Rıza Beraheni’nin Eserlerinde Göç ve Sürgün Kavramının Poetikası
Öz
Bu araştırma, XX. yüzyıl ve modern dönem Güney Azerbaycan edebiyatında sürgün ve göç kavramlarını yalnızca coğrafi yer değiştirme bağlamında değil, aynı zamanda bireyin ulusal ve dilsel kimliğinden kopuşu açısından da incelemektedir. Araştırmanın merkezinde, Güney Azerbaycan edebiyatının önde gelen isimlerinden ve modernist bir düşünür olan Rıza Beraheni’nin eserleri yer almaktadır. Beraheni, bu çağdaş olguyu yazılarında sistematik bir şekilde ele almaktadır. Yazarın coğrafi ve dilsel sürgünü arasındaki felsefi ve poetik ilişkiler içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Araştırmanın ampirik temeli, yazarın çeşitli medya kuruluşlarına verdiği röportajlar, ailesi tarafından sağlanan materyaller ve başkanlığını yürüttüğü PEN Canada yazarlar birliğine ait arşiv belgelerinden oluşmaktadır. Ayrıca, Beraheni’nin sürgün anlayışının doruk noktasını ortaya koyan ve Alberta Üniversitesi Kütüphanesi’nden temin edilen “Taçlı Yamyamlar” adlı eserinden bir bölüm de çalışmaya dahil edilmiştir. Bu, söz konusu olgunun yazarın edebi üretimindeki yerini daha açık biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Elde edilen verilerin analizi göstermiştir ki, Rıza Beraheni için sürgün, 1966 yılında İran’dan zorunlu göçüyle başlayan fiziksel ayrılıkla sınırlı değildir. Aynı zamanda, çocukluk döneminde ana dilinde eğitim alma ve kendini ifade etme hakkından mahrum bırakılmasıyla başlayan içsel bir sürgünü de kapsamaktadır. Özellikle, Beraheni’nin eserlerinde “dilsel göçmen” kavramının poetik ifadesi, oğlu Arsalan Beraheni tarafından sunulan üçleme üzerinden analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları, Beraheni’nin edebi yaratıcılığının merkezinde baskıcı rejimlere karşı entelektüel direnişin ve ifade özgürlüğünün savunusunun yer aldığını göstermektedir. Bu çalışma aracılığıyla, Güney Azerbaycan edebiyatında sürgün kavramının anlamsal katmanları Rıza Beraheni’nin eserleri temelinde sistematik bir şekilde ortaya konmuş ve kavramsallaştırılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Rza Bərahəni Yaradıcılığında Mühacirət və Sürgün Konsepsiyasının Poetikası
Öz
Bu tədqiqatda XX əsr və müasir dövr Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında mühacirət və sürgün anlayışları yalnız coğrafi məkandan uzaqlaşma kimi deyil, həm də fərdin milli və linqvistik kimliyindən uzaqlaşması kontekstində araşdırılır. Tədqiqatın mərkəzində bu aktual fenomeni öz yaradıcılığında sistemləşdirən Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli simalarından biri, modern düşüncəli yazıçı Rza Bərahəninin yaradıcılığı dayanır. Yazıçının coğrafi sürgünü ilə linqvistik sürgünü arasındakı fəlsəfi-poetik əlaqə mətn analizi (content analysis), diskurs təhlili və tarixi-kontekstual yanaşma əsasında araşdırılır.
Tədqiqatın empirik bazasını yazıçının müxtəlif media qurumlarına verdiyi müsahibələr, ailəsi tərəfindən təqdim edilən materiallar, PEN Canada arxiv sənədləri, Alberta Universitetinin kitabxanasından əldə edilmiş “Taclı adamyeyənlər” (The Crowned Cannibals) əsərinin bir hissəsi, “Dünyanın ən qısa hekayəsi” (The World’s Shortest Story) adlı arxiv mətni və “Dəf” (Daf) şeiri təşkil edir.
Əldə edilən materialların təhlili göstərir ki, Bərahəni üçün sürgün təkcə 1996-cı ildə İrandan məcburi mühacirət etməsi ilə başlayan fiziki ayrılıq deyil, hələ uşaqlıq illərindən ana dilində təhsil almaq və özünü ifadə etmək hüququndan məhrum edildiyi andan formalaşan daxili və linqvistik sürgündür. Yazıçının yaradıcılığında siyasi repressiya, dil qadağası, milli kimlik, yaddaş və ifadə azadlığı vahid poetik sistem daxilində birləşir.
Təhlil nəticəsində müəyyən edilir ki, Bərahəninin yaradıcılığının əsas xəttini repressiv rejimlərə qarşı intellektual müqavimət və ifadə azadlığının müdafiəsi təşkil edir. Məqalədə Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında mühacirət anlayışının coğrafi, siyasi və linqvistik qatları Rza Bərahəninin yaradıcılığı əsasında sistemləşdirilir.
Anahtar Kelimeler
The Poetics of Exile and Migration in Reza Baraheni’s Works
Öz
This study examines the concepts of migration and exile in twentieth-century and contemporary South Azerbaijani literature not only as forms of geographical displacement, but also in relation to the individual’s alienation from national and linguistic identity. At the centre of the research is the work of Reza Baraheni, one of the prominent figures of South Azerbaijani literature and a modernist writer who systematically addresses this contemporary phenomenon in his literary production. The philosophical and poetic relationship between the writer’s geographical exile and linguistic exile is explored through content analysis, discourse analysis, and a historical-contextual approach.
The empirical basis of the study consists of interviews given by the writer to various media outlets, materials provided by his family, archival documents from PEN Canada, a section of The Crowned Cannibals obtained from the University of Alberta Library, the archival text “The World’s Shortest Story”, and the poem “Daf”. Interviews and documentary films are used as supplementary contextual sources.
The analysis of the collected materials demonstrates that, for Baraheni, exile is not merely a physical separation that began with his forced migration from Iran in 1996. Rather, it is also an internal and linguistic exile that began in childhood, when he was deprived of the right to receive education in his mother tongue and to express himself through it. In Baraheni’s work, political repression, language prohibition, national identity, memory, and freedom of expression are brought together within a unified poetic system.
The findings indicate that the central line of Baraheni’s literary work is shaped by intellectual resistance to repressive regimes and the defence of freedom of expression. The article systematizes the geographical, political, and linguistic dimensions of migration in South Azerbaijani literature through the study of Reza Baraheni’s works.
Anahtar Kelimeler
Поэтика изгнания и миграции в творчестве Рзы Барахени
Öz
Данное исследование рассматривает понятия изгнания и миграции в литературе Южного Азербайджана XX века и современного периода не только в контексте географического перемещения, но и с точки зрения отчуждения личности от своей национальной и языковой идентичности. В центре исследования находится творчество Рзы Барахени, выдающегося представителя южноазербайджанской литературы и мыслителя модерниста, который системно осмысляет данный современный феномен в своих произведениях. Философские и поэтические взаимосвязи между географическим и языковым изгнанием автора анализируются с использованием метода контент анализа. Эмпирическую основу исследования составляют интервью автора различным средствам массовой информации, материалы, предоставленные его семьёй, а также архивные документы канадской писательской ассоциации PEN Canada, которую он возглавлял. Кроме того, в исследование включена часть произведения Барахени «Коронованные каннибалы», полученная из библиотеки Университета Альберты и демонстрирующая кульминацию его понимания изгнания, что позволяет более точно раскрыть данный феномен в его литературном творчестве. Анализ собранных материалов показал, что для Рзы Барахени изгнание не ограничивалось физическим разрывом, начавшимся с его вынужденной эмиграции из Ирана в 1966 году. Оно также включало внутреннее изгнание, начавшееся ещё в детстве, когда он был лишён возможности получать образование и выражать себя на родном языке. В частности, поэтическое выражение образа «языкового мигранта» в творчестве Барахени было проанализировано на основе трилогии, представленной его сыном Арсланом Барахени. Результаты исследования показывают, что ядром литературного творчества Барахени является интеллектуальное сопротивление репрессивным режимам и защита свободы слова. В рамках данного исследования были систематизированы и концептуализированы семантические слои понятия изгнания в южноазербайджанской литературе на основе произведений Рзы Барахени.
Anahtar Kelimeler
