1915 OLAYLARINA DAİR ZORUNLU GÖÇ VE SOYKIRIM TEORİLERİ BAĞLAMINDA BİR İNCELEME

Öz

Türkler ve Ermeniler yüzyıllar boyunca aynı coğrafyada birbirleriyle uyum içerisinde yaşayan toplumlar olarak Anadolu tarihinde yer almışlardır. Fakat Fransız İhtilali’nin tüm dünyaya yaymış olduğu milliyetçilik akımı imparatorluk içerisindeki diğer toplumları etkilediği gibi Ermenileri de etkilemiş ve 19. yüzyıl itibariyle Ermeniler ile Türkler arasında çeşitli toplumsal çatışmalar baş göstermiştir. 1908’de 2. Meşrutiyet’in ilanı çatışmaların çözümü için sosyo-politik bir fırsat olarak gözükse de 1914-1918 yılları arasında yaşanan Birinci Dünya Savaşı dönemi, iki toplum arasında hafızalardan asla silinmeyecek unutulmaz acılara sahne olmuştur. Bu çalışma; Birinci Dünya Savaşı’na giden süreçte Türkler ve Ermeniler arasındaki ilişkilere dair objektif bir panorama sunmayı ve 1915 Tehcir Yasası ve sonrasında yaşanan gelişmeleri çatışma çözüm teorilerinden zorunlu göç ve soykırım teorileri bağlamında ele almayı hedeflemektedir. Bu sayede yaşanan gelişmelerin hangi teorik bağlama daha yakın olduğu saptanmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Türkler
• Ermeniler
• Birinci Dünya Savaşı
• Soykırım
• Zorunlu Göç

AN ANALYSIS OF THE 1915 EVENTS IN THE CONTEXT OF FORCED MIGRATION AND GENOCIDE THEORIES

Öz

Turks and Armenians have played a significant role in Anatolia for centuries, living in harmony within same geography. However, the nationalist movement spread throughout the world by the French Revolution affected Armenians as well as other communities within the empire, and by the 19th century, various social conflicts arose between Armenians and Turks. While the declaration of the Second Constitutional Era in 1908 seemed to offer a socio-political opportunity for a resolution to these conflicts, the First World War between 1914 and 1918 witnessed unforgettable suffering between the two communities that will never be erased from memory. This study aims to present an objective perspective on relations between Turks and Armenians in the period leading up to First World War and to examine the 1915 Deportation Law and its aftermath within the context of conflict resolution theories such as forced migration and genocide. This will attempt to determine which theoretical context these developments align most closely with.

Anahtar Kelimeler

• Turks
• Armenians
• First World War
• Genocide
• Forced Migration

Kaynakça

1. **KAYNAKÇA**
2. **Kitaplar**
3. Aya, Şükrü Server. *The Genocide of Truth*. İstanbul: İstanbul Ticaret Üniversitesi Yayınları, 2008.
4. Belleau, Jean-Philippe. *Killing the Elites*. Cambridge: Cambridge University Press, 2024.
5. Celaleddin, Mahmud. *Mir’at-ı Hakîkat*. İstanbul: Berekât Yayınevi, 1983.
6. de Nogales Mendez, Rafael. *Osmanlı Ordusunda 4 Yıl*. İstanbul: Yaba Yayınları, 2006.
7. Erkem Gülboy, Pınar. *Sömürgeden Ulus Devlete Çok Etnikli Coğrafyalarda Ortak Yaşam*. İstanbul: Kalkedon Yayıncılık, 2015.
8. İlden, Şerif. *Sarıkamış*. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2006.

9. Kılıç, Davut. *Tarihten Günümüze İstanbul Ermeni Patrikhanesi*. Ankara: ATAM, 2008.
10. Lang, David Marshall. *Armenia: Cradle of Civilization*. Londra: George Allen and Unwin, 1970.
11. Lemkin, Raphael. *Axis Rule in Occupied Europe*. Washington: CEIP, 1944.
12. Lewy, Guenter. *1915’te Osmanlı Ermenilerine Ne Oldu?* İstanbul: Timaş Yayınları, 2011.
13. McGarry, John ve O’Leary, Brendan. *The Politics of Ethnic Conflict Regulation*. London: Routledge, 1993.
14. Salt, Jeremy. *Emperyalizm, Evanjelizm ve Osmanlı Ermenileri*. İstanbul: Tarih ve Kuram, 2015.
15. Şıracıyan, Arşavir. *Bir Ermeni Teröristin İtirafları*. İstanbul: Kastaş Yayınları, 1997.
16. **Makaleler**
17. Akşin, Sina. “Birinci Meşrutiyet Meclis-i Mebusanı”. *Ankara Üniversitesi SBF Dergisi* 25, sy. 1 (1970): 21-22.
18. Alp, İlker. “Ermeni İddialarının Tarihsel Geçersizliği”. *Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi* 11, sy. 1 (2009): 22.
19. Alpyavuz, Tolgahan. “Soykırım Suçu”. *Journal of Naval Sciences and Engineering* 5, sy. 1 (2009): 50.
20. Ata, Ferudun. “Divan-ı Harbi Örfi Mahkemelerinde Ermeni Tehciri Yargılamaları”. *Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi*, sy. 15 (2004): 297-323.
21. Ayçiçek, Ayşe. “Kilikya Ermeni Baronluğunun Ortaçağ Anadolu Tarihindeki Yeri Üzerine”. *Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dergisi*, sy. 1 (2018): 77.
22. Beyoğlu, S. “Ermeni Tehciri ve İhtida”. *Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları*, sy. 6 (2004): 1.
23. Birecikli, İhsan Burak ve Maden, Fahri. “Yıldız Suikastı: Ermenilerin Abdülhamid’e Karşı Son Teşebbüsleri Bombalı Saldırı”. *Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi* 23, sy. 67 (2007): 399-424.
24. Birsel, Haktan. “Peder Monier’in Gözlemleri İle Fransız Cizvit Misyonerlerinin Osmanlı Topraklarındaki Çalışmaları”. *İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi* 2, sy. 2 (2011): 100.
25. Çaycı, Sadi. “Milletlerarası Hukukta Soykırım Kavramı: 1915 Ermeni Olayları Açısından William A. Schabas’ın Görüşleri”. *Ermeni Araştırmaları*, sy. 40 (2011): 87-88.
26. Çiçek, Kemal. “VIII. Taşnak Kongresinin Perde Arkası Ya Da Taşnakların I. Dünya Savaşı Öncesi Müttefik Arayışı”. *Osmanlı Araştırmaları* 58, sy. 6 (2021): 221-250.
27. Doğan, Şahin. “Rus Arşiv Belgeleri Işığında 1896 Osmanlı Bankası Baskını”. *Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi*, sy. 50 (2020): 341-355.
28. Gümüş, Nabi. “Osmanlı'da Birlikte Yaşama Tecrübesi: Ermeniler Örneği”. *Milel ve Nihal* 6, sy. 2 (2009): 169.
29. Gürkan, Uluç. “Malta Yargılaması ve Önemi”. *TESAM Akademi Dergisi*, sy. 2 (2015): 29-50.
30. Harff, Barbara ve Gurr, Ted Robert. “Toward Empirical Theory of Genocides and Politicides: Identification and Measurement of Cases Since 1945”. *International Studies Quarterly* 32, sy. 3 (1988): 360.
31. Hüseynov, Gurban. “Selçukluların Kuruluş Aşamasında Türk-Ermeni İlişkileri”. *Ermeni Araştırmaları*, sy. 73 (2023): 109.
32. Keser, Derya. “Kazım Karabekir Paşanın Yetim Çocukları Himayesi Üzerine Bir Değerlendirme”. *Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi* 3, sy. 5 (2020): 21-26.
33. Kızıl Öztürk, Mensure. “Vilâyet-i Şarkiye’de Ermeni Meselesi ve Hamidiye Alayları Hususuna Dair Yaver-i Ekrem Derviş Paşa’ya Gönderilen Bir Rapor ve Raporun Mütalaası”. *Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi*, sy. 61 (2023): 439-443.
34. Koç Çiftçi, İlknur. “1915 Van’da Ermeni İsyanı ve Aram Manukyan”. *Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi* 9, sy. 3 (2022): 1138-1160.
35. Kurtaran, Uğur. “Osmanlı İmparatorluğu’nda Millet Sistemi”. *Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi*, sy. 8 (2011): 58-64.
36. McGarry, John. “Demographic Engineering: the State-Directed Movement of Ethnic Groups as a Technique of Conflict Regulation”. *Ethnic and Racial Studies* 21, sy. 4 (2010): 615-618.
37. Özhazinedar, Tuğba. “Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı, Adalet Fermanı ve Kanun-i Esasi’nin Tahlili”. *21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Dergisi* 12, sy. 36 (2023): 759-769.
38. Pamukciyan, Kevork. “İkinci Sultan Mahmud'a Dair Ermeni Harfli Türkçe Dört Manzum Methiye”. *Belleten* (1990): 1053.
39. Sarınay, Yusuf. “The Relocations (Tehcir) of Armenians and the Trials of 1915-16”. *Middle East Critique* 20, sy. 3 (2011): 299-315.
40. Şahin, Gürsoy. “XVIII. ve XIX. Yüzyıllarda Avusturya’nın Katolik Ermenilere Yönelik Politikalarına Dair Bazı Tespitler”. *Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi* 4, sy. 6 (2018): 71-78.
41. Yüksel, Burak. “1909 Adana İğtişaşını Meydana Getiren Dinamiklere Dair Bir Değerlendirme”. *Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi* 6, sy. 1 (2022): 228-254.
42. Yüksel, Mevlüt. “Suriye, Halep, Musul, Zor ve Urfa Bölgelerinde Ermenilere Yönelik İskan Uygulamaları (1915-1917)”. *Ermeni Araştırmaları*, sy. 54 (2016): 71-114.
43. **Belgeseller ve Raporlar**
44. *1915: The Relocation* Belgeseli. TRT World. Bekir Koçlar ile yapılan röportaj. 1 Haziran 2024.
45. Birleşmiş Milletler. *Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi*. T.C. Adalet Bakanlığı. https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2312020093827bm_11.pdf
46. *Child Adoption: Trends and Policies*. UN Department of Economic and Social Affairs. https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/policy/child-adoption.pdf
47. Harbord, James G. *Conditions in the Near East: Report of the American Military Mission to Armenia*. https://fatsr.org/wp-content/uploads/2018/06/Harbord-report.pdf
48. *World War 1 Casualties*. REPERES. https://www.census.gov/history/pdf/reperes112018.pdf