An Ethno-Archaeological Approach to the “Monumental Rock Signs” in Eastern Anatolia

Urartu kalelerinin dışında, surlara yakın alanlardaki uygun kayalık alanlara oyulmuş çeşitli geometrik şekiller “anıtsal kaya işaretleri” olarak adlandırılmıştır. Van Gölü Havzası ve Kuzeydoğu Anadolu Bölgesinde daha yoğun olmak üzere Kuzeybatı İran’daki kimi merkezlerde de aynı türden işaretlerin varlığı bilinmektedir. Söz konusu işaretlerin anlam ve işlevleri konusunda kimi görüşler öne sürülmüştür. Dinsel içerikli anlamlandırmalar daha çok ağırlık kazanmış ve bilimsel makalelerde genellikle dinsel kült alanları olarak yorumlanmıştır. Urartu’nun gizemli kült törenlerine ev sahipliği yaptığı düşünülen bu “anıtsal kaya işaretleri”nden kurban kanlarının akıtılmış olabileceği düşünülmüştür. Urartu kalelerini dinsel yönden kutsamak ve tehlikelere karşı korumak amacıyla yapılmış olabileceği de öne sürülmüştür. Form ve boyut olarak standart bir karakter sunan bu işaretlerin buluntu yerleri, biçimleri ve işleniş tarzları, kanımızca bugüne değin anlamları konusunda öne sürülen açıklamalarla örtüşmemektedir.

Various geometric figures carved on the rock faces outside the walls of Urartian fortresses, mostly in Lake Van Basin, northwestern Anatolia and northwestern Iran, have been identified as “monumental rock signs” Belli 1989; Belli 2001 . The “signs” are generally circular or “V”-, “U”- and sickleshaped, having a width of 10-15 cm and a depth of 4-10 cm Fig. 1 . Usually they appear in groups. Large groups containing signs of approximately uniform size are encountered along with the smaller groups.