İnönü Mağarası’nda Bulunan Geç Tunç Çağı’na Ait Damgalar Üzerine Gözlemler
Öz
Önasya dünyasında geçmişleri Neolitik Çağ’a kadar uzanan mühürler, tarihöncesi ve eskiçağ toplumlarının anlaşılması konusunda önemli bilgiler sunmaktadır. Araştırmacıların çoğu, damga formlu erken dönem mühürlerin kişisel veya kurumsal mülkiyeti yansıtan objeler olmaktan çok, tekstil ürünlerine, hayvan derilerine, duvar sıvalarına, ekmeklere veya insan vücutlarına baskı yapmak amacıyla kullanılan damgalar/pintaderalar oldukları üzerinde durmaktadır. Böylesine geniş bir kullanıma sahip olan damgaların ve mühürlerin baskı yüzeylerine işlenen betimler/motifler, ait oldukları dönemin ve toplumun ekonomik, kültürel, dini ve majik birçok yönünü doğrudan veya sembolik bir şekilde anlatan ve günümüze aktaran veri kaynaklarını oluşturmaktadır. İnönü Mağarası’nda bulunan ve bu çalışma kapsamında incelenen Geç Tunç Çağı’na ait iki adet damga, biçimsel özellikleri bakımından M.Ö. 2. binyıl damga mühürleriyle yakın özellikler göstermektedir. Sağlam olarak ele geçen damganın baskı yüzeyindeki motifin Anadolu’da Erken Tunç Çağı’ndan itibaren yaygın olarak görülen “güneş kültü” sembolü ile ilişkili olabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
İnönü Mağarası, Geç Tunç Çağı, damga, glyptik sanatı, güneş kültü
Kaynakça
- Beran, T. 1967 Die hethitische Glyptik von Boğazköy, Die Siegel und Siegelabdrücke der vor- und althethitischen Perioden und die Siegel der hethitischen Grosskonige, WVDOG 76, Kohlhammer, Berlin.
- Boehmer, R.M., Güterbock, H.G. 1987 Glyptik aus dem Stadtgebiet von Boğazköy, Grabunskampagnen 1931-1939, 1952-1978 - Bogazköy- Hattusa. Ergebnisse der Ausgrabungen, Bd. XIV, Die Glyptik von Bogazköy, II. Teil, Gebr. Mann Verlag, Berlin.
- Bossert, H. 1957 Meine Sonne. Orientalia 26(2): 97-126.
- Burney, C.A. 1956 Northern Anatolia before Classical Times. Anatolian Studies 6: 179-203.
- Collon, D. 1987 First Impressions: Cylinder Seals in the Ancient Near East. British Museum, London.
- Coşkun, İ., Kılıç, N. 2020 Erken Tunç Çağı’nda (MÖ 3000-2000) Anadolu’da Çeç Mühürler. Güncel Sosyal Bilimler Araştırmaları, S. E. Er (ed.). Akademisyen Kitabevi, Ankara: 171-181.
- Çilingiroğlu, Ç. 2009 Of Stamps, Loom Weights and Spindle Whorls: Contextual Evidence on the Function(s) of Neolithic Stamps from Ulucak, İzmir, Turkey. Journal of Mediterranean Archaeology 22(1): 3-27.
- Darga, M. 1992 Hitit Sanatı. Akbank Kültür ve Sanat, İstanbul.
- Dede, M.G. 2014 Anadolu’da Bulunmuş Eski Tunç Çağı’na Ait Silindir ve Damga Mühürler. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara.
- Dinçol, A., Alparslan, M. 2013 Hitit Mühürcülüğü (Glyptik). Hititler/Bir Anadolu İmparatorluğu, M. Alparslan, M. Doğan- Alparslan (ed.), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul: 392-404.