BİR KÖYÜN SUYU: 19. YÜZYIL’DA SİNASON’DA (MUSTAFAPAŞA) SU MESELESİ

Öz

Bu makale, günümüzde Nevşehir Ürgüp’e bağlı Mustafapaşa (eski adıyla Sinason) köyünü Osmanlı arşiv belgelerine dayanarak inceleyen bir çalışmanın ikinci bölümüdür. Çalışmada Sinason’daki su meslesi ele alanmıştır. 1806-1861 yılları arasına ait dokuz belge üç ana başlık altında değerlendirilmiştir. İlk grup belgelerde, es-Seyyid Mustafa Paşa’nın Sinason ve çevresinde yaptırdığı çeşmeler ve su yollarının vakıf sistemi çerçevesinde nasıl organize edildiği ele alınır. Bu kapsamda su hizmetlerinin sürdürülebilirliği için kâtip, gelir toplayıcı, su yolcusu ve mütevelli vekili gibi görevliler atanmış, maaşları vakıf gelirlerinden karşılanmıştır. Çalışma ayrıca köye ismini veren Mustafa Paşa’nın tam kimliğini açıklığa kavuşturur ve vakıf temelli su organizasyonunun kurumsal yapısını ortaya koyar. İkinci ve üçüncü grup belgeler ise Baltacızâde İbrahim’in su hakkı üzerine yaptığı şikâyetleri içerir. İbrahim, atalarından beri kullandığı suya köydeki bazı kişilerin müdahale ettiğini iddia etmiş ve devlet makamlarından çözüm talep etmiştir. Bu açımlamada, Osmanlı’da su, hem vakıf sistemiyle düzenlenen bir kamu hizmeti hem de bireyler arasında hukuki ihtilaflara konu olan değerli bir kaynak olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sinason
• Mustafapaşa
• Osmanlı’da Su Meselesi
• Vakıf Suları
• Su İhtilafı.

THE WATER OF A VILLAGE: THE WATER QUESTİON IN SINASON (MUSTAFAPAŞA) IN THE 19TH CENTURY

Öz

This article is the second part of a study examining the village of Mustafapaşa (formerly Sinason), which is currently part of Ürgüp in Nevşehir, based on Ottoman archival documents. The study focuses on the water supply system in Sinason. Nine documents dating from 1806 to 1861 have been analyzed under three main headings. The first group of documents examines how the fountains and waterways constructed by es-Seyyid Mustafa Paşa in Sinason and its surroundings were organized within the framework of the waqf system. In this context, officials such as a scribe, revenue collector, waterway attendant, and deputy trustee were appointed to ensure the sustainability of water services, and their salaries were covered by waqf revenues. The study also clarifies Mustafa Pasha’s exact identity (the village was called after him) and reveals the institutional structure of the endowment-based water organization. The second and third groups of documents, however, contain complaints filed by Baltacızâde İbrahim regarding water rights. İbrahim alleged that certain individuals in the village were interfering with the water he had been using since his ancestors’ time and demanded a resolution from state authorities. In this context, water in the Ottoman Empire was regarded both as a public service regulated by the waqf system and as a valuable resource subject to legal disputes among individuals.

Anahtar Kelimeler

• Sinason
• Mustafapasa
• The Ottoman Water Question
• Waqf Water
• Water Dispute

Kaynakça

1. Anonim. (1971). Mufassal Osmanlı Tarihi. C. 5. İstanbul: Güven Yayınevi
2. Karademir, Z. (2014). Osmanlı Sosyo-Ekonomik Yaşamında Su: 18. Yüzyıl Eyalet-i Rum Örneği. Tarih İncelemeleri Dergisi. XXIX (1), 189-211.
3. Karasar, H. A. (2024). 18. Yüzyıl İç Anadolu’sunda bir Osmanlı Köyü: Sinason. Cappadocia Journal of Area Studies (CJAS), 6 (2), 82-132.
4. Kardemir, Z. (2014). Osmanlı Sosyo-Ekonomik Yaşamında Su: 18. Yüzyıl Eyalet-i Rum Örneği. Tarih İncelemeleri Dergisi, XXIX (1), 189-211.
5. Mehmed Süreyya. (1996). Sicilli Osmani. C. 4. İstanbul: Kültür Bakanlığı ile Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.
6. Öztürk, S. (2019). Osmanlı Su Yapılarında Vakıfların Rolü: Tesis, Onarım ve Hizmet Giderlerinin Finansmanı. Vakıflar Dergisi, 80. Yıl Özel Sayısı, 135-157.
7. Sağır, Y. (2016). Osmanlı Su Vakıfları. Tarihin Peşinde – Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 15, 445-473.
8. Sakaoğlu, N. (2015). Bu Mülkün Kadın Sultanları. İstanbul: Alfa.

9. Sarıcaoğlu, F. (2001). Karavezir Mehmed Paşa. TDV İslâm Ansiklopedisi, 24, 477-478.
10. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Cevdet Belediye (C.BLD): 59/2911.
11. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Sadaret Deavi Evrakı (A.}MKT.DV): 56/40.
12. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Sadaret Umum Vilayat Evrakı (A.}MKT.UM): 502/3.
13. Tekemen Altındaş, E. (2018). 19. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde Yaşanan Kuraklığın Ankara’ya Yansıması. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 16 (24), 1-13.
14. Uluçay, M. Ç. (1980). Padişahların Kadınları ve Kızları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
15. Yenigün, İ., Balcı, V., Uyanık, S. (2024). Water Management Approaches in the Ottoman Empire. ETÜT Dergisi, 9, 1-13.