Bakhtiyar Vahabzadeh'in Edebi Yaratıcılığında Beşeri Miras Olarak Dünya Klasikleri

Öz

Makale, Bakhtiyar Vahabzadeh'in eserlerinde klasik edebi mirasın ve dünya edebi geleneklerinin sanatsal dönüşümünü inceliyor. Çalışmanın temel amacı, ulusal ve evrensel edebi kaynakların şairin eserlerinde metinlerarası olarak nasıl tezahür ettiğini belirlemektir. Vahabzadeh, sadece Azerbaycan edebiyatını değil, aynı zamanda Türk ve dünya edebiyatının başyapıtlarını ve edebiyata damgasını vurmuş sanatçıları da çeşitli sanatsal biçimler aracılığıyla yeniden işleyerek modern bir bağlamda sunmaktadır.
Makale, şairin Celaleddin Rumi, Yunus Emre, Nazım Hikmet, Yahya Kemal, Mehmet Akif, Cengiz Aytmatov, Musa Celil gibi Türk dünyası sanatçılarına ve Ernest Hemingway, Jack London, William Shakespeare, Taras Şevçenko gibi dünya edebiyatı temsilcilerine yaptığı göndermelerin şiirsel işlevini analiz etmektedir. Yazarın, gönderme (gerçek bir tarihsel-edebi şahsiyete atıf vb.), meta-kurgu (edebiyatın kendisinin veya edebi bir şahsiyetin konu olması) gibi metinlerarası araçlar kullanarak hem edebi hafızayı koruduğu hem de ona yeni anlamsal tonlar kazandırdığı belirlenmiştir. Şair bu yöntemlerle bazen tarihe yolculuk eder, dersler verir ve bazen de geleneğe, büyüklere ve ustalara bağlılık görevini iletir. Bu bağlamda, "Şabi-Hijran", "Basit Adamlar", "Dört Yüz On Altı" gibi şiirleri ve "Çığlık", "İdam Sehpası" ve "Bizi Kesen Kılıç" gibi tiyatro oyunları incelenmeye değerdir.
Çalışmanın bilimsel yeniliği, Bakhtiyar Vahabzadeh'in eserlerindeki metinlerarası ilişkilerin yalnızca bir betimleme aracı olarak değil, aynı zamanda ulusal-kültürel kimliği ifade etme mekanizması olarak da sunulmasında yatmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bahtiyar Vahapzade
• Türk edebiyatı
• dünya edebiyatı
• klasik miras

Bəxtiyar Vahabzadənin Ədəbi Yaradıcılığında Dünya Klassikası Bəşəri İrs Kimi

Öz

Məqalədə Bəxtiyar Vahabzadənin yaradıcılığında əks olunan klassik ədəbi irsin və dünya ədəbiyyatı ənənələrinin bədii transformasiyası araşdırılır. Tədqiqatın əsas məqsədi şairin əsərlərində milli və ümumbəşəri ədəbi mənbələrin intertekstual şəkildə necə təzahür etdiyini müəyyənləşdirməkdir. Tədqiqat zamanı müqayisəli-ədəbi təhlil, intertekstual analiz, həmçinin tarixi-bioqrafik və semantik yanaşma metodlarından istifadə olunmuşdur. Bəxtiyar Vahabzadə bütün ədəbi əsərlərində ədəbiyyatın görkəmli simalarından, folklor, yazılı ədəbiyyat xəzinəsindən yararlanmışdır. Vahabzadə təkcə Azərbaycan ədəbiyyatını deyil, eləcə də Türk və Dünya ədəbiyyatı şedevrlərini, ədəbiyyatda iz qoymuş sənətkarlarını müxtəlif bədii formalarda  yenidən işləyərək müasir kontekstdə təqdim edir.

Məqalədə şairin Cəlaləddin Rumi, Yunis Əmrə, Nazim Hikmət, Yəhya Kamal, Mehmet Akif, Çingiz Aytmatov, Musa Cəlil kimi türk dünyası sənətkarlarına, həmçinin Ernest Heminquey, Cek London, Uilyam Şekspir, Taras Şevçenko kimi dünya ədəbiyyatı nümayəndələrinə istinadlarının poetik funksiyası təhlil edilir. Müəyyən edilir ki, müəllif allüziya (real tarixi-ədəbi simaya işarə və s.), metafiksiya (ədəbiyyatın özünün, yaxud ədəbi simanın mövzu olması)  kimi intertekstual vasitələrdən istifadə edərək həm ədəbi yaddaşı qoruyur, həm də ona yeni semantik çalarlar qazandırır, bu üsullarla şair bəzən tarixə səyahət edir, dərs çıxarmağı tövsiyə edir, bəzən də ənənəyə, uluya, ustada vəfa borcunu çatdırır.  Bu mənada onun şeirləri, “Şəbi-hicran”, “Sadə adamlar”, “Dörd yüz on altı” kimi poemaları, “Fəryad”, “Dar ağacı”, “Özümüzü kəsən qılınc” kimi səhnə əsərləri tədqiqə layiqdir.

Tədqiqatın elmi yeniliyi Bəxtiyar Vahabzadə yaradıcılığında intertekstuallığın yalnız təsvir vasitəsi deyil, həm də milli-mədəni identikliyin ifadə mexanizmi kimi təqdim olunmasındadır.

Anahtar Kelimeler

• Bəxtiyar Vahabzadə
• Türk ədəbiyyatı
• Dünya ədəbiyyatı
• klassik irs

World Classics As Human Heritage On The Literary Creativity Of Bakhtiyar Vahabzadeh

Öz

The article examines the artistic transformation of classical literary heritage and world literary traditions in the work of Bakhtiyar Vahabzadeh. The main goal of the study is to determine how national and universal literary sources are intertextually manifested in the poet's works. The article examines the artistic transformation of classical literary heritage and world literary traditions in the work of Bakhtiyar Vahabzadeh. The main goal of the study is to determine how national and universal literary sources are intertextually manifested in the poet's works. Vahabzadeh reworks not only Azerbaijani literature, but also masterpieces of Turkish and World literature, and artists who have left their mark on literature, through various artistic forms, and presents them in a modern context.

The article analyzes the poetic function of the poet's references to such Turkic world artists as Jalaluddin Rumi, Yunus Emre, Nazim Hikmet, Yahya Kemal, Mehmet Akif, Chingiz Aytmatov, Musa Jalil, as well as to representatives of world literature such as Ernest Hemingway, Jack London, William Shakespeare, Taras Shevchenko. It is determined that the author, using intertextual means such as allusion (a reference to a real historical-literary figure, etc.), metafiction (the literature itself or a literary figure being the subject), both preserves literary memory and gives it new semantic shades. With these methods, the poet sometimes travels to history, recommends lessons, and sometimes conveys the duty of loyalty to tradition, the great, and the master. In this sense, his poems, such as "Shabi-Hijran", "Simple Men", "Four Hundred and Sixteen", and stage plays such as "Scream", "Gallows", and "The Sword That Cuts Us" are worthy of study.

 The scientific novelty of the study lies in the fact that intertextuality in Bakhtiyar Vahabzadeh's work is presented not only as a means of description, but also as a mechanism for expressing national-cultural identity.

Anahtar Kelimeler

• Bakhtiyar Vahabzadeh
• Turkish literature
• World literature
• classical heritage

Kaynakça

1. Abbasova, Ş. (2015). Bəxtiyar Vahabzadənin həyat və yaradıcılığı haqqında. Bəxtiyar Vahabzadənin anadan olmasının 90 illik yubileyinə həsr olunmuş “Bəxtiyar Vahabzadə və Azərbaycan filologiyasının aktual problemləri” mövzusunda beynəlxalq elmi konfransı (ss. 86–87). Bakı: Bakı Universiteti Nəşriyyatı.
2. Kərimova, N. (2015). Bəxtiyar Vahabzadə yaradıcılığında türk xalqlarının şair və yazıçılarına ehtiram. Bəxtiyar Vahabzadənin anadan olmasının 90 illik yubileyinə həsr olunmuş “Bəxtiyar Vahabzadə və Azərbaycan filologiyasının aktual problemləri” mövzusunda beynəlxalq elmi konfransın materialları (ss. 111-115). Bakı Universiteti Nəşriyyatı.
3. Mayadağlı, H. Z. (1998 ). Bahtiyar Vahabzade: Hayatı ve eserleri. Türkiye Diyanet Vakfı.
4. Shakib, M. K. (2013). Inevitability of arts from inter-textuality. International Journal of English and Literature, 4(1), 1–5. Bu https://academicjournals.org/article/article1381999246_Shakib.pdf/1000 mənbədən tapılıb
5. Tağısoy, N. (2018). Postmodernizmin bəzi xüsusiyyətlərinə fraqmentar baxış . Ulduz, 5, 44–50. Bu https://www.elibrary.az/docs/jurnal/jrn2018_213.pdf mənbədən tapılıb
6. Vahabzadə, B. (2008). Əsərləri (Cild 5). Bakı: Elm.
7. Vahabzadə, B. (2008). Əsərləri (Cild 6). Elm.
8. Vahabzadə, B. (2008). Əsərləri (Cild 1). Bakı: Elm.

9. Vahabzadə, B. (2008). Əsərləri (Cild 3). Bakı: Elm.
10. Vahabzadə, B. (2008). Əsərləri (Cild 2). Bakı: Elm.
11. Vahabzadə, B. (2008). Əsərləri (Cild 4). Bakı: Elm.