The Seyahatname as a First-Person Narrative

Evliya’s position in Ottoman cultural history is unique. For in the 17th century, when travel accounts were rare and first-person narratives seldom encountered outside of a limited number of religious scholars, Evliya who despite a good education was not a scholar, integrated his life story into a massive ten-volume travelogue. The present study analyzes Evliya’s narrative in terms of three major concepts. First in line is his devotion to travel as a way of living one’s life, followed by loyalty to the Ottoman dynasty. As for the third factor, a determinant during at least certain years of Evliya’s life, we identify him as a member of a provincial notable family, who achieved a certain status in Istanbul. To establish and protect this position, the con- nections of the author and his father to the person and court of Murad IV were de- cisive. Even so, when Evliya briefly summarized his life story after an adventurous trip aiming to find the sources of the Nile, these worldly concerns faded into the background, when compared to the protection of the Deity that the traveler believed had never abandoned him.

Evliya’nın Osmanlı kültür tarihinde yeri eşsizdir; çünkü 17. yüzyıl gibi seyahat anla- tılarının az olduğu ve birinci ağızdan anlatıların dar bir ulema çevresi dışında nadi- ren üretildiği bir dönemde, Evliya, ki iyi bir eğitim almış olmasına rağmen ulemadan değildir, kendi hayat hikayesini on ciltlik devasa bir seyahatnameye içine dahil et- miştir. Bu çalışma, Evliya’nın anlatısını üç ana kavram açısından analiz ediyor. İlk sıra- da yazarın hayatını yaşama biçimi olarak seyahat etmeye olan bağlılığı, ardından Os- manlı hanedanına olan sadakati geliyor. Üçüncü faktöre gelince, Evliya’nın hayatı- nın en azından bir kısmında belirleyici olmuştur, İstanbul’da belirli bir statüye eriş- miş bir taşra ileri gelen ailesinin üyesi olmasını görürüz. Bu konumu elde etmek ve korumakta, Evliya’nın ve babasının IV. Murad ve saray çevresi ile olan bağları belir- leyici rol oynamıştır. Oysa Evliya, Nil’in kaynaklarını bulmak için çıktığı macera do- lu bir yolculuktan döndükten sonra hayat hikâyesini kısaca özetlediğinde, seyyahın kendisini hiç terk etmediğine inandığı Tanrı’nın koruması yanında, bu dünyanın bu tür kaygıları önemsiz kalıyordu.