LITERARY ARTS IN IBNU’l-FARID’S HAMRIYYA QASIDA

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 10, 145 - 159, 30.06.2025

Hasan Yavuz

https://doi.org/10.62356/cihansumul.1670514

Öz

Abu Hafs Sharaf al-Din Umar ibn Ali al-Hamawi al-Misri (d. 632/1235), famously known as Ibn al-Farid, was an important poet of Sufi poetry. Ibn al-Farid was a poet of divine love who lived in Egypt during the Ayyubid period. Although his Diwan is not as large as the works of great poets like Hafiz Shirazi (d. 792/1390 [?]), Fariduddin Attar (d. 618/1221), or Jalal al-Din Rumi (d. 672/1273), but it contains some of the best examples of Sufi poetry in Arabic literature. Because of his Diwan, he was given titles such as “Sultan of Lovers” and “Leader of the Devoted.” One of the most famous odes in his Diwan undoubtedly Hamriyya, also called the Mimiyya. In this frequently commented-upon ode, he expresses divine love, knowledge, longing, and passion through the metaphor of مَدامَةً; ecstasy, intoxication, and self-transcendence through the concept of السَّكْر ;and existence and the material world through the imagery of الكَرْم. The ode, which has an important place in the tradition of poetry, has many literary devices. This study focuses on examining Ibn al-Farid’s life, personality, and the significant literary devices in his Hamriyya Qasida.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language and Rhetoric , Ibn Farid , Hamriyya , Literary Arts.

İBNU’l- FÂRİD’İN HAMRİYYE KASİDESİNDE EDEBİ SANATLAR

Öz

İbnü’l-Fârid olarak meşhur olan Ebû Hafs Şerefüddîn Ömer b. Ali el-Hamevî el-Mısrî (ö. 632/1235), tasavvufî şiir alanında öne çıkmış önemli şairlerdendir. İbnü’l-Fârid, Eyyûbiler döneminde Mısır’da yaşamış bir ilahi aşk şairidir. Divanı hacim bakımından Hafız Şirâzî (ö. 792/1390 [?]), Feridüddin Attâr (ö. 618/1221), Celalüddin-i Rûmî (ö. 672/1273) gibi büyük tasavvuf şairlerin eserleri kadar olmasa da Arap edebiyatında tasavvufî şiirin en güzel örneklerini ihtiva etmektedir. İbnü’l-Fârid bu divanıyla şöhret kazanmış ve onun sayesinde kendisine “Sultânü’l-aşikîn” ve “İmamü’l-muhibbîn” lakabı verilmiştir. Divanında bulunan en önemli kasidelerinden biri hiç kuşkusuz Hamriyye /Mîmiyye adıyla anılan kasidesidir. Birçok şerhi yapılan kasidede ilahi aşk, marifet, özlem ve şevki مَدامَةً; coşmak, mest olmak ve kendinden geçmeyi السَّكْر; varlık ve mâsivâ الكَرْم kavramları ile ifade etmiştir. Nazm geleneğinde önemli bir yere sahip olan kaside birçok edebî sanata haizdir. Bu çalışma İbnü’l- Fârid’ın hayatı, kişiliği ve Hamriyye kasidesinde önemli görülen edebî sanatları incelemeyi konu edinmektedir.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili ve Belagatı , Şiir , İbn Fârid , Hamriyye , Edebi Sanatlar

Kaynakça

• Bekrî, Ş. E. (1987). el-Belâgatu’l-Arabiye fî sevbiha’l-cedîd ilmi’l-bedî. Dâru’l-İlim li’l-Melâyîn.
• Bûrînî, H & en-Nablusî, A. (1901). Şerhu Divâni İbn-i’l-Fârid.
• Cürcânî, E. A S. (2007). Kitâbü’t-taʿrîfât (2. bs). Dârü’n-Nefâ’is.
• Çağmar, M. E. (2013). Alıştırmalarla Belâgat. Mektebetü’d-Diyarbekir.
• Dâru Sâdır (Cilt 1–7).
• Dayf, Ş. (1995). Târîhu’l-edebi’l-ʿArabî (1–10). Dâru’l-Maârif.
• Desûkī, E. M. (t.y.). Hâşiyetü’d-Desûkî ʿalâ Muhtasarü’l-me’ânî (Cilt 1–4). el-Mektebet’l-’Asriyye.
• Durmuş, İ. (2020). Mübalağa. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 31). TDV Yayınları.
• el-Cundî, A. (t.y.). Fennu’l-cinâs. Dâru’l-Fikri’l-‘Arabî.
• Ferâhîdî, H. (t.s.). Kitâbü’l-ʿAyn (Cilt 1–8). Mektebetü’l-Hilâl.
• Hilmî, M.(t.y.). İbnü’l-Fârid ve’l-hubbü’l-ilâhî (2. bs). Dârü’l-Maârif.
• İbn ’Akil, E. A. (1980). Şerhu İbn ’Akîl ʿalâ Elfiyyeti İbn Mâlik (20. bs, Cilt 1–4). Dâru’t-Turâs.
• İbn Düreyd, M. (1987). Cemheretü’l-luga (Cilt 1–3). Dâru’l-’ilmi li’l-Melâyîn.
• İbn Hacer el-Askalânî, A (1971). Lisânü’l-Mîzân (2. bs, Cilt 1–7). Müessesetü’l-Âlem.
• İbn Hallikân, A. (t.y.). Vefeyâtü’l-aʿyân ve enbâʾü ebnâʾi’z-zamân. İbn Sinân el-Hâffacî, A.. (1982). Sırrü’l-fesâha. Dârü’l-Kütübi’l-’ilmiyye.
• İbn-i Hicce, E. (2004). Hezânetü’l-edeb ve gâyetü’l-ereb (Cilt 1–2). Mektebetü’l-Hilâl. İbnü’l-Fârid, Ö. (t.y.). Divân İbni’l-Fârid. Dâru Sâdır.
• İbnü’l-İmâd, A. (1986). Şezerâtü’z-zeheb fî ahbâri men zeheb (Cilt 1–11). Dâru İbn Kesîr.
• İbnü’l-Mülakkın, Ö. (1994). Tabakātü’l-evliyâ. Mektebetü’l-Hancî.
• Kâsım, M. A. (2003). ’Ulûmu’l-belağa. el-Müessesetü’l-Hadîse.
• Kehhâle, Ö. R. (t.y.). Mu‘cemu’l-mu’ellifîn (Cilt 1–15). Dâru İhyai’t-Turâsi’l-’Arabî.
• Mustafa, İ. Zeyyât, H, A. Abdülkadir, H. & Neccâr, A. H. (1972). El-Mu‘cemu’l-Vasît (Cilt 1–2). el-Mektebetu’l-İslâmiyye.
• Mutçali, S. (1995). Arapça—Türkçe Sözlük. Dağarcık.
• Nâblûsî, A. (2016). Keşfü’s-sırri’l-gāmız min şerhi dîvâni İbni’l-Fârid (Cilt 1–4). Dâru Neynevâ.
• Nedvî, M. V. (2009). Târîhu’l-edebi’l-ʿArabî. Dâru İbn Kesîr.
• Nüveyrî, A. (2002). Nihâyetü’l-ereb fî fünûni’l-edeb (Cilt 1–33). Dâru’l-Kütüb.
• Râzî, M. (1999). Muhtâru’s-Sihâh (5. bs). el-Mektebet’l-’Asriyye.
• Rumânî, A. Zahlul, M. (1973). En-Nüket fi İ’cazi’l-Kur’ân. Dârü’l-Maârif.
• Sekkâkî, E. Y. (1987). Miftâhu’l-ʿulûm (2. bs). Dâru’l-Kütübi’l-’ilmiyye.
• Sübkî, A. (2003). ʿArûsü’l-efrâh fî şerhi Telhîṣi’l-Miftâh. el-Mektebetu’l-‘Asriyye.
• Süyûtî, C. A. (1974). El-İtkān fî ʿulûmi’l-Kurʾân (Cilt 1–4). el-Hey’etu’l-Mısriye’l-’Amme.
• Taş, M. (2023)Klasik Aarap Edebiyatında İstizâre Mektupları. Fecr Yayınları.
• Uzun, T. Muhammed, T. Erdoğan, A. Şensoy, S. Solmaz, L. & Kırdar, Ş.( 2112). Anlatımlı Belâgat (2. bs).
• Yâfî. E. A. (1997). Mirâtü’l-cinân ve ’ibretü’l-yakzân (Cilt 1–4). Dâru’l-Kütübi’l-’ilmiyye.
• Zehebî, Ş. M. (2006). Siyeru aʿlâmi’n-nübelâ (Cilt 1–18). Dârü’l-Hadîs.
• Ziriklî, M. H.. (2002). El-Aʿlâm (15. bs, Cilt 1–8). Dâru’l-’İlmi li’l-Melâyîn.