Ruhi Bağdadi`ye bağışlanan köyün yeri hakkında

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 1, 51 - 57, 15.10.2025

Orxan İsayev

Öz

16. yüzyılda Bağdat'ın edebiyat ortamında yazan ve üreten sanatçılardan biri de Ruhi Bağdadi'dir. Ruhi Bağdadi, döneminin en büyük şairlerinden biri olarak kabul edilir. Şairin hayatı hakkında fazla bilgi bulunmamaktadır. Bu bilgiler çoğunlukla şairin kendi şiirlerinden elde edilebilir. Bu yazımızda şairin birçok şiirinde adı geçen Şirvan'daki Çalı köyü hakkında araştırma yaptık. Birçok araştırmacı bu köyün Azerbaycan sınırları içinde olduğunu iddia ediyor. Ancak yaptığımız araştırmalar sonucunda Şirvan'ın Çalı köyünün Azerbaycan sınırları içinde değil, Irak sınırları içinde olduğu ortaya çıktı. Irak'ta Türkmenlerin yoğun olarak yaşadığı Şirvan adı verilen birkaç bölge bulunmaktadır. İlginç olanı ise bu bölgelerde Çalı isminde köylerin de bulunmasıdır. Bu açıdan bakıldığında, Azerbaycan klasik edebiyatının önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilen Ruhi Bağdadi'ye şiirleri ve hizmetleri karşılığında bağışlanan köyün yerinin belirlenmesi önemli görülmüştür. Çali köyünün yerinin tesbit edilmesi de Ruhi Bağdadi gibi bir şairin hayatının bir kesitine ışık tutması açısından önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Ruhi Bağdadi , Divan edebiyatı , Şirvan , Azerbaycan , Osmanlı , kaside

About the Location of the Village Donated to Ruhi Baghdadi

Öz

One of the artists who wrote and created in the literary environment of Baghdad in the 16th century was Ruhi Baghdadi. Ruhi Baghdadi is considered one of the greatest poets of his time. Not much is known about the poet's life. This i nformation can mostly be obtained from the poet's own poems. In this article, we have conducted research on the village of Chali in Shirvan, which was given to him in several of his poems.
Many researchers claim that this village is located in Azerbaijan. However, our research revealed that the village of Chali in Shirvan is not in Azerbaijan, but in Iraq. In Iraq, there are several regions called Shirvan in areas inhabited mostly by Turkmen. Interestingly, there are also villages named Chali in these areas . From this perspective, we have considered it relevant to determine the location of the village that was donated to Ruhi Baghdadi, considered one of the prominent representatives of Azerbaijani classical literature, in exchange for his poems and services. The approximate location of the village of Chali is also important in terms of shedding light on a part of the life of a poet like Ruhi Baghdadi.

Anahtar Kelimeler

Ruhi Baghdadi , Shirvan , Azerbaijan , Ottoman , Ode

Ruhi Bağdadiyə Bağışlanan Kəndin Yeri Haqqında

Öz

XVI yüzildə Bağdad ədəbi mühitində yazıb-yaradan sənətkarlardan biri də Ruhi Bağdadidir. Ruhi Bağdadi dövrünün ən böyük şairlərindən biri hesab olunur. Şairin həyatı haqqında o qədər də çox məlumat yoxdur. Əlimizdə olan cüzi məlumatları daha çox şairin öz şeirlərindən öyrənmək mümkün olmuşdur. Ruhi Bağdadiyə bağışlanan kənd haqqında məlumatı da şairin öz şeirlərindən öyrənirik. Bu məqalədə bir neçə şeirində ona hədiyyə edildiyini qeyd etdiyi Şirvanın Çalı kəndi haqqında araşdırma aparmışıq. Tədqiqatçıların bir çoxu bu kəndin Azərbaycanda yerləşdiyini iddia edir. Lakin apardığımız araşdırmalardan aydın oldu ki, Şirvanın Çalı kəndi Azərbaycan yox, İraq ərazisindədir. Apardığımız tədqiqatlar zamanı əldə etdiyimiz nəticələr bizə belə bir iddianı irəli sürməyə əsas vermişdir. Şairin şeirlərindən tamamilə aydın olur ki, Ruhi Bağdadi ona bağışlanan kəndi çox yaxşı tanıyıb və bu kəndin onun ehtiyaclarını ödəmək gücündə olmadığını başa düşüb. Elə bu səbəbdən də Çalı kəndinin ona verilməsini istehza ilə qarşılaylb. Ruhi heç zaman Azərbaycanda olmayıb. Buna görə də onun Şirvanın Çalı kəndini bu qədər yaxından tanıması sübut edir ki, bu kənd İraq ərazisindədir. İraqda daha çox türkmanların yaşadığı ərazilərdə Şirvan adında bir neçə nahiyəyə rast gəlinir. Maraqlıdır ki, bu nahiyələrdə Çalı adlı kəndlər də mövcuddur. Bu baxımdan, Azərbaycan klassik ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri hesab edilən Ruhi Bağdadiyə şeirləri və xidməti müqabilində bağışlanan kəndin yerinin müəyyən edilməsini aktual hesab etmişik. Çalı kəndinin yerləşdiyi ərazinin təxmini müəyyən edilməsi Ruhi Bağdadi kimi şairin həyatının bir hissəsinə aydınlıq gətirilməsi baxımından da vacibdir.

Anahtar Kelimeler

Ruhi Bağdadi , Klassik ədəbiyyat , Şirvan , Azərbaycan , Osmanlı , Qəsidə

Kaynakça

• Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. (2006). Bakı: Şərq-Qərb.
• Banarlı, N. S. (1983). Resimli Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: Milli Eğitim Basım Evi.
• Cavalidze, E. (2018). Ruhi Bağdadi. Bakı: Elm və təhsil.
• Duyğu, D. (2023). Bağdatlı Ruhi Divanı ve İşlevsel Sözlüğü. İstanbul.
• Gölpıranlı, A. (1953). Nesimi-Usuli-Ruhi. İstanbul.
• İsayev, O. (2022). Ata Terzibaşı ve Irak Türkmen Edebiyatı. Sosyal ve Beşeri Bilimler .
• Kevseroğlu, N. (2012). Irakta Türkçe Yer Adları Kılavuzu. Kerkük: Fuzuli Basım Evi.
• Musabəyli, A. (2011). Bağdadda yaranan Azərbaycan ədəbiyyatı və Ruhi Bağdadi Divanı (Cild I). Bakı: Elm və təhsil.
• Musabəyli, A. (2011). Bağdadda yaranan Azərbaycan ədəbiyyatı və Ruhi Bağdadi Divanı (Cild II). Bakı: Elm və təhsil.
• Musafa Ziya, Şemsettin Küzeçi. (2018). Ata Terzibaşının edebi makaleleri. Ankara: Vadi Grafik.
• Safi, H. A. (2018, Mart). Türkmeneli, 11-13.
• Səlimbəyli, Ş. (2019). Nəsimi və ardıcılları: Üsuli-Ruhi. Bakı: Avropa.
• Terzibaşı, A. (2013). Kerkük şairleri (CC. I, II). İstanbul: Ötüken.
• Terzibaşı, A. (2024). Kerkük Ağzı Türkmanca Sözlük. Kerkük.