Azerbaycan Çocuk Edebiyatının Gelişim Tarihi
Öz
Makalede Azerbaycan çocuk edebiyatının gelişiminden bahs ediliyor. Yapılan araştırmalardan çocuk edebiyatının ilk unsurlarının folklorumuz içerisinde yer aldığı anlaşılmaktadır. Toplanıp incelenmeye başlandığı dönemden bu yana çocuk folklorunun sınırlarının belirlenmesi amacıyla çok sayıda bilimsel çalışma ve farklı yaklaşımlar ortaya çıkmıştır.
Çocuk edebiyatının gelişiminde sözlü sanat mirasının yanı sıra yazılı anıtlar ve klasik sanat mirası da ayrı bir önem taşımaktadır. Arap-Fars klasik edebiyatından ve anadilli şiirden seçmeler, Aşık eserlerinden öğretici örnekler çocuklar ve gençler için okuma malzemesi olarak benimsendi.
12. yüzyıl Azerbaycan şairlerinden Efzaleddin Hakanî Şirvani ve Nizami Gencevi folklordan ustalıkla yararlanmış, milli ve manevi değerlerimizi evrensel değerlerle birleştirmiş, dünya edebiyatına nadide örnekler vermiştir. Daha sonraki dönemlerde ortaya çıkan çocuk eserlerinde Hakanî Şirvani ve Nizami Gencevi'nin ortaya koyduğu zengin fikir ve düşüncelerin etkisi büyük olmuştur.
19. yüzyılın sonlarından 20. yüzyılın başlarına kadar çocuk edebiyatında daha organize bir faaliyet göze çarpmakta, halkın eğitimi ve ulusal canlanma mücadelesi sistematik bir nitelik kazanmaktadır. Her ne kadar karmaşık ve çelişkili olsa da bu dönemin daha verimli olduğu düşünülebilir. Eğitim ve kültür alanındaki yenilikler şairlere ve yazarlara folklorun hem öğretilmesi hem de araştırılması konusunda ilham verdi. Görüldüğü gibi Azerbaycan çocuk edebiyatı bu döneme kadar bağımsız bir yaratıcılık alanı olarak değil, genel edebiyat içerisinde - sözlü halk yaratıcılığı ve yazılı edebiyatla bağlantılı olarak - gelişmiştir.
Azerbaycan Halk Cumhuriyeti döneminde (1918-1920) bağımsızlık temasının ortaya çıkması şiirde benlik bilincinin ve vatanseverliğin oluşmasına yol açmıştır. Muhammed Hadi, Cafer Cabbarlı, Ahmet Cevad, Hüseyin Cavid'in ülkeye sevgi aşılayan eserleri benzersizliğiyle öne çıktı ve gençlerin gelecekteki yolunu belirlemeyi amaçladı. Yeni dönemde (1920-1991) Sovyet devletinin dikte ettiği fikirler edebiyat sahnesinde gündeme geldi. Bu tarzda edebi örnekler ortaya çıkmaya başladı ve uzun yıllar devam etti. 1950'li yılların ortalarında kamusal ortamda başlayan yumuşama edebiyata da yansıdı. Bu nedenle araştırmacılar 1960'lı-90'lı yılları tarihi hafızanın yeniden canlandığı, milli-manevi değerlere ve köklere dönüş yılları olarak nitelendiriyor. 1990'lı yıllardan itibaren edebiyatta tarihi temalar, modern yaşamın gerçekleriyle birlikte çifte sanatsal yaratıcılığa dahil edilmiştir. Bu dönemlerde yaratılan Azerbaycan çocuk şiiri fikir ve içerik bakımından yeni bir doğrultuda gelişme gösterse de 20. yüzyılın başında yaşamış ve yaratmış yazarların yaratıcılığının etkisi açıkça görülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Development History of Azerbaijani Children's Literature
Öz
Makalede Azerbaycan çocuk edebiyatının gelişiminden bahs ediliyor. Yapılan araştırmalardan çocuk edebiyatının ilk unsurlarının folklorumuz içerisinde yer aldığı anlaşılmaktadır. Toplanıp incelenmeye başlandığı dönemden bu yana çocuk folklorunun sınırlarının belirlenmesi amacıyla çok sayıda bilimsel çalışma ve farklı yaklaşımlar ortaya çıkmıştır.
Çocuk edebiyatının gelişiminde sözlü sanat mirasının yanı sıra yazılı anıtlar ve klasik sanat mirası da ayrı bir önem taşımaktadır. Arap-Fars klasik edebiyatından ve anadilli şiirden seçmeler, Aşık eserlerinden öğretici örnekler çocuklar ve gençler için okuma malzemesi olarak benimsendi.
12. yüzyıl Azerbaycan şairlerinden Efzaleddin Hakanî Şirvani ve Nizami Gencevi folklordan ustalıkla yararlanmış, milli ve manevi değerlerimizi evrensel değerlerle birleştirmiş, dünya edebiyatına nadide örnekler vermiştir. Daha sonraki dönemlerde ortaya çıkan çocuk eserlerinde Hakanî Şirvani ve Nizami Gencevi'nin ortaya koyduğu zengin fikir ve düşüncelerin etkisi büyük olmuştur.
19. yüzyılın sonlarından 20. yüzyılın başlarına kadar çocuk edebiyatında daha organize bir faaliyet göze çarpmakta, halkın eğitimi ve ulusal canlanma mücadelesi sistematik bir nitelik kazanmaktadır. Her ne kadar karmaşık ve çelişkili olsa da bu dönemin daha verimli olduğu düşünülebilir. Eğitim ve kültür alanındaki yenilikler şairlere ve yazarlara folklorun hem öğretilmesi hem de araştırılması konusunda ilham verdi. Görüldüğü gibi Azerbaycan çocuk edebiyatı bu döneme kadar bağımsız bir yaratıcılık alanı olarak değil, genel edebiyat içerisinde - sözlü halk yaratıcılığı ve yazılı edebiyatla bağlantılı olarak - gelişmiştir.
Azerbaycan Halk Cumhuriyeti döneminde (1918-1920) bağımsızlık temasının ortaya çıkması şiirde benlik bilincinin ve vatanseverliğin oluşmasına yol açmıştır. Muhammed Hadi, Cafer Cabbarlı, Ahmet Cevad, Hüseyin Cavid'in ülkeye sevgi aşılayan eserleri benzersizliğiyle öne çıktı ve gençlerin gelecekteki yolunu belirlemeyi amaçladı. Yeni dönemde (1920-1991) Sovyet devletinin dikte ettiği fikirler edebiyat sahnesinde gündeme geldi. Bu tarzda edebi örnekler ortaya çıkmaya başladı ve uzun yıllar devam etti. 1950'li yılların ortalarında kamusal ortamda başlayan yumuşama edebiyata da yansıdı. Bu nedenle araştırmacılar 1960'lı-90'lı yılları tarihi hafızanın yeniden canlandığı, milli-manevi değerlere ve köklere dönüş yılları olarak nitelendiriyor. 1990'lı yıllardan itibaren edebiyatta tarihi temalar, modern yaşamın gerçekleriyle birlikte çifte sanatsal yaratıcılığa dahil edilmiştir. Bu dönemlerde yaratılan Azerbaycan çocuk şiiri fikir ve içerik bakımından yeni bir doğrultuda gelişme gösterse de 20. yüzyılın başında yaşamış ve yaratmış yazarların yaratıcılığının etkisi açıkça görülmektedir.
Anahtar Kelimeler
