Karadeniz Bölgesinde Bir Göçer Yerleşmesi: Dombalaktepe Geç Kalkolitik Dönem Yontmataş Topluluğu

Yıl 2025, Sayı: 24, 49 - 67, 30.12.2025

Neyir Kolankaya Bostancı , Atila Türker

https://doi.org/10.58488/collan.1562903

Öz

Samsun İli Atakum İlçesi, Kamaz Vadisi’nde yer alan Dombalaktepe’de 2021-2022 yıllarında gerçekleştirilen kazı çalışmaları sonucunda çakmaktaşı ve obsidiyenden toplam 176 adet yontmataş buluntu ele geçmiştir. Söz konusu buluntuların hammadde yapıları, teknolojik ve tipolojik özellikleri değerlendirilmiş ve çağdaşı olan buluntu yerleri ile karşılaştırmaları yapılmıştır. Yontmataş buluntular üzerine yapılan ilk incelemeler sonucunda yerleşimin MÖ 4450-3950 yılları arasına tarihlenen Geç Kalkolitik Çağ’daki hammadde seçimi, yongalama geleneği, uzmanlık seviyesi ve bölgelerarası ilişkileri hakkında önemli bilgilere ulaşılmıştır. Yontmataş topluluğu genel anlamda özelleşmemiş olan bir dilgi topluluğu olarak değerlendirilebilir. Ayrıca alet üretiminde belirli bir ustalığın olmadığı ve daha çok her hane tarafından kendi günlük ihtiyacı karşılayacak şekilde basit üretimler biçiminde gerçekleşmiş olduğu anlaşılmaktadır. Alet çeşitliliğinin çok fazla olmadığı yerleşimde avcılık yapıldığını gösteren ok ve mızrak uçları ile yabani ot ve saz kesiminde kullanılan orak dilgileri ve bıçaklar gibi aletlerin diğer alet tiplerine göre daha yoğun olması Dombalaktepe’nin Geç Kalkolitik Çağ’da bir yayla yerleşimi olabileceğini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Dombalaktepe , Geç Kalkolitik Çağ , Yontmata , Çakmaktaşı , Obsidiyen

Kaynakça

• Abdi, K. 2003 The Early Development of Pastoralism in the Central Zagros Mountains. Journal of World Prehistory 17(4): 395-448.
• Baykal-Seeher, A. 2001 Die Lithik von Orman Fidanlığı. The Salvage Excavations at Orman Fidanlığı, A Chalcolithic Site in Inland Northwestern Anatolia, T. Efe (ed.), Tarih Arkeoloji Sanat ve Kültür Mirasını Koruma Vakfı, Istanbul: 159-86.
• Bayri-Baykan, S. 1988 İkiztepe Kazısının 1974-1975 Dönemi Taş Alet Malzemesi. İkiztepe I. Birinci ve İkinci Dönem Kazıları, U.B. Alkım, H. Alkım, Ö. Bilgi (eds.), Türk Tarih Kurumu Yayınevi, Ankara: 110-118.
• Bogosavljevič-Petrovič, V. 2001 New Results of the Study of Chipped Stone Industry of the Vinča Culture. Viminacivm 12:35-50.
• Chataigner, C., 1998 Sources des Artefacts du Proche Orient d’après leur Caractérisation Géochimique. L’Obsidienne au Proche et Moyen Orient: du Volcan á l’Outil, M.-C. Cauvin, A. Gourgaud, B. Gratuze, N. Arnaud, G. Poupeau, J., L. Poidevin, C. Chataigner (eds.), BAR International Series 738, Oxford: 273-324.
• Chatters, J.C. 1987 Hunter-Gatherer Adaptations and Assemblage Structure. Journal of Anthropological Research 6: 336-375.
• Düring, B.S., Gratuze, B. 2013 Obsidian Exchange Networks in Prehistoric Anatolia: New Data from the Black Sea Region. Paleorient 39: 173-182.
• Düring, B.S., Klinkenberg, V. 2015 The Early Prehistory of the Cide-Şenpazar Region: ca. 10,000-3000 BC. Kinetic Landscapes: The Cide Archaeological Project 2009–2011—Surveying the Western Turkish Black Sea Region, B.S. Düring, C. Glatz (eds.), De Gruyter, Warsaw: 104–150.
• Ekmen, H., Ekmen, F.G., Güney, A. Arbuckle, B.S.A., Mustafaoğlu, G., Tunoğlu, C., Diker, C., Oktan, E. 2021. A New Prehistoric Settlement near Heraclea Pontica on the Western Black Sea Coast, İnönü Cave. Arkeoloji Dergisi XXVI: 23-46.
• Gurova, M. 2004 Evolution and Retardation: Flint assemblages from Tell Karanovo. Prehistoric Thrace: Sofia- Stara Zagora, 30.09.-04.10.2003, V. Nikolov, K. Bŭchvarov, P. Kalchev (eds.), Institute of Archaeology with Museum - BAS, Regional Museum of History, Sofia: 238-247.
• Gurova, M. 2008 Typology, Function, Use-wear and Context: Where is the Common Vision? ―Prehistoric Technology‖ 40 Years Later: Functional Studies and the Russian Legacy Proceedings of the International Congress Veona (Italy), 20-23 April 2005, L. Longo, N. Skakun (eds.), BAR International Series 1783, Oxford: 539-543.