Nizami Gencevî’nin Hamse Geleneği ve Hâcû Kirmânî’nin Ravzatü’l-Envâr Eserinde Tema ve Fikir
Öz
Nizami Gencevî, özgün sanatıyla Yakın Doğu edebiyatında içerik bakımından zengin, çok katmanlı ve sağlam bir olay örgüsüne sahip mesnevî türünün gelişimine önemli katkılar sağlamış; bu türe yeni açılımlar kazandırmıştır. Onun oluşturduğu “Hamse” geleneği, yalnızca Fars edebiyatında değil, aynı zamanda Türk ve Hint edebiyatlarında da geniş bir etkide bulunmuş; bu geleneğin etkisiyle pek çok şair yetişmiş ve Nizami’nin işlediği temalar etrafında epik-romantik nitelikli eserler kaleme alarak Orta Çağ edebiyatının gelişiminde önemli rol oynamışlardır.
Bu çalışmada, Nizami Gencevî’nin “Hamse” geleneğinin önemli temsilcilerinden biri olan Hâcû Kirmânî’nin “Ravzatü’l-Envâr” (Nurlar Bahçesi) adlı eseri ele alınmakta, söz konusu mesnevînin tema ve fikir dünyası incelenmektedir.
Doğu edebiyatı araştırmalarında Hâcû Kirmânî’nin hayatı ve edebi mirası üzerine Ş. Rieu, P. Hammer, F. Erdmann, Schefer, Pizzi, E. Browne, A. Krımski, Y. E. Bertels, J. Ripka, Z. Safa, M. Moin, E. S. Khansari, S. Nafisi, H. Kuhi, K. Aynî, S. N. Kirmanî, M. Abidi, F. Köprülü, N. Sayfiyev, H. Araslı, A. S. Levent, Q. Aliyev, M. Kazımov, B. Guliyeva, A. Neda gibi birçok değerli araştırmacı tarafından çeşitli yönlerden önemli incelemeler yapılmıştır.
Ancak, Nizami Gencevî’nin “Mahzenü’l-Esrâr” (Sırlar Hazinesi) adlı eseri ile Hâcû Kirmânî’nin “Ravzatü’l-Envâr” adlı mesnevîsinin karşılaştırmalı olarak detaylı biçimde incelendiği özgün bir çalışmaya rastlanmamaktadır.
Bu makalede, Hâcû Kirmânî’nin “Ravzatü’l-Envâr” adlı eserinin tematik yapısı ile fikrî yönü, Nizami Gencevî’nin “Sırlar Hazinesi” eseriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
TRADITION OF “KHAMSA” NIZAMI GANJAVI: THEME AND IDEA “ROVZATUL-ANVAR” KHAJU KIRMANI
Öz
With his work, Nizami opened up wider opportunities for the development and improvement of the complex, rich in content and multifaceted plot of the masnavi genre in the literature of the Middle East, and a large generation of Persian, Turkish and Indian writers grew up on the traditions of the "Khamsa", who, with their epic-romantic works written on the themes of Nizami, ensured the development of medieval literature in this direction. This article focuses on the work "Rovzatul-envar" by Khaju Kirmani, a continuer of the tradition of "Khamsa" by Nizami Ganjavi. In world oriental studies there are significant studies on various issues related to the life and work of Khaju Kirmani, written by Sh. Riye, P. Hammer, F. Erdman, Schaefer, Pitsy, E. Braun, A. Krymsky, Yu. E. Bertels, Yu. Ripka, Z. Safa, M. Moin, A. S. Khansari, S. Nafisi, H. Kuhi, K. Aini, S. N. Kirmani, M. Abidi, F. Koprulu, N. Sayfiev, H. Arasli, A. S. Levand, G. Aliyev, M. Kazimov, B. Guliyeva, A. Neda and other scholars. However, “Makhzan-ul-asrar” (“Treasure of Secrets”) by Nizami Ganjavi and “Rovzat-ul-anvar” (“Garden of Fires”) by Khaju Kirmani have not been specifically studied in a comparative manner.
In the presented article, the theme and idea of Khaju Kirmani's poem "Rovzatul-envar" are examined in comparison with Nizami Ganjavi's work " Makhzan-ul-asrar”.
Anahtar Kelimeler
NİZAMİ GƏNCƏVİNİN “XƏMSƏ” ƏNƏNƏSİ: XACU KİRMANİNİN “RÖVZƏTÜL-ƏNVAR” ƏSƏRİNİN MÖVZU VƏ İDEYASI
Öz
Nizami öz yaradıcılığı ilə Yaxın Şərq ədəbiyyatında mürəkkəb, zəngin məzmunlu və çoxşaxəli, bitkin süjetli məsnəvi janrı dastanların inkişafına və təkmilləşməsinə daha geniş imkanlar açdı və “Xəmsə” ənənələrində fars, türk və hind ədəbiyyatının böyük bir nəsli yetişib, Nizami mövzularında yazdıqları epik-romantik səpkili əsərlərilə orta əsrlər ədəbiyyatının bu istiqamətdə inkişafını təmin etdilər. Bu məqalədə Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”ənənəsinin davamçısı Xacu Kirmaninin “Rövzətül -ənvar” əsəri tədqiqata cəlb olunur.
Dünya şərqşünaslığında Xacu Kirmaninin həyat və yaradıcılığına dair müxtəlif problemlər ətrafında - Ş.Riye, P.Hammer, F.Erdman, Şefer, Pitsi, E.Braun, A.Krımski, Y.E.Bertels, Y.Ripka, Z.Səfa, M.Moin, Ə.S.Xansari, S.Nəfisi, H.Kuhi, K.Ayni, S.N.Kirmani, M. Abidi, F. Köprülü, N.Sayfiyev, H.Araslı, A.S.Ləvənd, Q.Əliyev, M.Kazımov, B. Quliyeva, Ə.Neda və başqa alimlərin əhəmiyyətli araşdırmaları mövcuddur. Bununla belə, konkret olaraq Nizami Gəncəvinin “Məxzənül-əsrar”(“Sirlər xəzinəsi”) və Xacu Kirmaninin “Rövzətül-ənvar” (“Nurlar bağçası”) əsəri müqayisəli şəkildə öyrənilməmişdir.
Təqdim olunan məqalədə Xacu Kirmaninin “Rövzətül-ənvar” poemasının mövzu və ideyası Nizami Gəncəvinin “Sirlər xəzinəsi”əsəri ilə müqayisəli araşdırılmışdır.
Anahtar Kelimeler
