THANÂ’U’LLÂH AL-AMRITSARÎ AND THE INTERPRETATION OF THE QUR'ÂN WITH THE QUR'ÂN

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 10, 20 - 33, 30.06.2025

Rıdvan Yakut

https://doi.org/10.62356/cihansumul.1622257

Öz

The main purpose of the Holy Qur’ân, which is a source of guidance, is to be understood and to guide people to the right path. The method of interpreting the Qur’ân with the Qur’ân, which is accepted as a method, is essentially an effort to understand. The main purpose of this method is to ensure that the Qur’ân is understood by interpreting each other. Since the Qur’ân is not a book organized according to its subjects, verses related to the same topic can be found in other units of the Qur’ân. On this subject, Ibn Taymiyyah (d. 728/1328) stated that the "best and most problem-free method" is the method of interpreting the Qur'ân by means of the Qur'ân.
Muslims' fear of being away from the Qur'an and the misinterpretation of the Qur'an due to various reasons have been accepted as serious problems for Muslims. The importance of interpreting the Qur'an with the Qur'an is revealed in preventing such wrong perceptions and interpretations. In this context, many scholars have written very valuable works in order to present the message of Allah Almighty in the most accurate way. One of these is our study subject, Abû al-Wafâ al-Hindî al-Amritsarî and his commentary called "Tafsîr al-Qur’ân bi-kalâm al-Rahmân”. He applied this method from the beginning to the end of his commentary. Therefore, the main subject of our study covers the explanation of a verse by means of another verse. Examples of the words accepted as Müşkil, mücmel and gharib are also given from the Senâullah al-Amritsarî method of explaining the verse by verse.

Anahtar Kelimeler

Commentary , Amritsari , Tefsîru , Allocation

SENÂULLAH AMRİTSARÎ VE KUR’ÂN’IN KUR’ÂN’LA TEFSİRİ

Öz

Bir hidayet kaynağı olan Kur’ân-ı Kerîm’in temel amacı anlaşılmak ve insanları doğru yola iletmektir. Bir yöntem olarak kabul edilen Kur’ân’ın Kur’ân’la tefsiri yöntemi, esasen bir anlama çabasıdır. Bu yöntemin temel amacı âyetlerin birbirini tefsir etmesiyle Kur’ân’ın anlaşılmasını sağlamaktır. Kur’ân-ı Kerîm konularına göre tertip edilmiş bir kitap olmadığından aynı konu ile ilgili âyetler Kur’ân’ın başka surelerinde yer alabilmektedir. Bu konuda İbn Teymiyye (ö.728/1328) “en iyi ve en sorunsuz yöntem” olarak Kur’ân’ın Kur’ân ile tefsir etme yöntemi olduğunu ifade etmiştir.
Müslümanların Kur’ân’dan uzak kalma korkusu ve Kur’ân’ın çeşitli sebeplerden dolayı yanlış yorumlanması Müslümanlar açısından ciddi problem olarak kabul edilmiştir. Kur’ân’ın Kur’ân’la tefsirinin, bu tür yanlış algı ve yorumların önlenmesinde önemi ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda birçok âlim Allah Teâla’nın mesajını en isabetli şekilde ortaya koymak adına oldukça değerli eserler kaleme almışlar. Bunlardan biri de çalışma konumuz olan Ebû’l-Vefa Senâullah el-Hindî el-Amritsarî ve onun “Tefsîru’l-Kur’ân bi Kelâmi’r-Rahmân” isimli tefsiridir. Bu metodu tefsirinin başından sonuna kadar uygulamıştır. Dolayısıyla çalışmamızın ana konusu bir âyetin yine başka bir âyetle açıklanmasını kapsamaktadır. Müşkil, mücmel ve garîb olarak kabul edilen lafızlar hakkında da Senâullah Amritsarî’nin âyeti yine âyetle açıklama metodundan örnekler verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

tefsir , Amritsarî , Tefsîru’l-Kur’ân bi Kelâmi’r-Rahmân , Tahsîs

Kaynakça

• Abdulhalık, Abdülğanî. Hücciyetü’s-Sünne,. çev. Dilaver Selvi. İstanbul: Şûle Yayınları, 1996.
• Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. el-Müsned (no:5722). ed. Şuayb Arnavut. nşr. Ebû Hâcir Muhammed Saîd Besyûnî. Beyrut: Müessesetü-r Risale, 1405/1985.
• Amritsarî, Ebu’l-Vefa Senâullah el-Hindî. Tefsîru’l-Kur’ân bi Kelâmi’r-Rahmân. Riyâd: Dâru’s-Selâm li’n-Neşri ve’t-Tevzîi, 2002.
• Amritsarî, Ebu’l-Vefa Senâullah el-Hindî. Tefsîru’l-Kur’ân bi Kelâmi’r-Rahmân. Riyâd: Dârü’s-Selâm li’n-Neşri ve’t-Tevzîi, 2002.
• Bâcî, Ebü’l-Velid Süleyman b. Halef el-. İhkâmu’l-Fusûl fî İhkâmi’l-Usûl. ed. Abdullhah Muhammed el-Cebûrî. Beyrut: Müessesetu’r-Risâle, 1989.
• Birışık, Abdulhamit. Hind Altkıtası Düşünce ve Tefsir Ekolleri. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2019.
• Birışık, Abdulhamit. (2019) “Senâullah Amritsarî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
• Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî el-. Ahkâmu’l-Kur’ân. ed. Muhammed es-Sâdık Kahavî. Dârü’l-Mushaf, tsz.
• Chundunnummal Muhammad, Haneef. Bir Hindu Akımı Olan Arya Samaj ile Müslümanlar Arasındaki Dini Diyalog ve Tartışmalar. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı Dinler Tarihi Bilim Dalı, 2019.
• Çiftçi, Nurettin. Kur’ân’ı Anlama Yöntemi Olarak Kur’ân’ın Kur’ân’la Tefsiri. Ankara: Fecr Yayınları, 1. Basım, 2023.
• Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdirrahmân b. el-Fazl ed-. Sünen-i Dârimî "Fedailu’l-Kur’ân ", 1, tsz.
• Ebu Dâvud, Süleyman ibn’el Eş’as el-Ezedi es-Sicistani. “Menâsik”, 56 (No. 1905), ts.
• Ebû Zehra, Muhammed. Usûlu’l-Fıkh. Kahire: Dârü’l-Fikri’l-Arabî, tsz.
• Ebü’l-Hasen b. Beşîr el-Ezdî el-Belhî, Mukātil b. Süleymân. Tefsîr-ü Mukâtil b. Süleymân. ed. Ferid Ahmed. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1971.
• Enes, Malik b. el-Muvaṭṭaʾ “Kader”, 1. nşr. Abdüvehhâb Abdüllatîf. Kahire: y.y., 1382/1962.
• İbn Kesir, Ebü’l-Fidâ İmâduddin İsmail b. Ömer. Tefsirü’l-Kur’ân’il-Azim. Beyrut: Dârü’l Ma’rife, 1969.
• İbn Mâce, el-Hafız Ebu Abdullah Muhammed bin Yezid. “Kitabü’l Etîme”, (No. 3314). ed. Muhammed Fuâd Abdilbâkî. Dâr-ü İhyail-Kütübil Arabi, ts.
• İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhalîm b. Mecdiddîn Abdisselâm el-Harrânî. Mukaddime fî Usûli’t-Tefsîr. ed. Adnan Zarzûr. Dımaşk, 1972.
• Kur’ân-ı Kerîm Açıklamalı Meâli. çev. Hayrettin Karaman vd. 1 Cilt. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1. Basım, 2017.
• Kurtubî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr el-. el-Câmi’ lî Ahkâmi’l-Kur’ân. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1988.
• Münâvî, Muhammed Abdurrauf el-. Feyzu’l-Kadîr Şerhu’l-Camii’s-Sağîr. Mısır: Matbaat-ü Mustafa Muhammed, 1938.
• Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ “Fedailu’s-Sahabe”, 36, (no: 2408). nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâkī. Kahire: y.y., 1374-75/1955-56.
• Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc el-. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ “İman”, 89, (no: 204), tsz.
• Nesefî, Ebü’l-Berekât Hâf en-ızüddîn Abdullah b. Ahmed b. Mahmûd. Tefsîrün Nesefî (Medârikü’t-tenzîl ve ḥaḳāʾiḳu’t-teʾvîl). ed. Yusuf Ali Bedîvî. Beyrut: Dâr İbn Kesir, 2011.
• Râzî, Ebû Abdillah Muhammed Fahruddin b. Ömer er-. Mefatihu’l-Ğayb. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1990.
• Sâbûnî, Muhammed Ali es-. Safvetu’t-Tefâsîr. Beyrut: el-Mektebetu’l-Asriyye, 2019.
• Sargon, Erdem. “Amritsar”. İstanbul: Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1991.
• Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-. el-İtkan Fi Ulum’il-Kur’ân. Beyrut: Risaletu Menşuratu Mervan Da’bûl, 2023.
• Şafiî, Muhammed b. İdris eş-. er-Risâle. ed. Abdullatif el-Hemim - Mahir Yasin el-Fahl. Beyrut: Dârü’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2005.
• Şinkītî, Muhammed el-Emîn b. Muhammed el-Muhtâr b. Abdilkādir el-Cekenî el-Himyerî eş-. Edvâʾü’l-beyân fî îzâhi’l-Kurʾân bi’l-Ḳurʾân. Dâr-ü İlmul Fevaid, 1980.
• Taberi, Muhammed bin Cerir et-. Taberî Tefsiri. ed. Muhammed Ali es-Sâbûnî - Salih Ahmed Rıza. çev. Mehmet Keskin. Istanbul: Sağlam Yayınevi, 2019.
• Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre et-. “Tefsir”, 1, hadis no: (2950), tsz.
• Zehebî, Muhammed Hüseyin ez-. et-Tefsîr ve’l-Müfessirûn. Beyrût: Dârü’l-Erkâm, tsz.
• Zeydan, Abdulkerim. el-Vecîz fî Usûli’l-Fıkh. İstanbul: el-Mektebtü’l-İslamiyye, 1979.