Porsuk-Zeyve Höyük Cam Buluntuları

Yıl 2020, Sayı: 19, 21 - 46, 06.12.2020

Emine Köker Gökçe Claire Barat

https://izlik.org/JA97KW55XJ

Öz

Porsuk-Zeyve Höyük’te tespit edilen cam buluntular ve cam işleme fırını bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmada, Porsuk-Zeyve Höyük kazıları ve tarihi coğrafyasından kısaca bahsedilmiş sonrasında höyükte cam işlemeciliğine ilişkin cam buluntular ve cam işleme fırını hakkında bilgi verilerek değerlendirilmiştir. 1969 yılında höyüğün eteğinde gerçekleştirilen kazı çalışması sırasında Roma Dönemi’ne ait mimari yapı ortaya çıkarılmıştır. Yan yana dizilmiş dükkânların biri içerisinde dairesel formlu fırın tespit edilmiştir. Porsuk-Zeyve Höyük cam fırını formuyla ve kurulduğu noktayla Anadolu’daki birçok cam fırın ile benzer özellikler taşımaktadır. Porsuk-Zeyve Höyük, Akdeniz’in İç Anadolu’ya açılan Kilikya kapısı üzerinde yer alır. Önemli bir stratejik noktada yer alan höyüğün Hellenistik
ve Roma Dönemi’ndeki siyasi ve ekonomik yapısı yeterince irdelenememiştir. Bunda yerleşimde tespit edilen yazılı belgenin azlığı, geçirdiği yangınlar ve höyüğün sürekli yerleşim görmesi etkili olmuştur.

Anahtar Kelimeler

Porsuk-Zeyve Höyük , Glass Furnace , Glass Beads , Glass Alabastron , Glass Bracelet

Kaynakça

• Abadie-Reynal, C. 1992 “Porsuk-Zeyve. Rapport Sur La Campagne De Fouille De 1989 Chantier Est” Syria, Tome 69 Fasicicule 3-4, 349-377.
• Adıbelli, I. A. 2007 “Tarsus Roma Hamamı Kazısı”, 15. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu, Ankara, 25-40.
• 2013 “Tarsus Roma Hamamı Cam Fırınları”, Kaunos/Kbid Toplantıları 2, Anadolu Antik Cam Araştırmaları Sempozyumu, Ç. G. Güray (eds.), 93-102.
• Akat, Y. – N. Fıratlı 1984 Hüseyin Kocabaş Koleksiyonu Cam Eserler Kataloğu, İstanbul.
• Barat, C. – E. Köker-Gökçe 2018 “Porsuk-Zeyve-Zeyve Höyük 2017 Yılı Kazısı”, 40. Kazı Sonuçları Toplantısı, 1. Cilt: 505-516.
• Barkoczi, L. 1996 Antike Glaser, Monumenta Antiquıtatis Extra Fines Hungariae Reperta, Quae In Museo Artıum Hungarico Aliisque Museis Et Collectionibus Hungaricis Conservantur, J. Gy. Szilagyi (eds.), Vol. V, 1996, L’erma Di Bretschneider.
• Baybo, S. 2003 Patara Kazıları’ndan (1989-2001) Ele Geçen Cam Eserler, Akdeniz Üniv. S. B. E. Arkeoloji Anabilim Dalı (Yayımlanmamış Y. Lisans tezi), Antalya.
• 2016 Limyra Cam Buluntuları (1969-2012) ve Doğu Akdeniz Cam Ticareti, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Ana Bilim Dalı, Sualtı Arkeolojisi Bilim Dalı, Konya (Yayımlanmış Doktora Tezi).
• Berger, L. 1960 Römische Glaser Aus Vindonıssa, Veröffentlichungen Der Gesellschaft Pro Vindonıssa, Band IV, Birkhauser Verlag Basel.
• Beyer, D. 2006 “Zeyve Höyük (Porsuk-Zeyve)–The Excavations 2004”, 27. Kazı Sonuçları Toplantısı, 2. Cilt, 65-72.
• 2008 “Zeyve Höyük (Porsuk-Zeyve), 2006”, 29. Kazı Sonuçları Toplantısı, 2. Cilt, 107-116. 2012a “Quelques Nouvelles Données Sur La Chronologie Des Phases Anciennes De Porsuk-Zeyve, Du Bronze Moyen À La Réoccupation Du Fer”, La Cappadoce Mérıdıonale De La Préhistoire À La Période Byzantines, 3èmes Rencontres D’archéologıe De L’iféa, Dominique Beyer, O. Henry et A. Tibet (èds.), Istanbul 8-9 Novembre, 101-110.
• Beyer, D. et al. 2005 “Porsuk-Zeyve (Zeyve Höyük) : Rapport Sommaire Sur La Campagne De Fouilles De 2004”, Anatolia Antiqua 13, 295-318.
• Beyer, D. et al. 2012b “Zeyve Höyük – Porsuk-Zeyve : Rapport Préliminaire De La Campagne 2011”, Anatolia Antiqua 20, 177-203.
• Beyer, D. et al. 2014 “Zeyve Höyük – Porsuk-Zeyve : Rapport Préliminaire Sur La Campagne 2013”, Anatolia Antiqua 22, 327-342.
• Beyer, D. et al. 2016 “Rapport Préliminaire Dur Les Travaux De La Mission Archéologique De Zeyve Höyük – Porsuk-Zeyve 2015”, Anatolia Antiqua 24, 253-280.
• Boehmer, R. M. 1972 Die Kleinfunde Boğazköy, Aus Den Grabungs kampagnen 1931-1939 und 1952-1969, Gebr. Mann Verlag-Berlin.
• Charleston, R. J. 1978 “Glass Furnaces Through The Ages”, Journal Of Glass Studies XX-1978, The Corning Museum Of Glass Corning Glass Center Corning, N. Y., 9-33.
• Chavane, M.-J. 1975 Salamine De Chypre VI Les Petits Objects, Universite Lyon II-Maison De L’orient Mediterraneen Ancien, Institut F. Courby, Diffusion De Boccard, Paris.
• Clairmont, C. W. 1963 The Glass Vessels, New Haven Dura-Europos Publications.
• Collon, D. – D. Symington 2007 “The Small Finds: Beads”, Excavations at Kilise Tepe, 1994-98, From Bronze Age to Byzantine in western Cilicia, N. Postgate – D. Thomas (eds.), British Instıtute at Ankara.
• Crowfoot, J. W. – G. M. Crowfoot – K. M. Kenyon 1957 The Objects From Samaria, Palestine Exploratıon Fund 2 Hinde Street, Manchester Square, W. I, London.
• Czurda-Ruth, B. 2007 Hanghaus 1 in Ephesos Die Glaser, Forschungen in Ephesos, VIII 7, Austrian Academy Of Sciences Press, Vienna Austria.
• Çakmaklı, Ö. D. 2017 “Zeus Labraundos Kutsal Alanı Su Kompleksi Kazıları Cam Buluntuları”, Seleucia, Sayı VII-2017, Olba Kazısı Serisi, 279-296.
• Daehner, J. et al. 2015 Power and Pathos: Bronze Sculpture of the Hellenistic World, Los Angeles: The J. Paul Getty Museum.
• Davidson, G. R. 1940 “A Mediaeval Glass-Factory At Corinth”, American Journal Archaeology, Vol. 44, No. 3, 297-324. 1952 The Minor Object Corinth, Result of Excavations Conducted by the American School of Classical Studies at Athens Volume XII, The American School of Classical Studies at Athens Princeton, New Jersey.
• Devai, K. 2016 “Secondary Use Of Base Rings As Drinking Vessels In Aquincum” Dissertationes Archaeologicae, Ex Instituto Archaeologico Universitatis De Rolando Eötvös Nominatae, Ser. 3 No. 4, 135-144.
• Dusenbery, E. B. 1967 “Ancient Glass From The Cementeries Of Samothrace”, Journal Of Glass Studies IX-1967, The Corning Museum Of Glass Corning Glass Center Corning, N. Y. 34-49.
• 1998 Samothrace The Nekropoleis, Nekropoleis and Catalogues of Burials.
• Erten, E. – Ç. Gençler-Güray 2012 “Glass Finds From Villa-a in Zeugma, Gaziantep-Turkey”, AIH Annales du 19 Congres de I’Association Internationale pour I’histoire du Verre, Piran 2012, 304-313.
• Forrer, E. O. 1937 “Kilikien Zur Zeit Des Hatti-Reiches”, Klio 30, 135-186.
• Fremersdorf, F. 1958 Römisches Buntglas In Köln, Die Denkmäler Des Römischen Köln, III. Köln 1958.
• Gassner, V. 1997 Das Südtor der Tetragonos-Agora Keramik und Kleinfunde, Forschungen in Ephesos XIII/1/1, Verlag Der Österreichischen Akademie Der Wissenchaften Wien 1997.
• Gençler, Ç. 2009 Elaiussa Sebaste Antik Yerleşimi Cam Buluntuları, Doktora Tezi, Ankara Üniv. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, Ankara.
• Goldman, H. 1963 Excavation At Gözlü Kule The Iron Age, Tarsus III, Princeton, Princeton University Press.
• Grose, D. F. 1989 Grose Early Ancient Glass-Core-Formed, Rod-Formed And Cast Vessels And Objects From The Late Bronze Age To The Early Roman Empire 1600 B.C. To A. D. 50, Toledo Museum Of Art, Hudson Hills Press-New York In Association With The Toledo Museum Of Art.
• 1977 “Early Blown Glass: The Western Evidence”, Journal Of Glass Studies XIX-1977, The Corning Museum Of Glass Corning Glass Center Corning, N. Y., 9-29.
• Grossmann, R. A. 2013 “Glass”, Excavations at Zeugma conducted by Oxford University (Los Altos, California), W. Aylward (eds.), The Packard Humanities Instute, 210-258.
• Gürler, B. 2000 Tire Müzesi Cam Eserleri, Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara.
• Hak, S. A. 1965 “Contribution D’une Dècouverte Archèologioue Rècente À L’ètude De La Verrerie Syrienne À L’èpoque Romaine”, Journal of Glass Studies VII, The Corning Museum Of Glass Corning Glass Center Corning, N. Y., 26-34.
• Harden, D. B. 1936 Roman Glass From Karanis, Found By The University Of Michigan Archeological Expedition In Egypt, 1924-1929.
• Hawkins, J. D. 1969 “A Hieroglyphic Hittite Inscription from Porsuk-Zeyve”, Anatolian Studies XIX, 99-109.
• Hayes, J. W. 1975 Roman and Pre-Roman Glass in The Royal Ontario Museum, A Catalogue, Toronto, Printed And Bound in Canada At The Hunter Rose Company.
• Hoff, M. – B. Can – R. Townsend – E. Erdoğmuş – T. Howe 2014 “The Antiochia Ad Cragum Archaeological Research Project: 2014 Season”, 37. Kazı Sonuçları Toplantısı-3. Erzurum, 581-594.
• Ising, C. 1957 Roman Glass From Dated Finds, Archaeologica Traiectina Eita Ab Academiae Rheno-Traiectinae Instıtuto Archaeologico, J. B. Wolters Groningen-Djakarta.
• 1971 Roman Glass in Limburg, Archaeologica Traiectina, Edita Ab Academiae Rheno-Traiectinae Instituto Archaeologico, IX, Wolters-Noordhoff Publishing, Groningen.
• İdil, V. – M. Kadıoğlu – M. Beckmann – C. Özbil-Serin – R. Tamsü-Polat 2009 “2008 Yılı Nysa Kazı Ve Restorasyon Çalışmaları”, 31. Kazı Sonuçları Toplantısı-2. Ankara, 271-296. Jackson-Tal, R. E. 2004 “The Late Hellenistic Glass Industry in Syro-Palestine: A Reappraisal”, Journal of Glass Studies 47, 11-32.
• 2013 “The Glass Finds From the Hasmonean and Herodian Palaces at Jericho”, Hasmonean and Herod Palaces at Jericho, Final Reports of the 1973-1987 Excavations, Volume V: The Finds from Jericho and Cypros, E. Netzer (eds.), Jerusalem 2013, 100-129.
• 2015 “The Glass Finds From The Area Of Herod’s Tomb”, Herodıum Final Reports Of The 1972-2010 Excavations, Volume I, Directed By E. Netzer, Israel Exploration Society Institute Of Archaeology, The Hebrew University Of Jerusalem, Jerusalem 2015, 396-408.
• Jones, J. D. 1995 “Classical And Hellenistic Core-Formed Vessels From Gordion” Journal Of Glass Studies 37, 21-33. Kouwatli, I. – H. Curvers – B. Stuart – Y. Sablerolles – J. Henderon – P. Reynolds 2008 “A Pottery And Glass Production Site in Beirut (Bey 015)”, Baal 10: 103-130.
• Lancel, S. 1967 Verrerie Antique De Tipasa, Ancien Membre De L’ecole Française De Rome, Paris Editions E. De Boccard 1, Rue De Medicis, 1.
• Larson, K. L. – A. M. Berlin – S. Herbert 2015 “Glass Vessels From The Persian and Hellenistic Administrative Building at Tel Kedesh, Israel”, ANNALES du 20 Congres de I’association Internaionale pour I’histoire du Verre, Fribour/Romont 7-11 septembre 2015, 54-60.
• Lebreton, S. 2012 “Zeyve-Porsuk-Zeyve : Réflexion Sur Les Fouilles Des Niveaux Hellénistiques Et Romains À Partir De La Datation De La Nécropole”, La Cappadoce Mérıdionale De La Préhistoire À La Période Byzantines, 3èmes Rencontres D’archéologie De L’iféa, Dominique Beyer, Olivier Henry Et Aksel Tibet (èds.), Istanbul 8-9 Novembre, 159-170.
• Lightfoot, C. S. 1989 A Catalogue Of Glass Vessels in Afyon Museum-Afyon Müzesindeki Cam Eserler Kataloğu, Bar International Series 530, British Institute Of Archaeology At Ankara.
• Lightfoot, C. S. – M. Arslan 1992 Anadolu Antik Camları, Yüksel Erimtan Koleksiyonu, Ankara 1992.
• Kanyak, S. – İ. Hasdemir 2007 “Cam Fırınların Tarihsel Gelişimi, Historical Development Of Glass Furnaces”, Seres’07, IV. Uluslararası Katılımlı Seramik, Cam, Emaye, Sır ve Boya Semineri, 26-28 Kasım 2007, 1126-1142.
• Meriç, R. – A. Ersoy 1995 “1994 Yılı Metropolis Kazı Çalışmaları” 17. Kazı Sonuçları Toplantısı-2. Ankara, 37-46.
• Olcay, Y. B. 2001 “Ancient Glass Vessels in Eskişehir Museum”, Anatolian Studies 51, Journal Of The British Institute Of Archaeology At Ankara, 147-158.
• Oliver, A. 1980 Ancient Glass in The Carnegie Museum of Natural History, Pittsburgh, Pittsburgh: Carnegie Institute.
• Omura, S. 2006 “Preliminery Report on the 20th Excavation Season at Kaman-Kalehöyük (2005)”, Kaman Kalehöyük 15, Anatolian Archaeological Studies Vol. XV, Japanese Istitute of Anatolian Archaeology, The Middle Eastern Culture Center in Japan, 1-61.
• 2008 “Preliminery Report on the 22nd Excavation Season at Kaman-Kalehöyük in 2007”, Kaman Kalehöyük 17, Anatolian Archaeological Studies vol. XVII, Japanese Istitute of Anatolian Archaeology, The Middle Eastern Culture Center in Japan, 1-43.
• Osten, H. H. 1937a The Alişar Höyük: Season Of 1930-1932, Part II, Oip XXIX, Chicago: Universty Of Chicago Press.
• 1937b The Alişar Höyük: Season Of 1930-1932, Part III, Oip XXX, Chicago: Universty Of Chicago Press.
• Pelon, O. 1970 “Rapport Préliminaire Sur La Première Campagne De Fouilles À Porsuk-Zeyve-Ulukışla (Turquie)”, Syria 47, 279-286.
• 1976 “Cinq Campagnes De Fouilles À Porsuk-Zeyve (1969-1976)”, VIII. Türk Tarih Kongresi (I. Cilt), Türk Tarih Kurumu, Ankara, 233-237.
• 1978 “Six Campagnes De Fouilles À Porsuk-Zeyve (Turquie Méridionale) De 1969 À 1977”, Comptes Rendus De L’académie Des Inscriptions Et Belles Lettres, 347-359.
• 1992 “Quatre Campagnes De Fouilles À Porsuk-Zeyve (Cappadoce Méridionale) De 1986 À 1989”, Syria 69, 305-347.
• Polat, R. T. 2013 “Stratonikeia Akdağ Nekropolü Cam Buluntuları Üzerine Bir Değerlendirme”, Kaunos/Kbid Toplantıları 2, Anadolu Antik Cam Araştırmaları Sempozyumu, Ç. G. Güray
• Ramsay, W. R. 1903 “Cilicia, Tarsus and The Great Taurus Pass”, The Geographical Journal 22-4, 357-410.
• Taştemür, E. 2007 Klaros Cam Eserleri, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Bölümü Y. Lisans Tezi, Edirne.
• 2018 “Antik Cam Fırınları ve Anadolu Örnekleri”, Tüba-Ar 22/2018, 203-229.
• Taştemür, E. – İ. Aytaç 2017 “Harput İç Kale Kazısı Cam Fırınlarına Ait İlk Gözlemler”, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 41: 69-89.
• Tek, A. T. 1994 Arykanda Şehrinden Antik Cam Örnekleri, Yayımlanmamış Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Klasik Arkeoloji Anabilim Dalı, Ankara, 1994.
• 2005 “Antik Dönemde Anadolu’da Cam Üretimi”, Seres 2005 III. Uluslararası Katılımlı Seramik, Cam, Emaye, Sır ve Boya Semineri, Bildiriler Kitabı, 108-123.
• 2007 “Arykanda’da Bulunan Antik Cam Eserlere Genel Bir Bakış” Seres’07, IV. Uluslararası Katılımlı Seramik, Cam, Emaye, Sır ve Boya Semineri, 26-28 Kasım 2007, 53-68.
• Tırpan, A. – B. Söğüt 2000 “Lagina Hekate Temenosu 1999 Yılı Çalışmaları”, 22. Kazı Sonuçları Toplantısı 2. Cilt, 299-310.
• Triantafyllidis, P. 2003 “Classical And Hellenistic Glass Workshops From Rhodes”, D. Foy – M.-D. Nenna (eds.), Actes Du Colloque De L’afav “Echanges Et Commerce Du Verre Dans Le Monde Antique, Aix-En-Provence Et Marseille, 7-9 Juin 2001, Monographies Instrumentum 24, Montagnac, 131-138.
• Saldern, A. 1980 Ancient And Byzantine Glass From Sardis, Archeological Exploration Of Sardis The Corning Museum Of Glass, Harvard University Presss, Cambridge, Massachusetts London, England.
• Spaer, M. 1988 “The Pre-Islamic Glass Bracelets of Palestine”, Journal of Glass Studies. 30, New York, 51-61. 2001 Ancient Glass in The Israel Museum: Beads and Other Small Objects, Jerusalem: The Israel Museum.
• Suceveanu, A. 1982 “Les Thermes Romains”, Histria VI, Bucarest/Paris 1982, 149-166.
• Stern, E. M. – B. Schlick-Nolte 1994 Early Glass of the Ancient World 1600 B.C.-A.D. 50, Ernesto Wolf Collection, Verlag Gerd Hatje, Printed in Germany.
• Stucky, R. A.1983 Ras Shamra Leukos Limen, Die Nach-Ugaritische Besiedlung von Ras Shamra, Institut Français D’archéologie Du Proche-Orient Bibliothéque Archéologique Et Historique - Tome 110, Mission Archéologique De Ras Shamra 1, Paris.
• Swan, C. 2013 Excavations At Tel Zahara (2006-2009): Final Report, The Hellenistic And Roman Strata, Bar International Series 2554, S. L. Cohen (eds.).
• Wefers, S. – F. Mangartz 2011 “Ephesos Bizans Dönemi Atölyeleri”, Bizans Döneminde Ephesos, Falko Daim-Sabine Ladstätter (eds.), İstanbul, 213-228.
• Weinberg, D. 1992 Glass Vessels in Ancient Greece-Their History Illustrated From The Collection Of The National Archaeological Museum, Athens, Athens Archaeological Receipts Fund.
• Weinberg, G. D. – E. M. Stern 2009 The Athenian Agora Vessel Glass, Result of Excavations Conducted by the American School of Classical Studies at Athens, Volume XXXIV, The American School of Classical Studies at Athens Princeton, New Jersey.
• Wessberg, O. 1956 “Glass: Typology-Cronology”, in O. Vessberg and A. Westholm, The Swedish Cyprus Expedition IV Part 3, The Hellenistic And Roman Periods In Cyprus (Lund, 1956).
• Wilhelm, E. 1969 Musée D’histoire Et D’art. La Verrerie De L’époque Romaine. Luxembourg.
• Whitehouse, D. 2003 Roman Glass in The Corning Museum of Glass, Volume Three, The Corning Museum of Glass Corning, New York, Distributed by Hudson Hills Press, New York and Manchester.
• Yaraş, A. 2002 “2001 Yılı Allianoi Kazısı”, 24. Kazı Sonuçları Toplantısı-2. Ankara: 373-384.
• Yaylalı, A. 2008 “2007 Yılı Tralleis Antik Kenti Kazı Çalışmaları”, 30. Kazı Sonuçları Toplantısı-3. Ankara: 17-40.