TÜRKİYE’DE SAĞ VE SOL İDEOLOJİLİ PARTİLERİN ÇEVRE POLİTİKALARI ANALİZİ

Öz

Çevre sorunları insanlığın tarihi kadar eski sayılmaktadır. Sanayi öncesi dönemlerde yaşanan felaketler doğa olaylarına bağlıyken teknolojik gelişmeler sonucunda insanlar doğaya egemen olmaya başlamış, dünya hızlı bir şekilde tükenme yoluna girmiş ve bu bağlamda yeryüzünde görülen çevresel felaketler daha sık yaşanmaya başlanmıştır. Çevre sorunlarına çözüm getirebilmek amacıyla ülkeler ulusal düzeyde çalışmalar yapmış ve buna ek olarak uluslararası pek çok yapı kurarak ortak kararlar almıştır. Ancak dünya üzerindeki her ülkenin uluslararası kuruluşların kararlarına çeşitli sebeplerden ötürü uyamayacağı düşünüldüğünde ulusal düzeyde gerçekleştirecekleri çalışmalar son derece önemli hale gelecektir. Ülkemiz açısından mevcut hükümetler ve iktidara gelmek isteyen partiler çeşitli sorunlara çözüm üreteceklerini söyledikleri gibi çevre sorunlarına karşı geliştirecekleri stratejilerini parti programlarında belirtmektedir. Bu amaçla hazırlanan çalışmada ülkemizdeki çevre sorunlarına karşı çözüm bulmak için meclis partilerinin yayınladığı çevre politikaları incelenmiştir. Sağ ve sol ideoloji perspektifiyle analiz edilen siyasal örgütlerin parti politikalarında çevrenin korunmasına yönelik programları araştırılmıştır. Sağ ideoloji daha gelenekselcilik ve kapitalizm ile özdeşleştirilirken, sol ideoloji eşitlik ve sosyal dönüşüm gibi temaları içermektedir. Bu durum parti meclisimizde yer alan grupların programlarında da tespit edilmiştir. Çalışmanın sonucunda Adalet ve Kalkınma Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi ve İyi Parti sorunlara çözüm noktasında birbirine benzer programlar oluşturmuş, Halkların Demokratik Partisi ise çözüm önerilerini ideolojik zemin üzerinden açıklamıştır. Diğer partiler arasında Cumhuriyet Halk Partisinin çevre sorunlarına karşı en kapsamlı programı oluşturduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çevre Sorunları
• Çevre Politikaları
• Siyasal Partiler
• İdeolojiler
• Uluslararası Anlaşmalar.

Environmental Policies Analysis of Right and Left Ideological Parties in Türkiye

Öz

Environmental problems are considered as old as human history. While disasters experienced in pre-industrial times were linked to natural events, technological advancements led to humans dominating nature, the world was rapidly entering a depletion phase, and as a result, environmental disasters on Earth became more frequent. To address environmental problems, countries have undertaken national-level initiatives and, in addition, established numerous international bodies to reach joint decisions. However, considering that not every country in the world can comply with the decisions of international organizations for various reasons, these national-level initiatives will become extremely important. In our country, current governments and parties seeking to come to power state that they will address various problems and outline their strategies for addressing environmental issues in their party programs. This study examines the environmental policies published by parliamentary parties in our country to find solutions to environmental problems. The environmental protection programs of political organizations, analyzed from the perspectives of right and left ideologies, are investigated. While right-wing ideology is more associated with traditionalism and capitalism, left-wing ideology includes themes such as equality and social transformation. This is also observed in the programs of the groups represented in our party parliament. The study concludes that the Justice and Development Party, the Nationalist Movement Party, and the Good Party have developed similar programs regarding solutions to the problems, while the Peoples' Democratic Party has explained its proposed solutions from an ideological standpoint. Among other parties, the Republican People's Party was found to have developed the most comprehensive program addressing environmental issues.

Anahtar Kelimeler

• Environmental Issues
• Environmental Policies
• Political Parties
• Ideologies
• International Agreements.

Kaynakça

1. Abdulhakimoğulları. E. & Sezer. Ö. & Akpınar. M. (2011). Küresel Ulusal ve Yerel Düzeyde Bir İnsan Hakkı Olarak Çevre Hakkının Gelişimi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (2), 61-68.
2. Ak Parti. Parti Programı. https://www.akparti.org.tr/parti/parti-programi/, Erişim Tarihi: 10.06.2021.
3. Aristoteles. (1983). Politika. M. Tuncay (Çev.). İstanbul: Remzi Kitapevi.
4. Ataman. C. B. (2020). Ekonomi ve Sosyal Teoride Yeni Bir Paradigma Olarak Büyüme-me. Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 98-108.
5. Aydınlı. İ. H. & Çiftçi. S. (2012). İnsan-Çevre İlişkisi ve Türkiye’de 1980 Sonrası Sağ Siyasetin Çevreye İlişkin Yaklaşımı. Ekev Akademi Dergisi, 16(51), 15-30.
6. Aydın. A. H. & Çamur. Ö. (2017). Avrupa Birliği Çevre Politikaları ve Çevre Eylem Programları Üzerine Bir İnceleme. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(13), 21-44.
7. Baker. S. & Kousis. M. & Richardson. D. & Young. S. (1997). The Politics of Sustaniable Development: Theory, Policy and Practice Within The European Union. London: Routledge.
8. Belli. A. & Aydın. A. (2016). AB Uyum Sürecinde Türkiye’nin Çevre Politikasına İlişkin Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (Çevre Özel Sayısı), 589-615.

9. Bozlağan. R. (2004). Sürdürülebilir Gelişme Üzerine Yapılan Tartışmalara Bir Bakış. Atatürk Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Dergisi, 18(3), 1-19.
10. Britannica. Eutrophication. https://www.britannica.com/science/eutrophication, Erişim Tarihi: 29.11.2025.
11. Budak. S. (2000). AB ve Türk Çevre Politikası. İstanbul: Büke Yayınları.
12. Cansaran. A. & Yıldırım. C. (2014). Çevre Bilimi İle İlgili Başlıca Terimler ve Kavramlar. İçinde O. Bozkurt (Ed.). Çevre Eğitimi. (ss. 1-19). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.