3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi

Ayşıl Seda Akar; Hilal Mercan; İlkyaz Ezgi Yılmaz; Arzu Yükselen

3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi

Öz

Yapılmış olan bu çalışma, çocuk kitaplarında ana ya da yan karakterlerin sergilemiş oldukları prososyal davranışları incelemek ve kitaplarda prososyal davranışlara ne kadar yer verildiğini tespit etmek amacıyla planlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemi kullanılarak doküman analizi ile yapılmıştır. Amaçlı rastgele örnekleme yöntemi ile örneklem grubu seçilmiştir. Araştırmanın örneklemini İstanbul ilinde, ulaşılabilen, alışveriş merkezlerindeki büyük kitapçılarda, 3-6 yaş grubuna hitap eden ve içeriğinde prososyal davranışları bulunduran kitaplar oluşturmuştur. Araştırmacılar tarafından oluşturulan “Kitap İnceleme Formu” ile kitaplar; künye bilgileri, fiziksel özellikler, içerik ve prososyal davranışların açısından incelenmiştir. Toplanan veriler SPSS programı aracılığı ile frekans analizi ve ki-kare testi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda; Türkçe yazılan kitaplar ile kibarlık davranışı arasında; iş birliği ve yardımlaşma davranışları ile 2000 yılı ve sonrasında yazılan kitaplar arasında istatistiksel açıdan pozitif yönde anlamlı farklılık olduğu bulunmuştur. Yazarların cinsiyeti ile kitaplarda yer alan prososyal davranışlar arasında ise istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık olmadığı bulunmuştur. Kitaplarda en çok kibarlık davranışının en az dayanışma davranışın prososyal davranış olarak işlendiği, prososyal davranışların en çok insan karakterler yoluyla işlendiği görülmüştür. Karakterlerin cinsiyetine göre işlenen prososyal davranışlar incelendiğinde; yardımlaşma, empati, iş birliği, paylaşma ve dayanışma davranışlarının en çok “cinsiyetsiz” karakterler yoluyla işlendiği görülürken, teselli etme davranışının en çok “erkek” karakterler, kibarlık davranışının ise en çok “kadın” karakterler yoluyla işlendiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Bağcı-Çetin, B., & Öztürk-Samur, A. (2018). 60-72 Aylık Çocukların Prososyal Davranışları ile Anne-Babalarının Prososyal Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 1–17.
Becker, S. W., & Eagly, A. H. (2004). The heroism of women and men. American Psychologist, 59(3), 163-178.
Canatan, A. (2008). Toplumsal Değerler ve Yaşlılar. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 1(1), 62–71.
Choi, J. (2005). Social Interdependence and Social Dominance: Determinants of Children’s Bullying, Victimization and Pro-social Behaviors. Unpublished Doctoral Dissertation.
de Guzman, M. R. T., Edwards, C. P., & Carlo, G. (2005). Prosocial Behaviors in Context: A study of the Gikuyu children of Ngecha, Kenya. Journal of Applied Developmental Psychology, 26(5), 542–558.
Dirican, R., & Dağlıoğlu, E. H. (2014). 3-6 Yaş Grubu Çocuklarına Yönelik Yayımlanan Resimli Hikaye Kitaplarının Bazı Temel Değerler Açısından İncelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 3(2), 44–69.
Erdi, A. (2008). Türkiye’de 1980-1985 ve 2000-2005 Yılları Arasındaki Çocuk Kitaplarında Eğitsel İletiler (Karşılaştırmalı Bir Çalışma). Doktora Tezi.
Eisenberg, N., & Lennon, R. (1983). Sex differences in empathy and related capacities. Psychological Bulletin, 94(1), 100-131.

Gander, M. J., & Gardiner, H. W. (2004). Çocuk ve Ergen Gelişimi. İmge Kitabevi.
Gönen, M., & Veziroğlu, M. (2013). Çocuk Edebiyatının Genel Hedefleri. In M. Gönen (Ed.), Erken Çocukluk Döneminde Çocuk Edebiyatı (pp. 1–13). Eğiten Kitap.
Işıtan, S., & Gönen, M. (2006). Resimli Çocuk Kitaplarının Benlik Kavramıyla İlgili Konuları İçermesi Yönünden İncelenmesi. II. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu Bildiri Kitabı. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi.
İpek-Yükselen, A., & Bencik-Kangal, S. (2011). Resimli çocuk kitaplarının renk kavramı kazanımı üzerine etkisinin incelenmesi. III. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu Bildiri Kitabı. Ankara Üniversitesi.
Kaynak, D., & Aktaş, E. (2017). Okul Öncesi Hikaye ve Masal Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Rolleri. Ekev Akademi Dergisi, 21(72), 67–85. Kim, Y.-O., & Stevens, J. H. (1987). The Socialization of Prosocial Behavior in Children . Childhood Education, 63(3), 200–206.
Kumru, A., Edwards, C. P., & Carlo, G. (2004). Olumlu Sosyal Davranışların İlişkisel, Kültürel, Bilişsel ve Duyuşsal Bazı Değişkenlerle İlişkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 19(54), 109–125.
Mert, O., Albayrak, F., & Serin, N. (2013). Çeviri çocuk kitaplarının kültür aktarımı açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 1(3), 58–73.
Somer, B. (2015). 4-6 Yaş Resimli Çocuk Kitaplarının Prososyal Davranışlar Açısından İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
Turner, J. C. (2006). Representations of illness, injury, and health in children's picture books. Children's Health Care, 35(2), 179-189.
Tuğrul, B. ve Feyman, N. (2006). Okul öncesi çocuklar için hazırlanmış resimli öykü kitaplarında kullanılan temalar. II. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu. Ankara Üniversitesi Bildiri Kitabı, 387-392.
Uğurlu, S. B. (2013). Resimli Çocuk Kitaplarında Hayvan Karakter Kullanımı. International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8, 1381–1393.
Ural, S. (2013). Okul Öncesi Çocuk Kitaplarının Tanımı. In M. Gönen (Ed.), Erken Çocukluk Döneminde Çocuk Edebiyatı (pp. 33–55). Eğiten Kitap.
Uzmen, S., & Mağden, D. (2002). Okul Öncesi Eğitim Kurumlarına Devam Eden Altı Yaş Çocuklarının Prososyal Davranışlarının Resimli Çocuk Kitapları ile İncelenmesi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(15), 193–212.
Volbrecht, M. M., Lemery Chalfant, K., Aksan, N., Zahn Waxler, C., & Goldsmith, H. H. (2007). Examining the familial link between positive affect and empathy development in the second year. The Journal of Genetic Psychology, 168(2), 105- 130.
Yağmurlu, B., Sanson, A., & Köymen, B. (2005). Effects of parenting and child temperament on the development of prosocial behavior: The mediating role of theory of mind . Turkish Journal of Psychology, 20(55), 21–24.
Yavuzer, H. (2015). Çocuğu Tanımak ve Anlamak. Remzi Kitabevi.
Yavuzer, H. (2019). Çocuk Psikolojisi (44th ed.). Remzi Kitabevi.
Yükselen, İ. A. (2013). Yaş Gruplarına Göre Çocuk Kitapları. In M. Gönen (Ed.), Erken Çocukluk Döneminde Çocuk Edebiyatı (pp. 57–72). Eğiten Kitap.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sanat ve Edebiyat

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ayşıl Seda Akar ^*
0000-0003-1386-1435
Türkiye

Hilal Mercan
0000-0002-4202-3230
Türkiye

İlkyaz Ezgi Yılmaz
0000-0001-6577-3344
Türkiye

Arzu Yükselen
0000-0002-3522-865X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Temmuz 2021

Gönderilme Tarihi

17 Mart 2021

Kabul Tarihi

3 Haziran 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 5 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA93KA97TN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Akar, A. S., Mercan, H., Yılmaz, İ. E., & Yükselen, A. (2021). 3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 5(1), 31-49. https://izlik.org/JA93KA97TN

AMA

1.Akar AS, Mercan H, Yılmaz İE, Yükselen A. 3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR). 2021;5(1):31-49. https://izlik.org/JA93KA97TN

Chicago

Akar, Ayşıl Seda, Hilal Mercan, İlkyaz Ezgi Yılmaz, ve Arzu Yükselen. 2021. “3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 5 (1): 31-49. https://izlik.org/JA93KA97TN.

EndNote

Akar AS, Mercan H, Yılmaz İE, Yükselen A (01 Temmuz 2021) 3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 5 1 31–49.

IEEE

[1]A. S. Akar, H. Mercan, İ. E. Yılmaz, ve A. Yükselen, “3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi”, Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), c. 5, sy 1, ss. 31–49, Tem. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA93KA97TN

ISNAD

Akar, Ayşıl Seda - Mercan, Hilal - Yılmaz, İlkyaz Ezgi - Yükselen, Arzu. “3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 5/1 (01 Temmuz 2021): 31-49. https://izlik.org/JA93KA97TN.

JAMA

1.Akar AS, Mercan H, Yılmaz İE, Yükselen A. 3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR). 2021;5:31–49.

MLA

Akar, Ayşıl Seda, vd. “3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), c. 5, sy 1, Temmuz 2021, ss. 31-49, https://izlik.org/JA93KA97TN.

Vancouver

1.Ayşıl Seda Akar, Hilal Mercan, İlkyaz Ezgi Yılmaz, Arzu Yükselen. 3-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Olarak Yayımlanan Resimli Öykü Kitaplarında Kullanılan Karakterlerin Prososyal Davranışlarının İncelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) [Internet]. 01 Temmuz 2021;5(1):31-49. Erişim adresi: https://izlik.org/JA93KA97TN