OTTOMAN COINS MINT IN VAN

Öz

Due to its geopolitical location, Van has the distinction of being a region where different nations have migrated or been invaded throughout history. The politics pursued by the Safavid State established in Iran influenced the history of the region, including Van province, for a long time. The Ottoman Empire took action against the activities of the Safavid State in the region with the Battle of Chaldiran, and with the Amasya Treaty signed in 1555, Van came under permanent Ottoman rule. The existence of Van minted coins from the Ottoman Period and the fact that no general scientific study has been conducted so far on the coins minted in Van during the Ottoman Period gave rise to the idea of conducting a study on the subject. The aim of this study is to identify the coins minted in Van during the Ottoman period, to read the inscriptions on them and to reveal their general characteristics. The Ottomans minted coins in Van from the reign of Suleiman I (1520-1566) to the reign of Mahmud II (1808-1839), except for the reigns of Ibrahim, Ahmed II, Osman III, Selim III and Mustafa IV. From the reign of Suleiman I to the reign of Suleiman II, silver coins such as akçe, medini and dirham were minted in Van. From the time of Suleiman II onwards, only copper copper coins are seen. The data contained in the Van minted coins provide important information about the political and economic situation of the Van province and the Ottoman Empire. In addition, the data presented through comparisons and explanations will help to better understand the Van Mint and a local mint in general.

Anahtar Kelimeler

• Numismatic
• Ottoman
• Van Museum
• Coın
• City of Van

VAN’DA BASILMIŞ OSMANLI SİKKELERİ

Öz

Van, jeopolitik konumu nedeniyle tarih boyunca değişik milletlerin göç ettiği veya istilasına uğradığı bir bölge olma özelliği taşımaktadır. İran’da kurulan Safevi Devleti’nin yürüttüğü siyaset, Van ilinin de içinde bulunduğu bölgenin tarihini uzun süre etkilemiştir. Osmanlı Devleti, Çaldıran Savaşı ile birlikte Safevi Devleti’nin bölgedeki faaliyetlerine karşı harekete geçmiş ve 1555’te imzalanan Amasya Antlaşması ile Van kalıcı olarak Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. Osmanlı Dönemi’ne ait Van baskılı sikkelerin bulunuyor olması ve Osmanlılar Dönemi’nde Van’da basılmış sikkeler hakkında şimdiye kadar genel bir bilimsel çalışmanın yapılmamış olması, konu üzerine çalışma yapma düşüncesini doğurmuştur. Çalışmayla Osmanlılar zamanında Van’da darp edilmiş sikkelerin tanımlarının yapılması, üzerindeki yazıların okunması ve genel özelliklerinin ortaya konması amaçlanmıştır. Osmanlılar, 1. Süleyman’dan (1520-1566) başlayarak 2. Mahmud (1808-1839) dönemine kadar; İbrahim, 2. Ahmed, 3. Osman, 3. Selim ve 4. Mustafa dönemleri hariç Van’da sikke bastırmıştır. 1. Süleyman döneminden 2. Süleyman dönemine kadar Van’da akçe, medini ve dirhem gibi gümüş sikkeler bastırılmıştır. 2. Süleyman döneminden itibaren ise yalnızca bakır mangırlar görülmektedir. Van baskılı sikkelerde yer alan veriler, Van ilinin ve Osmanlı Devleti’nin siyasi ve ekonomik durumu hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Ayrıca karşılaştırma ve açıklamalar ile ortaya konan veriler, Van Darphanesinin ve genel olarak yerel bir darphanenin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Nümizmatik
• Osmanlı
• Van Müzesi
• Sikke

Kaynakça

1. Artuk, İ., & Artuk, C. (1971-1974). İstanbul Arkeoloji Müzeleri teşhirdeki islami sikkeler kataloğu I-II. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
2. Arvas, T. Z. (2016). Sultan II. Abdülhamid döneminde Van vilâyeti (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Erzurum Atatürk Üniversitesi. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr
3. Aslanapa, O. (1971). 1970 Temmuz Van Ulu Camii kazısı. Sanat Tarihi Yıllığı 4, 2-15.
4. Aykut, Ş. N. (2002). Osmanlı sikkeleri. İçinde H. C. Güzel, K. Çiçek & S. Koca (Editörler), Türkler 10. Cilt. (ss. 1528-1561). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
5. Beyiş, Ş. (2024). Van Müzesi'nde bulunan Anadolu Selçuklu Devleti sikke örnekleri. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 138-175.
6. Bingül, Ş. (2018). XIX. yüzyılın ikinci yarısında Van (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr
7. Damalı, A. (2001). 150 Devlet 1500 sultan İslam sikkeleri. İstanbul: Nilüfer Vakfı Yayınları.
8. Damalı, A. (2010-2011-2012-2013-2014). Osmanlı Sikkeleri Tarihi, (1-2-3-4-5-6-7-8-9). İstanbul: Nilüfer Damalı Eğitim, Kültür ve Çevre Vakfı Yayınları.

9. Doğan, C. (2011). Tanzimat’ın Van’da uygulanması ve Han Mahmud isyanı. History Studies Volume, 3(2), 147-162. http://dx.doi.org/10.9737/hist_303
10. Edhem, H. (1334). Mekukatı Osmaniye. Kostantiniye: Mahmud Bey Matbaası.
11. Ekinci, M. R. (2017). 1897 tarihli Hamidiye Hafif Süvari Alayları taksimatı. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 9(2), 703-724. https://doi.org/10.26791/sarkiat.339530
12. Erzen, A. (1986). Doğu Anadolu ve Urartular (Eastern Anatolia and Urartians). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
13. Galip, İ. (H.1307). Takvim-i meskukat-ı Osmaniyye. İstanbul: Mihran Matbaası.
14. George, S. C. (2014). Standard Catalog of World Coins 16001-1700 6th Edition. ABD: Krause Publications.
15. İlgürel, M. (2002). Zirveden dönüş: II. Selim’den III. Mehmed’e. İçinde H. C. Güzel, K. Çiçek & S. Koca (Editörler), Türkler 9. Cilt. (ss. 1176-1218). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
16. Kabaklarlı, N. (1998). “Mangır” Osmanlı İmparatorluğu bakır paraları. İstanbul: Uşaklılar Eğitim ve Kültür Vakfı.
17. Kahraman, S. A. & Dağlı, Y. (2010). Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi. 4. kitap 1. cilt. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
18. Kemaloğlu, Z. (2023). Amasya Müzesi’nde Bulunan Osmanlı Dönemi Sikkeleri (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr
19. Kılıç, O. (2007). XVI-XVII. yüzyıllarda Van Gölü çevresinde Ermeni varlığı ve Türk-Ermeni ilişkileri, M. Hülagü, G. Alan, S. Demirci & Ş. Batmaz (Editörler), Hoşgörü Toplumunda Ermeniler 3. Cilt. (ss. 439-474). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayını.
20. Kılıç, O. (2018). Yavuz Sultan Selim, İdris-i Bitlisi ve Kürtler. İçinde N. A. Günay (Editör), Yavuz Sultan Selim Dönemi Bursa. (ss. 195-222). Bursa: Osmangazi Belediyesi Yayınları.
21. Kılıç, O. (2021a). Doğu serhaddinin kılıcı Van (16-18. yüzyıllar). Ankara: Van Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı Yayını 13.
22. Kılıç, O. (2021b). Van tarihine genel bir bakış, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Van Özel Sayısı, 19-42.
23. Kocaer, R. (1967). Osmanlı altınları. İstanbul: Güzel Sanatlar Matbaası.
24. Pamuk, Ş. (2012). Osmanlı İmparatorluğu’nda paranın tarihi (beşinci baskı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
25. Pere, N. (1968). Osmanlılarda Madeni Paralar. İstanbul: Doğan Kardeş Matbaacılık.
26. Pfeiffer-Taş, Ş. (2015). I. Selim’den I. Ahmed’e kadarki dönemde Osmanlı Devletinin para tarihi. İçinde Ş. Pfeiffer-Taş (Editör), Beçin Definesi 1. Cilt. (ss. 65-96). Ankara: Ses Reklam Matbaacılık.
27. Sahillioğlu, H. (1978). Osmanlı para tarihinde dünya para ve maden hareketinin yeri (1300-1750), Orta Doğu Teknik Üniversitesi Gelişme Dergisi, 1978 Özel Sayısı, 1-38.
28. Schindel, N. & Pfeiffer-Taş, Ş. (2015). III. Murad’dan I. Ahmed’e. İçinde Ş. Pfeiffer-Taş (Editör), Beçin Definesi 1. Cilt. (s. 125-371). Ankara: Ses Reklam Matbaacılık.
29. Schindel, N., Pfeiffer-Taş, Ş., Teoman, G. & Reis, L. (2015). İslâmî sikkeler, Ş. Pfeiffer-Taş (Editör), Beçin Definesi 2. Cilt. (ss. 3-187). Ankara: Ses Reklam Matbaacılık.
30. Sreckovic, S. (2002). Ottoman mints and coins. Belgrad: Pangraf.
31. Tarhan, M. T. (1984). Van Kalesi’nin ve Eski Van Şehri’nin Tarihi Milli Park Projesi üzerine ön çalışmalar. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
32. Tekin, O. (1992). Antik numismatik ve Anadolu (Arkaik ve Klasik Çağlar). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
33. Uluçam, A. (2000). Ortaçağ ve sonrasında Van Gölü çevresi mimarlığı I Van. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
34. Ünal, M. A. (2019). Osmanlı-Safevi geriliminde Doğu Anadolu beyleri. İçinde M. İnbaşı & M. Demirtaş (Editörler), Tarihi ve Kültürel Yönleriyle Bitlis 1. Cilt. (ss. 151-164). Ankara: Kalkan Matbaacılık.
35. Valentine, W. H. (1911). Modern copper coıns of the Muhammadan states of Turkey, Persia, Egypt, Afghanistan, Morocco, Trıpoli. Tunis, Etc. London: Spink & Son Ltd.
36. www.acsearch.info
37. www.zeno.ru