-

Öz

The purpose of this article is to compare the work Al-Sira al-Nabawiyya of Abu Muhammad Camal al-Din Abd al-Malik Ibn Hisham whom is one of the pioneers of his age in many İslamic sciences, taken from the angle of Gharib al-Quran, to establish its place among the literature of Gharib al-Quran and to compare it to al-Mufradat of Ragib al-Isfahani. Al-Sira al-Nabawiyya which belongs to Ibn Hisham is a work by offering significant value in terms of interpretation. In his work, Ibn Hisham has taken up with life of Prophet Muhammed from the begining to end including commentaries on the major topics of the interpretation in detail. For instance, after stating that revealed verses of Quran regarding the occured events, he explained the meaning of words in the verses of Quran. Those informations he gave is truly important in terms of the literature of Gharib al-Quran. In this article, it will be started with a short information about Gharib al-Quran and its literature, after that it will continue with the relevant information about its literature when it was formed. Afterwards, the place of the work of Ibn Hisham in the literature will be determined. It will be compared with al-Mufradat of Ragib al-Isfahani whom is well-known highly educated person in the literature

Anahtar Kelimeler

• Ibn Hisham, Al-Sira al-Nabawiyya, Ragib al-Isfahani, al-Mufradat, Gharib alQuran

Garîbu’l-Kur’ân Literatüründe İbn Hişâm’ın Yeri ve Râğıb el-İsfehânî’nin el-Müfredât’ıyla Mukayesesi

Öz

Bu makalenin amacı, pek çok İslâmî ilimde devrinin önde gelen isimlerinden biri olan Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdülmelik İbn Hişâm’ın es-Sîretü’n-nebeviyye’sini, “garîbu’l-Kur’ân” açısından ele alarak, onun Garîbu’l-Kur’ân literatüründeki yerini tesbit etmek ve er-Râğıb el-İsfehânî’nin el-Müfredât’ıyla karşılaştırmaktır.

İbn Hişâm’ın es-Sîretü’n-nebeviyye’si tefsir açısından değer arzeden bir eserdir. Bu eserinde Hz. Peygamber’in hayatını başından sonuna ele alan İbn Hişam, aynı zamanda tefsirin belli başlı konularına detaylı olarak yer vermiştir. Mesela vuku bulan olaylarla ilgili nazil olan ayetleri belirttikten sonra, ayetlerde geçen kelimelerin manalarını izah etmiştir. Onun verdiği bu bilgiler, Garîbu’l-Kur’an literatürü açısından önemlidir.

Bu makalede önce “garîbu’l-Kur’ân” teriminin ne manaya geldiği ve bu ilmin ne zaman doğduğuyla alakalı bilgi verilecek ve Garîbu’l-Kur’ân literatürü üzerinde durulacaktır. Ardından İbn Hişâm’ın bu literatürdeki yeri tesbit edilip, bu sahadaki en önemli isimlerden biri olan Râğıb el-İsfehânî’nin el-Müfredât adlı eseriyle mukayesesi yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler: İbn Hişâm, es-Sîretü’n-nebeviyye, Râğıb el-İsfehânî, el-Müfredât, Garîbu’l-Kur’ân.

Anahtar Kelimeler

• İbn Hişâm, es-Sîretü’n-nebeviyye, Râğıb el-İsfehânî, el-Müfredât, Garîbu’l-Kur’ân

Kaynakça

1. Abdullah b. Muhammed b. İbrahim Ebû Bekr İbn Ebî Şeybe, el-Kitabu’l- musannaf fi’l-ehadis ve’l-âsâr, Tahk. Kemal Yusuf el-Hût, Mektebetü’r-Rüşd, Riyad, 1409.
2. Ahfeş, Ebû’l-Hasen el-Mecâşiî, Meâni’l-Kur’ân, Tahk. Hediy Mahmud Kuraa, Mektebetü’l-Hancî, Kahire, 1990
3. Bulut, Ahmet, “Kur’ân’a Dair Eserler” Uludağ Ün. İlah. Fak. Dergisi, 1992, sayı:4, cilt:4
4. Cerrahoğlu, İsmail, Kur’ân Tefsirinin Doğuşu ve Buna Hız Veren Amiller, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 1968.
5. Cerrahoğlu, İ., “Ali b. Ebî Talha’nın Tefsir Sahifesi” AÜİF Dergisi, Ankara, 1971, c.17/56, 65-82
6. Cerrahoğlu, İ., “İbn Hişâm ve Siresi’ndeki Garîbu’l-Kur’ân’ı”, AÜİF İslâm İlimleri Enstitüsü Yayınları, Ankara, 1977, Sayı:3
7. Cerrahoğlu, İ., Tefsir Usûlü, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 1976
8. Cerrahoğlu, İ., “Tefsirde Atâ b. Ebî Rabâh ve İbn Abbâs’tan Rivayet Ettiği Garîbu’l- Kur’ân’ı”, AÜİF Dergisi, Ankara, 1978, c. 22, sayı:1

9. Cerrahoğlu, İ., Tefsir Tarihi, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara, 1988
10. Cerrahoğlu, İ., “Garîbu’l-Kur’ân” DİA, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 1996.
11. el-Cevherî, Ebû Nasr İsmâil İbn Hammâd, es-Sıhah tâcu’l-luğah ve sıhahu’l- arabiyyeh, Dâru’l-İmi’l-Mullayîn, Beyrût, 1987.
12. el-Cürcânî, Ali İbn Muhammed b. Ali ez-Zeyn eş-Şerîf, Kitabu’t-ta’rifat, Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye, Beyrût-Lübnan, 1983.
13. Ebû Bekr el-Beyhakî, Ahmed b. el-Hüseyn b. Ali, Şuabü’l-iman, Mektebetü’r- rüşd, Riyad, 2003.
14. Ebû Ubeyde, Ma’mer b. el-Müsennâ et-Teymî el-Basrî, Mecâzu’l-Kur’ân, Tahk. Mehmed Fuat Sezgin, Mektebetü’l-Hancî, Kahire, h.1381
15. Eren, A.Cüneyt, “Kur’an Metninin Dil Özellikleri”, Ekev Akademi Dergisi, Erzurum, 2014, sayı: 59, s.143.
16. el-Ferrâ, Ebû Zekeriyya Yahya b. Ziyad b. Abdullah, Meâni’l-Kur’ân, Tahk. Ahmed Yusuf en-Necâtî, Muhammed Ali en-Neccâr, Abdulfettah İsmail eş-Şelebî, Mısır, Dâru’l-Mısriyye, t.y.
17. el-Feyrûzâbâdî, Mecdüddin Ebû Tahir Muhammed b. Yakub, el-Bulğa fî terâcimi eimmeti’n-nahvî ve’l-luğa, Dâru sa’di’d-din, y.y., 2000 Gümüş,
18. Sadreddin., “Garîbu’l-Kur’ân Tefsirinin Doğuşu” Marmara
19. Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, İstanbul, 1987-1988, Sayı: 5-6, s.11
20. el-Hamevî, Yakût b. Abdullah er-Rûmî, Mu’cemu’l-udebâ, Tahk. İhsan Abbâs, Dâru’l-garbi’l-İslamî, Beyrût, 1993
21. el-Hanefî er-Râzî, Zeynü’d-din Ebû Abdillah Muhammed b. Ebî Bekr İbn Abdü’l-Kadir, Muhtaru’s-sıhah, Tahk. Yusuf eş-Şeyh Muhammed, el-Mektebetü’l- Asriyyeh- ed-Dâru’n-Nemûzeciyyeh, Beyrût, 1999
22. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrrahman b. Muhammed b. İdris, Tefsiru’l-Kur’âni’l-azim, Tahk. Es’ad Muhammed et-Tayyib, Mektebetü Nizâr Mustafa el-Bâz, Suûdî Arabistan, h.1419.
23. İbn Hişâm, Cemâlüddîn Abdülmelik, es-Sîretü’n-nebeviyye, (Tahkik: Mustafa es-Seka, İbrahim el-Ebyârî, Abdü’l-Hafîz eş-Şelebî), Şirketün mektebeh ve Matbaatu Mustafa el-bâbî el-Halebî ve evlâdihi, Mısır, 1955,
24. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim, Garîbu’l-Kur’ân, Tahk. Saîd el-Lihâm, y.y., t.y.
25. İbn Manzûr el-Ensârî, C., Lisânu’l-Arab, Dâru Sâdir, Beyrut, h.1414.
26. İbn Teymiyye, Takıyyüddin Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Abdü’l-Halim, Mukaddimetü fî usûli’t-tefsir, Dâru mektebeti’l-hayah, Beyrut-Lübnan, 1980.
27. İbnü’l-Münzir en-Neysâbûrî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim, Kitâbu tefsîri’l-Kur’ân, Tahk. Sa’d b. Muhammed es-Sa’d, Dâru’l-Meâsîr-el-Medinetü’n- Nebeviyyeh, 2002.
28. İbnü’n-Nedim, Ebû’l-Ferec Muhammed b. İshak, El-Fihrist, Tahk. İbrahim Ramazan, Dâru’l-Ma’rife, Beyrût-Lübnan, 1997.
29. Kaysî, Ebû Muhammed Mekkî b. Ebî Talib, el-Umde fî garîbi’l-Kur’ân, Tahk. Dr. Yusuf Abdurrahman Maraşlı, Müessesetü’r-risâle, Beyrût, 1984.
30. Karagöz, Mustafa, Dilbilimsel Tefsir ve Kur’ân’ı Anlamaya Katkısı, Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 2010.
31. El-Kattan, Menna’ b. Halil, Mebahis fî ulûmi’l-Kur’ân, Mektebetü’l-mearif li’n- neşri ve’t-tevzi’, y.y., 2000.
32. Kemalüddin el-Enbâri, Abdurrahman b. Muhammed b. Ubeydullah el-Ensârî Nüzhetü’l-Elibbâ fî Tabakati’l-Udebâ, Muhakkik: İbrahim es-Samirâî, Mektebetü’l- Menâr, ez-Zerkâ-Ürdün, 1985.
33. El-Mevsılî, Ebû Ya’la Ahmed b. Ali el-Müsennâ, Müsnedü ebî Ya’la, Tahk. Hüseyn Selim Esed, Daru’l-Me’mun li’t-Türas, Dımeşk, 1984.
34. Mücâhid b. Cebr, Ebû’l-Haccâc, Tefsirü Mücâhid, Tahk. Muhammed Abdu’s- Selam Ebû’n-Nîl, Dâru’l-fikri’l-İslamiyyi’l-hadîseh, Mısır, 1989.
35. Müslim, İbn’ül-Haccac Ebû’l-Hasen el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî, Sahîh, Tahk. Muhammed Fuad Abdülbâki, Dâru ihyai’t-türâsi’l-arabî, Beyrût, t.y.
36. Râğıb el-İsfehânî, Ebû’l-Kasım el-Hüseyn b. Muhammed, el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân, Tahk. Safvan Adnan ed-Dâvedî), Dâru’l-kalem-Dâru’ş-Şâmiye, Dımeşk-Beyrut, 1412.
37. Sezgin, Fuat, GAS (Geschichte des Arabischen Schrifttums), Tuta Sub Aegide Pallas EJB, Leiden, 1967.
38. Sezgin, Fuat, Tarihu’t-türâsi’l-arabi, Arapçaya çev.: Mahmud Fehmi Hicâzî, Suudi Arabistan, 1983.
39. Es-Suyûtî, Abdurrahman b. Ebî Bekr Celaleddin, el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân, Takdim ve ta’lik: Mustafa Dîbu’l-Buğa, Daru’bnü Kesîr, Dımeşk-Beyrût, 1996.
40. Es-Suyûtî, Abdurrahman b. Ebî Bekr Celaleddin, el-Mühezzeb fîmâ vekaa fi’l- Kur’âni mine’l-muarreb, Tahk. et-Tihâmî er-Râcî el-Hâşimî, Matbaatü Fedâle, Biişrâfi Sundûki İhyai’t-Türâsi’l-İslamiyyi, el-Müşterek beyne’l-Memleketi’l-Mağribiyyeti ve Devleti’l-İmarâti’l-Arabiyyeti’l-Müttehideh, t.y.
41. eş-Şevkânî, Muhammed b. Ali b. Muhammed b. Abdullah, Fethu’l-kadir, Dâru b. Kesîr-Dâru’l-kelimi’t-tayyib, Dımeşk-Beyrut, h.1414.
42. Et-Taberî, Muhammed b. Cerir, Câmiu’l-beyan fî te’vili’l-Kur’ân, Tahk. Ahmed Muhammed Şakir, Müessesetü’r-risâle, y.y., 2000
43. Ez-Zebîdî, İbn Muhammed İbn Abdürrezzak el-Hüseynî, M., Tâcu’l-arûs min cevahiri’l-kâmûs, Dâru’l-hidayeh, y.y., t.y.
44. Ez-Zehebî, Hüseyin, et-Tefsir ve’l-müfessirûn, Daru’l-Kalem, Beyrut-Lübnan, t.y.
45. Ez-Zerkeşî, Bedrüddin Muhammed b. Abdillah b. Bahadır, el-Burhan fî Ulûmi’l-Kur’ân, Tahk. Muhammed Ebû’l-Fadl İbrahim, Daru İhyai’l-Kütübi’l- Arabiyyeh, Beyrut-Lübnan, 1957.