Social And Moral Realities In The Epic Reflections Of The Little Man Figure In Us And Azerbaıjani Prose

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 1, 20 - 30, 15.10.2025

Şükufe Veliyeva

Öz

This study compares the relationship of the "little man" figure with social and moral realities in American and Azerbaijani prose. The "little man" in literature represents an ordinary individual who is oppressed by the system but has a strong moral character. This figure; it is at the center of both literatures in terms of social sh ortcomings, individual internal struggle and stance against injustice. The research aims to reveal the social backgrounds and cultural values of the literary representation of this figure. The comparative literary analysis technique was applied as a meth od; Analyzes were made on the selected representative works. The study draws attention to the social function of literature and the influence of cultural codes in character building.
In the first part of the article, the meaning of the concept of "little m an" in the literature is explained; the position of this character type in literary genres, social and moral load carrying capacity is emphasized. In the second part, the tragedy of the figure of the little man in the capitalist society in American prose i s analyzed. In the third part, it is emphasized how the little man is described in Azerbaijani prose in relation to national identity, cultural heritage and moral values. As a result, in both literary traditions, the figure of the "little man" is not only an individual being, but also a mirror of society, a metaphor against which value judgments are tested. Through these figures, the authors reveal both the tragedy of the individual and the internal contradictions, loss of value and moral degeneration of th e society in an epic way.

Anahtar Kelimeler

little man figure , social reality , moral values , American prose , Azerbaijani prose , literary character types

ABŞ və Azərbaycan ədəbiyyatlarında "kiçik adam"ın portreti: İnsan və cəmiyyət münasibətləri

Öz

Bu məqalədə ABŞ və Azərbaycan ədəbiyyatlarında öz əksini tapan "kiçik adam" obrazı və onun cəmiyyətlə olan münasibətləri araşdırılıb. Hər iki ədəbiyyatda "kiçik adam"ın necə təsvir olunduğu, sosial, siyasi və milli amillərin bu obrazların formalaşmasına necə təsir etdiyi təhlil edilib. ABŞ ədəbiyyatında Mark Tven, Ernest Heminquey və Uilyam Folkner kimi yazıçıların əsərlərində "kiçik adam"ın cəmiyyətə qarşı mübarizəsi, təcrid olunmuşluğu və daxili dünyası analiz edilib. Azərbaycan ədəbiyyatında isə Cəlil Məmmədquluzadə və Mirzə Fətəli Axundzadənin əsərlərində bu obrazların milli və sosial kontekst daxilində necə təqdim olunduğu müzakirə olunub. Məqalədə həmçinin, ABŞ və Azərbaycan ədəbiyyatında "kiçik adam" obrazlarının müqayisəsi aparılıb. Hər iki ədəbiyyatda bu obrazlar oxşar və fərqli cəhətlərə malikdir, lakin onların əsas məqsədi cəmiyyətin sosial strukturlarını, fərdin bu strukturlar qarşısında zəifliyini və ya gücünü göstərməkdir. ABŞ ədəbiyyatında bu obrazlar daha çox fərdin cəmiyyətə qarşı mübarizəsini əks etdirir, Azərbaycan ədəbiyyatında isə milli və mədəni şərtlər bu obrazların formalaşmasına böyük təsir göstərir.
Nəticədə məqalədəABŞ və Azərbaycan ədəbiyyatında "kiçik adam" obrazlarının cəmiyyətlə olan münasibətləri və bu obrazların ədəbiyyatın inkişafında oynadığı rol işıqlandırılıb. Bu obrazlar cəmiyyətin sosial və milli problemlərini açıq şəkildə göstərməklə insanın cəmiyyətdəki yerini və cəmiyyətlə qarşılıqlı münasibətlərini dərinliklə təsvir edir.

Anahtar Kelimeler

kiçik adam , Amerika ədəbiyyatı , Azərbaycan ədəbiyyatı , insan-cəmiyyət münasibətləri , sosial ədalətsizlik.

ABD ve Azerbaycan Nesrınde Küçük Adam Fıgürünün Epik Yansımalarında Sosyal ve Ahlakı Gerçeklıkler

Öz

Bu makalede ABD ve Azerbaycan edebiyatlarında yansıyan "küçük adam" imgesi ve toplumla ilişkisi incelenmektedir. Her iki edebiyatta "küçük adam"ın nasıl tasvir edildiği, toplumsal, siyasal ve ulusal etkenlerin bu imgelerin oluşumunda nasıl bir rol oynadığı analiz edilmektedir. Amerikan edebiyatında Mark Twain, Ernest Hemingway, William Faulkner gibi yazarların eserlerinde "küçük adam"ın toplumla mücadelesi, yalnızlığı ve iç dünyası ele alınmıştır. Azerbaycan edebiyatında Celil Memmedguluzade ve Mirza Feteli Ahundzade'nin eserleri bu imgelerin ulusal ve toplumsal bağlamda nasıl sunulduğunu ele almaktadır. Makalede ayrıca ABD ve Azerbaycan edebiyatınlarındaki "küçük adam" imgeleri karşılaştırılıyor. Her iki edebiyatta da bu imgeler arasında benzerlikler ve farklılıklar olmakla birlikte, temel amaçları toplumun sosyal yapılarını ve bu yapılar karşısında bireyin zayıflığını ya da güçlülüğünü ortaya koymaktır. ABD edebiyatında bu imgeler daha çok bireyin topluma karşı mücadelesini yansıtırken, Azerbaycan edebiyatında bu imgelerin oluşumunda ulusal ve kültürel koşulların büyük etkisi vardır. Sonuç olarak makalede ABD ve Azerbaycan edebiyatınlarindaki "küçük adam" imgeleri arasındaki ilişki ve bu imgelerin edebiyatların gelişiminde oynadığı rol vurgulanmaktadır. Bu imgeler toplumun sosyal ve ulusal sorunlarını açık bir şekilde resmediyor, insanın toplumdaki yerini ve toplumla etkileşimini derinlemesine anlatıyor.

Anahtar Kelimeler

küçük adam , Amerikan edebiyatı , Azerbaycan edebiyatı , insan-toplum ilişkileri , toplumsal adaletsizlik.

Kaynakça

• Armintor, D. N. (2011). The Little Everyman: Stature and Masculinity in Eighteenth-Century English Literature. University of Washington Press.
• Bakhtin, M. M. (2004). Literary Theory: An Anthology. Blackwell.
• Bigsby, C. (2005). Arthur Miller: A Critical Study. Cambridge University Press.
• Çalışkan, A. (2012). Edebiyat Teorisi Üzerine-3: Edebiyat Teorilerinin Sınıflandırılması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5.
• “Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında “kiçik” adam obrazlarının ictimai-bədii funksiyası” monoqrafiyası nəşr olunmuşdur. (2012). https://azertag.az/xeber/celil_memmedquluzade_yaradiciliginda_kichik_adam_obrazlarinin_ictimai_bedii_funksiyasi_monoqrafiyasi_nesr_olunmusdur-188320
• Cuddon, J. A. (2013). The Penguin Dictionary of Literary Terms and Literary Theory. Penguin Books.
• Cullen, J. (2003). The American Dream: A Short History of an Idea That Shaped a Nation. Oxford University Press.
• Fredric, J. (1982). The Political Unconscious: Narrative as a Socially Symbolic Act. Cornell University Press.
• Hartner, M. (2024). Fictional Characters in Literary Theory — A Short History. e-Rea. https://doi.org/https://doi.org/10.4000/11w9t
• John Steinbeck’s Of Mice and Men (Bloom’s Modern Critical Interpretations). (2005). Infobase Publishing.
• Kılıç, S. (2022). Küçük adam, edebiyata derinlik kattı. GZT / Cins Dergi. https://www.gzt.com/cins/kucuk-adam-edebiyata-derinlik-katti-3562627
• Məmmədquluzadə, C. (2014). Əsərləri (Vol. I cild). Öndər Nəşriyyat.
• Mikail E.H, Ç. H., (); , ,14, p. . (2024). Exploring the Turkic Identity of Azerbaijan's Ethnic Groups. Open Journal of Applied Science, 3077-3099. https://doi.org/10.4236/ojapps.2024.1411203
• Miller, A. (1998). Death of a Salesman. Penguin Classics.
• Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı. (2007). (C. Abdullayev, T. Hüseynoğlu, & V. Sultanlı, Eds.). Bakı Universiteti nəşriyyatı.
• Noureddine, B. (2024). Lukacs' Theory Of The Novel And The Problematic Consciousness In The Novel's Character. In (pp. 169-181).
• Qasımzadə, F. S. (2017). XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi Elm və təhsil.
• Salamoğlu, T. (2018). Azərbaycan tənqidi realizminin estetikası (C.Məmmədquluzadə və M.Ə.Sabir yaradıcılığı əsasında). “ORXAN” NPM.
• Steinbeck, J. (2002). Of Mice and Men. Penguin Books. https://giove.isti.cnr.it/demo/eread/Libri/sad/OfMiceAndMen.pdf
• Sаlаmоğlu, T. (2008). Ən yеni Аzərbаycаn ədəbiyyаtı məsələləri. Mоnоqrаfiyа və ədəbi tənqidi məqаlələr. BQU nəşriyyаtı.
• Tyson, L. (2023). Critical Theory Today: A User-Friendly Guide. Routledge.