siyasal duruşu, Türkiye’de aydın olmanın sorumlulukları ve bedelleri üzerine önemli bir örnek sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sabahattin Ali
• aydın kimliği
• toplumcu gerçekçilik
• edebiyat ve siyaset
• Markopaşa
• ifade özgürlüğü

Kaynakça

1. Ali, F. (2014). Sabahattin Ali. Yapı Kredi Yayınları.
2. Bauman, Z. (1992). Intimations of postmodernity. Routledge.
3. Belge, M. (2003). Türkiye’de aydınlar. İletişim Yayınları.
4. Berkes, N. (2002). Türkiye’de çağdaşlaşma. Yapı Kredi Yayınları.
5. Bezirci, A. (1974). Sabahattin Ali: Yaşamı, kişiliği, sanatı. Evrensel Basım Yayın.
6. Bilir, A. (2014). Türk mizah basınında Markopaşa örneği. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 30, 135–150.
7. Bora, T. (Ed.). (2001). Modern Türkiye’de siyasi düşünce: Sol (Cilt 8). İletişim Yayınları.
8. Çakır, M. (2010). Türk edebiyatında toplumcu gerçekçilik ve Sabahattin Ali. Edebiyat Düşüncesi ve Politika Dergisi, 3(2), 44–52.

9. Çetin, H. (2012). Toplumcu gerçekçiliğin izinde: Nazım Hikmet ve Sabahattin Ali. Birikim Yayınları.
10. Göle, N. (1999). Modern mahrem: Medeniyet ve örtünme. Metis Yayınları.
11. Gramsci, A. (1971). Selections from the prison notebooks (Q. Hoare & G. Nowell Smith, Eds. & Trans.). International Publishers.
12. Güler, İ. (2005). Nazım Hikmet ve Sabahattin Ali’nin edebi ilişkileri. Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 56, 102–108.
13. Gündoğan, A. (2014). Sabahattin Ali ve 1930’larda Türkiye’de muhalefet kültürü. Toplum ve Bilim, 130, 55–84.
14. Gürbilek, N. (2001). Vitrinde yaşamak: 1980’lerin kültürel iklimi. Metis Yayınları.
15. Koçak, C. (2006). Tek parti döneminde muhalif sesler: Markopaşa olayı. Toplumsal Tarih, 178, 14–21.
16. Koçak, C. (2012). Geçmişin siyaseti: Sabahattin Ali dosyası. İletişim Yayınları.
17. Korkmaz, R. (2007). Yeni Türk edebiyatı el kitabı. Grafiker Yayınları.
18. Mardin, Ş. (1991). Türk modernleşmesi. İletişim Yayınları.
19. Mardin, Ş. (2006). Türk siyasal hayatı. İletişim Yayınları.
20. Moran, B. (2002). Türk romanına eleştirel bir bakış (Cilt 1). İletişim Yayınları.
21. Naci, F. (2008). Yüzyılın 100 Türk romanı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
22. Nesin, A. (1994). Aziz Nesin’in Sabahattin Ali’ye yazdığı mektuplar. Nesin Yayınları.
23. Okay, O. (1994). Batı medeniyeti karşısında Türk aydını. Dergâh Yayınları.
24. Oktay, A. (1993). Cumhuriyet dönemi edebiyatı 1923–1950. Kültür Bakanlığı Yayınları.
25. Parla, T. (2009). Türkiye’de siyasal kültürün resmi kaynakları (Cilt 2): Kemalist tek parti ideolojisi ve CHP’nin Altı Oku. İletişim Yayınları.
26. Said, E. W. (1994). Representations of the intellectual: The 1993 Reith lectures. Vintage Books.
27. Tekin, Y. (2011). Aziz Nesin ve Sabahattin Ali’nin edebi paylaşımı. Edebiyat ve Toplum Dergisi, 17, 120–126.
28. Topuz, H. (2010). II. Mahmut’tan holdinglere Türk basın tarihi. Remzi Kitabevi.
29. Türkeş, H. (2004). Sabahattin Ali ve Markopaşa geleneği. Birikim, 187, 42–48.
30. Yalçın, H. (2010). Sabahattin Ali’nin siyasi portresi ve aydın kimliği. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 67(2), 89–112.
31. Zürcher, E. J. (2017). Modernleşen Türkiye’nin tarihi. İletişim Yayınları.