Nazariyatın İçinde Gömülü Kendilik-Anlatıları: Osmanlı Ülkesi’ndeki Bilim Eserlerinin Ben-Anlatıları İçin Bir İşlevi Var Mı?
Öz
Bu çalışmada, Osmanlı Ülkesi’nde kuruluşundan itibaren hikemî, riyâzî, tıbbî, vb. bilimler alanlarında kaleme alınan eserlerde bilginlerin kendileri hakkında verdikleri malumatların izi sürülecektir. Öncelikle söz konusu malumatların bu tür kitaplarda yer alma gerekçeleri tespit edilmeye çalışılacaktır. Akabinde bu malumatların hem bilginin hayatı, hem alanın tarihi, hem dönemin ilmî ortamı, hem de sosyo-politik epistemolojisi açısından değerlendirmesi yapılacaktır. Makaledeki temel iddia, söz konusu malumatların bilginlerin hayat hikâyeleri için tamamlayıcı otobiyografik bilgi sundukları, felsefe-bilim tarihi açısından ise oldukça hususî arka-plan bilgisi verdikleridir. Enmûzec, ilm-i hey’et (astronomi), tıb, vb. sahalardan seçilecek eserlerle söz konusu iki temel iddia temellendirilmeye çalışılacaktır. Böylece farklı bilim alanlarında yazılmış eserlerin Osmanlı dönemi ben-anlatıları için kaynak olarak kullanımı örneklerle gösterilecektir.
Anahtar Kelimeler
Bilim eserleri, Enmûzec, Hikmet, Riyâziyât, Tıb, tamamlayıcı otobiyografik bilgi, arka-plan bilgisi
Kaynakça
- Ali Bey, Fazıl. Mecmuatu’l-mucerrebât. İstanbul: Süleymaniye YEK, Hekimoğlu Ali Paşa 541/1.
- —, Durer el-envâr fî esrâri’l-ehcâr. İstanbul: Süleymaniye YEK, İzmir 424/2. Ankaravî, Mehmed Çelebî. Menâfiu’n-nâs. İstanbul: Nuruosmaniye YEK 3556.
- Arslan, Sami. Osmanlı’da Bilginin Dolaşımı – Bilgiyi İstinsahla Çoğaltmak. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2020.
- —, “Hamdele-Salvele’nin Dili: Telifte Yetkinlik Aracı Olarak Berâ‘etu’l-İstihlâller.” Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies 75 (2021): 283-318.
- Bistâmî, Abdurrahman. Kitâbu Durreti tâci’r-resâil ve ğurreti minhâci’l-vesâil. Nuruosmaniye YEK 4905.
- Dede, Ahmed. Ta‘lîkât ‘alâ Uklides. İstanbul: Beyazıt YEK, Beyazıt Umumi 4590.
- Fârisî, Kemâleddin. Tenkîhu’l-menâzir li-zevî’l-ebsâr ve’l-basâir. Haydarabad: Matbûʿâtu Dâireti’l-Maʿârifi’l-ʿUsmâniyya, 1347.
- —, Esâsu’l-Kavâid fî usûli’l-fevâid. nşr. Mustafa Mevâldî. Kahire: Maʿhedu Mahtûtâti’l-Arabiyye, 1994.
- Fazlıoğlu, İhsan. “The Samarqand Mathematical-Astronomical School: A Basis for Ottoman Philosophy and Science.” Journal of the History of Arabic Science 14 (2008): 3–68.
- —, “‘Hoşça Bak Zâtına...’: İslâm-Osmanlı ‘Ben-Anlatıları’ Literatürü Üzerine Bir Değerlendirme.” Ceride: Ben-Anlatıları Araştırma Dergisi 1, no. 2 (2023): 1–11.