Türkiye’de Dijital Oyun Bağımlılığına Yönelik Lisansüstü Tezlerin Bibliyografik İncelemesi

Öz

Amaç: Bu araştırmada, Türkiye’de dijital oyun bağımlılığı üzerine yapılan yüksek lisans, doktora ve tıpta uzmanlık tezlerinin bütüncül bir bakış açısıyla incelenmesi ve alanın mevcut durumunun sistematik bir biçimde ortaya konması amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanında kayıtlı olan, 2014-2025 yılları arasındaki dijital oyun bağımlılığı konulu lisansüstü tezler incelenmiştir. Bu kapsamda, araştırmada 279 yüksek lisans, 23 doktora ve 15 tıpta uzmanlık tezi bazı değişkenler açısından (yayım yılı, tez türü, yazım dili, araştırmacı cinsiyeti, araştırma türü, veri toplama araçları ve çalışma grubu) ele alınmıştır. Bulgular: Araştırma bulgularına göre, 2017 yılından itibaren tez sayılarında önceki yıllara kıyasla bir artış gözlenmiş ve 2024 yılında 82 tez ile en yüksek seviyeye ulaşılmıştır. Lisansüstü tezlerin yazım dillerinin, bağlı bulunulan enstitü ve programların eğitim dilleri ile örtüştüğü; tezlerin çoğunun Türkçe olarak hazırlandığı ve yalnızca 6 tanesinin İngilizce dilinde yazıldığı tespit edilmiştir. Çalışmaların önemli bir kısmının yüksek lisans tezlerinden oluştuğu belirlenmiş; araştırmacı cinsiyeti açısından kadınların daha fazla temsil edildiği görülmüştür. Çalışma grupları incelendiğinde, tezlerin genellikle ortaokul, lise ve üniversite öğrencileriyle gerçekleştirildiği; araştırma yöntemleri değerlendirildiğinde ise büyük ölçüde nicel yöntemlerin tercih edildiği gözlemlenmiştir. Veri toplama araçları arasında ölçeklerin açık ara en çok kullanılan araç olduğu kaydedilmiştir. Sonuç: Elde edilen sonuçlar, Türkiye'de dijital oyun bağımlılığına yönelik akademik ilginin alanyazında önemli bir yer edindiğini ancak yöntem çeşitliliği ve uluslararası görünürlük açısından geliştirilmesi gereken alanlar olduğunu ortaya koymaktadır. Bu nedenle, gelecekteki araştırmalarda yöntem çeşitliliğinin artırılması, İngilizce yazım oranının yükseltilmesi ve katılımcı gruplarının çeşitlendirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bağımlılık
• bibliyografya
• dijital oyun bağımlılığı
• lisansüstü
• tez

Etik Beyan

Bu çalışma, yalnızca kamuya açık erişime sahip lisansüstü tezlerin bibliyografik incelemesine dayanmaktadır. Araştırmada insan katılımcı, kişisel veri veya müdahale içeren herhangi bir yöntem kullanılmamıştır. Bu nedenle çalışma, “mevcut ve anonim verilerin analizi” kapsamında değerlendirilmekte olup etik kurul izni gerektirmemektedir.

A Bibliographic Review of Postgraduate Theses on Digital Game Addiction in Turkey

Öz

Purpose: This study aims to comprehensively examine master's, doctoral theses and medical specialty theses on digital game addiction in Turkey and systematically present the current state of the field. Method: The study used document analysis as a quantitative research method. Master's and doctoral theses on digital game addiction published between 2014 and 2025 and registered in the Higher Education Council's National Thesis Center database were examined. Within this scope, the study examined 279 master's theses, 23 doctoral dissertations, and 15 medical specialty theses in terms of certain variables (publication year, thesis type, language of writing, researcher gender, research type, data collection tools, and study group). Results: According to research findings, an increase in the number of theses has been observed since 2017, compared to previous years, reaching its highest level in 2024 with 82 theses. It has been determined that the languages used in writing postgraduate theses correspond to the languages of instruction of the affiliated institutes and programs; most theses are prepared in Turkish, and only six are written in English. It was determined that a significant portion of the studies consisted of master's theses; women were found to be more represented in terms of researcher gender. When the study groups were examined, it was observed that these were generally conducted with middle school, high school, and university students. Upon evaluating the research methods, it was observed that quantitative methods were preferred mainly. Among the data collection tools, scales were recorded as by far the most widely used tool. Conclusion: The results obtained reveal that academic interest in digital game addiction in Turkey has gained significant ground in the literature; however, some areas require improvement in terms of methodological diversity and international visibility. Therefore, it is recommended that future studies increase methodological diversity, raise the rate of English writing, and diversify participant groups.

Anahtar Kelimeler

• Addiction
• bibliography
• digital game addiction
• graduate
• thesis

Kaynakça

1. Anderson, C. A., & Dill, K. E. (2000). Video games and aggressive thoughts, feelings, and behavior in the laboratory and in life. Journal of Personality and Social Psychology, 78(4), 772–790.
2. Arslan, A., Kırık, A. M., Karaman, M., & Çetinkaya, A. (2015). Lise ve üniversite öğrencilerinde dijital bağımlılık. Uluslararası Hakemli İletişim ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 8(8), 34-58. doi: 10.17361/UHIVE.2015813153
3. Aslan, H., Başcıllar, M., & Karataş, K. (2022). Ergenlerde dijital oyun bağımlılığı ile sosyal beceriler arasındaki ilişki. Bağımlılık Dergisi, 23(3), 266-274. doi: 10.51982/bagimli.10337617
4. Cheng, C., & Li, A. Y. (2014). Internet addiction prevalence and quality of (real) life: A meta-analysis of 31 nations across seven world regions. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 17(12), 755-760. doi: 10.1089/cyber.2014.0317
5. Çetin, E. (2013). Tanımlar ve temel kavramlar, eğitsel dijital oyunlar. Ocak, M. A. (Ed.), Ankara: Pegem Akademi.
6. Esen, S., Başer, S., & Uslu, T. (2023). Üniversite öğrencilerinin dijital oyun bağımlılıkları ile fiziksel aktivite düzeyleri ve MET değerleri arasındaki ilişkinin betimlenmesi. ROL Spor Bilimleri Dergisi, Özel Sayı(1), 301-326. doi: 10.5281/zenodo.10027841
7. Genç, V., Kepoğlu, A., & Bulgurcuoğlu, A. N. (2015). Beden eğitimi ve spor alanında bir bibliyografya denemesi (1923-1938 ). 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 4(10), 165-180. Griffiths, M. D. (1999). Internet addiction: Fact or fiction?. The Psychologist, 12(5), 246-250.
8. Gülünay, Y. İ., & Coşar, T. (2025). Examining the relationship between preservice physical education and sports teachers’ digital literacy levels and artificial ıntelligence anxiety. Journal of Global Sport and Education Research, VIII(2), 1-19. doi: 10.55142/jogser.1673255

9. Güzen, M., & Işıkoğlu, N. (2025). COVID-19 pandemı̇ öncesı̇ ve pandemı̇ sürecı̇nde 4-6 yaş çocuklarının dı̇jı̇tal oyun bağımlılık eğı̇lı̇mlerı̇ ve ebeveyn rehberlı̇k stratejı̇lerı̇nde görülen farklılıkların incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 1-24. doi: 10.19171/uefad.1478828
10. Hazar, M. (2011). Sosyal medya bağımlılığı: Bir alan çalışması. İletişim, Kuram ve Araştırma Dergisi, 32, 151-175. Hyland, K. (2022). Academic discourse: English in a global context (2nd ed.). Bloomsbury Academic.
11. King, D. L., & Delfabbro, P. H. (2018). Internet gaming disorder: Theory, assessment, treatment, and prevention. Academic Press. https://www.elsevier.com/books/title/author/9780128129241 erişim: 03.09.2025.
12. Koçyiğit, S., Tuğluk, M. N., & Kök, M. (2007). Çocuğun gelişim sürecinde eğitsel bir etkinlik olarak oyun. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 16, 324-342.
13. Lemmens, J., Valkenburg, P., & Peter, J. (2009). Development and validation of a game addiction scale for adolescents. Media Psychology, 12, 77-95. doi: 10.1080/15213260802669458
14. Paulus, F. W., Ohmann, S., von Gontard, A., & Popow, C. (2018). Internet gaming disorder in children and adolescents: A systematic review. Developmental Medicine & Child Neurology, 60(7), 645-659. doi: 10.1111/dmcn.13754
15. Pontes, H. M., & Griffiths, M. D. (2015). Measuring DSM-5 internet gaming disorder: Development and validation of a short psychometric scale. Computers in Human Behavior, 45, 137–143. doi: 10.1016/j.chb.2014.12.006 Pontes, H. M., Stavropoulos, V., & Griffiths, M. D. (2020). Emerging insights on internet gaming disorder: Conceptual and measurement issues. Addictive Behaviors Reports, 11, 100242. doi: 10.1016/j.abrep.2019.100242
16. Savcı, M., & Aysan, F. (2017). Teknolojik bağımlılıklar ve sosyal bağlılık: İnternet bağımlılığı, sosyal medya bağımlılığı, dijital oyun bağımlılığı ve akıllı telefon bağımlılığının sosyal bağlılığı yordayıcı etkisi. The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 30, 202-216. doi: 10.5350/DAJPN2017300304
17. wales, J. M., & Feak, C. B. (2022). Academic writing for graduate students: Essential tasks and skills (4th ed.). University of Michigan Press.
18. Tekkurşun-Demir, G., & Mutlu-Bozkurt, T. (2019). Dijital oyun oynama tutumu ölçeği (DOOTÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(1), 1-18. doi: 10.33468/sbsebd.79 Yılmaz, M. B., & Dündar, G. (2025). Türkiye’de dijital bağımlılık üzerine yapılan lisansüstü tezlere yönelik bibliyometrik bir analiz. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14(2), 1028-1047.
19. World Health Organization. (2019). International classification of diseases for mortality and morbidity statistics (11th Revision). World Health Organization. https://www.who.int/standards/classifications/frequently-asked-questions/gaming-disorder erişim: 27.08.2025.