KAYIP BİR TAHT UĞRUNA: MELİK NÂSIR DÂVÛD'UN SİYASİ YAŞAMI VE EYYÛBÎ DİPLOMASİSİNDEKİ ROLÜ (624-647/1227-1249)

Öz

Bu çalışma, Eyyûbîler döneminde Dımaşk ve Kerek Meliki olan Nâsır Dâvûd’un siyasi, idari ve askerî faaliyetlerdeki rolünü, döneminin iç ve dış siyaseti bağlamında ele almaktadır. Araştırma, dönemin klasik kaynakları, çağdaş tarihî kaynaklar ve modern literatür ışığında betimleyici ve analitik bir yaklaşımla hazırlanmıştır. Öncelikle Nâsır Dâvûd’un biyografisi kronolojik olarak aktarılmış; ardından iktidar mücadeleleri, bölgesel güç dengeleri ve stratejik merkezlerin önemi analiz edilmiştir. 603/1207 yılında Dımaşk’ta doğan ve Melik Muazzam’ın en büyük oğlu olan Nâsır Dâvûd, babasının vefatıyla 624/1227’de Dımaşk Meliki olmuştur. Ancak amcalarıyla giriştiği mücadele neticesinde iki yıl sonra hâkimiyetini kaybetmiş, hayatı boyunca şehri geri alma çabalarını sürdürmüştür. 626/1229’da başlayan yaklaşık yirmi yıllık Kerek Emîrliği döneminde, Eyyûbîlerin hem iç hem de dış politikasında etkili olmuştur. Bu süreçte Nâsır Dâvûd, Abbasi halifeliği ve Harizmliler ile diplomatik temaslarda bulunmuş, Haçlılara karşı mücadele ederek Kudüs’ün Müslüman hâkimiyetine dönüşünde aktif rol oynamıştır. Araştırmanın bulguları, Nâsır Dâvûd’un yalnızca Eyyûbîler içindeki taht mücadelelerinde değil, aynı zamanda bölgesel diplomasi ve Haçlı karşıtı politikaların şekillenmesinde de belirleyici bir aktör olduğunu ortaya koymaktadır. Buna karşın, onun tarihî kişiliği üzerine yapılan akademik çalışmalar sınırlı kalmıştır. Bu bağlamda çalışma, Nâsır Dâvûd’un siyasi, sosyal ve kültürel etkilerini inceleyerek Eyyûbî tarihindeki yerini yeniden değerlendirmeyi ve alandaki literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Tarihi
• Eyyûbîler
• Nâsır Dâvûd
• Dımaşk
• Kerek

FOR A LOST THRONE: THE POLITICAL LIFE OF MALIK NĀṢIR DĀWŪD AND HIS ROLE IN AYYUBID DIPLOMACY (624–647/1227–1249)

Öz

This study examines the political, administrative, and military role of Nāṣir Dāwūd, Emir of Damascus and Karak during the Ayyubid period, within the broader context of internal and external politics of his time. Employing a descriptive and analytical approach, the research draws upon period chronicles, contemporary historical sources, and modern scholarship. It begins with a chronological biography of Nāṣir Dāwūd, followed by an analysis of power struggles, regional dynamics, and the strategic significance of key centers. Born in Damascus in 603/1207 as the eldest son of al-Malik al-Muʿaẓẓam, Nāṣir Dāwūd ascended to power in 624/1227 upon his father’s death. However, following conflicts with his uncles, he lost control of the city two years later and spent the rest of his life attempting to reclaim it. During his nearly two-decade rule over Karak, beginning in 626/1229, he played a significant role in both the internal and external affairs of the Ayyubid realm. His diplomatic engagements included correspondence with the Abbasid Caliphate and the Khwarazmians, and he actively participated in campaigns against the Crusaders, notably contributing to the restoration of Muslim control over Jerusalem. The findings reveal that Nāṣir Dāwūd was a pivotal figure not only in Ayyubid succession disputes but also in shaping regional diplomacy and anti-Crusader policies. Despite this, scholarly attention to his historical persona remains limited. This study aims to reassess his political, social, and cultural impact, thereby enriching the historiography of the Ayyubid dynasty.

Anahtar Kelimeler

• Islamic History
• Ayyubids
• al-Nâsır Dâvûd
• Dımashg
• Kerek

Kaynakça

1. Badawi. A. (1953). Mamoun Bani Eyyub Al-Muazzam Issa. Lecnetu’l-Beyâni’l-Arabî.
2. Ayaz, F. Y. (2020). Hoşdaş. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde. C. EK-1 (2. bs, ss. 562-563). TDV Yayınları.
3. Basuğuy, B. (2017). Haçlılar Karşısında İslam’ın Sağlam Bir Kalesi Eyyübiler. Siyer Yayınları.
4. Bostan, İ. (1988). Aclûn. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 1, ss. 326-327). TDV Yayınları.
5. Bozan, O. (2012). Celâleddin Harezmşah’ın Ahlat’ı Muhasarası ve Yankıları. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14(2), Article 2.
6. Cevdet, A. (1985). Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulafa (No. 637). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
7. Demir, A. (2011). Ahlat ve Çevresinde Eyyûbî Hâkimiyeti (Yüksek Lisans Tezi). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr
8. Devadari, E. B. (1972). Kenzü’d-Dürer ve Câmiü’l-Gurer: Şühdü’z-Nahl min Kısmeti Feleki’z-Zühal: Ed-Dürrü’l-Matlub fî Ahbari Müluki Beni Eyyûb. Merkezu Vudûd li‟l-Mahtûtât.

9. Dokmak, S. İ. (1999). Nüzhetü’l-enam fî tarihi’l-İslâm 628-659 h. / 1230-1261 m.. (TDV İslâm Araştırmaları Merkezi). Sayda : el-Mektebetü’l-Asriyye.
10. Drory, J. (2003). Al-Nāsir Dāwūd: A Much Frustrated Ayyūbid Prince. Al-Masāq, 15(2), 161-187. https://doi.org/10.1080/0950311032000117467
11. Ebu Şame el-Makdisi, E. (1287). Kitabü’r-Ravzateyn fi Ahbâri’d-Devleteyn. Matbaatü Vadi’n-Nil.
12. Ebü’l-Fidâ. (1119). El-Muhtasar fî Ahbari’l-Beşer Târîhu Ebî’l-Fida. Dârü’l-Ma’ârif.
13. Ernoul, Uyar, C., Yaşar, H., & Altunbaş, A. D. (2019). Haçlı Seferleri Tarihi. 1. Baskı, Kronik Kitap.
14. Eyyubi, M. (t.y.). El-Fevaidü’l-Celiyye fi’l-Fevaidi’l-Nasıriyye. C. 144 vr. (SÜLEYMANİYE : Ayasofya). Yazma.
15. Gavanime, Y. D. (1982). İmâretü’l-Kerek el-Eyyûbîyye. 2. Bs, Dârü’l-Fikr.
16. Hajah Salmah Ahmad. (2004). Puisi Islam dalam Minda Raja al-Nasir Dawud. Içinde Islam: Past, Present and Future (Proceedings of the International Seminar on Islamic Thought, ISoIT) (s. 1146). Faculty of Islamic Studies Universiti Kebangsaan Malaysia. https://www.academia.edu/3128998/
17. Hamevi, E. A. (1977). Mu’cemü’l-Büldan. Dâru Sadır.
18. Humphreys, R. S. (1977). From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus : 1193-1260. State University of New York.
19. İbn Hallikan, Ş. A. (1072). Vefeyâtü’l-A’yân fî Enbâ’i Ebnâ’i’z-Zamân. Dâru Sadır.
20. İbn Kesir, E. (1981). El-Bidâye ve’n-Nihaye. Mektebetü’l-Maârif.
21. İbn Nazîf, E. (1981). Et-Tarihü’l-Mansuri. Matbuatu Mecmai’l-Lugati’l-Arabiyye.
22. İbn Vasıl, C. M. (1960). Müferricü’l-Kürûb fî Ahbâri Benî Eyyûb. Dârü‟l-Kutüb ve‟l-Vesâiki‟l-Kavmiyye.
23. İbnü’l-Adim, E. (1809). Bugyetü’t-Taleb fî Tarihi Haleb. Dârü’l-Fikr.
24. İbnü’l-Esîr. (2003). El-Kâmil fi’t-Tarih. (Thk. Muhammed Yûsuf ed-Dakkâk), Dârü’l-Kütübi’l-İlmiye.
25. İbnü’l-Fuvati, E. (2003). El-Havadisü’l-Câmia ve’t-Tecaribü’n-Nafia fî’l-Mieti’s-Sabia. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
26. İbnü’l-Verdi, E. H. (1996). Târîhu İbni’l-Verdi = Tetimmetü’l-Muhtasar fî Ahbari’l-Beşer. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
27. Kalkaşendi, E. (1913). Subhü’l-A’şa fî Sınaati’l-İnşa. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
28. Karakaş, Ş. (2022). VI. Haçli Seferi’ni̇ Sona Erdiren 1299 Yâfâ Antlaşmasi’nin Şartlari ve Değerlendirilmesi. Gazi Türkiyat, 31, Article 31.
29. Kaya, Ö. (2007). Selahaddin Sonrası Dönem Anadolu’da Eyyubiler. Yetitepe Yayınevi.
30. Kenneth M. S. (1969). A history of the Crusades: The art and architecture of the Crusader states. The University of Wisconsin.
31. Kuşçu, A. D. (2013). Eyyûbî Devleti Teşkilâtı. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
32. Makdisi, E. (1974). Teracimu Ricali’l-Karneyni’s-Sadis Ve’s-Sabi’ = ez-Zeyl Ale’r-Ravzateyn. Dârü’l-Cil.
33. Makrizî, T. (1997). Kitâbü’s-Süluk li-Ma’rifeti Düveli’l-Müluk. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
34. Makrizi, E. (2000). Ez-Zehbü’l-Mesbuk fî Zikri men Hacce mine’l-Hulefa ve’l-Müluk. Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Diniyye.
35. Mehidat M. A. (1995). el-Melikü’n-Nâsır Dâvûd b. Muazzam Îsâ. el-Câmiatü’l-Yermuk.
36. Mekin, G. (1991). Ahbârü’l-Eyyubiyyin. Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Diniyye.
37. Merçil, E. (1996). Gāşiye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 13, ss. 398-399). TDV Yayınları.
38. Minorsky, V. (1953). Studies in Caucasian history. Taylor’s Foreign Press.
39. Mouton, J. M., Guilhot, J. O., & Piaton, C. (Eds.). (2019). Portes et murailles de Damas de l’Antiquité aux premiers mamlouks. Histoire, architecture, épigraphie. Presses de l’Ifpo. http://books.openedition.org/ifpo/12299
40. Nesevi, Ş. M. (1934). Celalüttin Harezemşah. Maarif Vekaleti.
41. Nuaymi, E. M. (1988). Ed-Dâris fî Târîḫi’l-Medâris. Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Diniyye.
42. Nuveyrî, Ş.D. A. (1423). Nihâyetu’l-Ereb fî Funûni’l-Edeb (Vols. 1-33). Dâru’l-Kutub ve’l-Ves̱âîḳu’l-Ḳavmiyye.
43. Polat, Z. (Ed.). (2020). Eyyûbîler: Siyasi tarih. İlâhiyât.
44. Prawer, J. (1975). Histoire du royaume Latin de Jerusalem. Centre National de la Recherche Scientifique.
45. Runciman, S., & Işıltan, F. (1986). Haçlı Seferleri Tarihi. Türk Tarihi Kurumu.
46. Safedi, E. S. (2000). El-Vafi bi’l-Vefeyât. Dârü İhyâü’t-Türâsi’l-Arabî.
47. Sarı, Y. (2013). Müstansır-Billâh ve Dönemi (623-640 / 1226-1242). Marmara Üniversitesi.
48. Sharon, M. (1997). Aqabat Fīq (pp. 102–106). In Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae, Vol. II. Brill. https://doi.org/10.1163/9789004470033_011
49. Sıbt İbnü’l-Cevzi, S. İ. (2013). Mir’atü’z-Zaman fi Tarihi’l- Ayan. er-Risaletü’l-Alemiyye.
50. Stevenson, W. B. (1907). The Crusaders in the East. Cambridge: Cambridge University Press. http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.22159
51. Süheyl Takkuş, M. (2008). Tarihü’l-Eyyubiyyin fî Mısır ve Biladi’ş-Şam ve İklimi’l-Cezire: 569-661h/1174-1263m. Dârü’n-Nefâis.
52. Şeker, M. (2019). Orta Çağ’da Şam Diyarının Stratejik Bir Kalesi: Aclûn Kalesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(4), Article 4. https://doi.org/10.33206/mjss.471736
53. Şeşen, R. (2007). Salahaddin’den Baybars’a Eyyübiler—Memluklar (1193-1260). İslam Tarih, Sanat ve Kültürünü Araştırma Vakfı [İSAR].
54. Tagriberdi, E. M. (2003). En-Nücûmü’z-Zâhire fî Mülûki Mısr ve’l-Kahire. Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
55. Tomar, C. (2009). Sayda. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 36, ss. 207-209). TDV Yayınları.
56. Uleymi, E. (1973). El-Ünsü’l-Celil bi-Tarihi’l-Kuds ve’l-Halil. el-Mektebetü’l-Muhtesib.
57. Usta, A. (2008). Çıkarların Gölgesinde Haçlı Seferleri: Müslüman-Haçlı Siyasi Ittifakları. Yeditepe Yayınevi.
58. Yunini, E. (1954). Zeylu Mir’ati’z-Zaman. Dâiretü’l-Maârifi’l-Osmaniyye. http://ktp2.isam.org.tr/detayzt.php?navdil=tr&idno=184855&tarama=zeyl+mirat
59. Zehebi, Ş. M. (1999). Tarihü’l-İslâm ve Vefeyatü’l-Meşahir ve’l-A’lâm. Dârü‟l-Kitâbi‟l-Arabî.
60. Zehebi, Ş. M. (1985). Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ. Müessesetü’r-Risâle.