Determinants of Rational Drug Use In Older Adults: A Cross-Sectional Study

Öz

Objective: This study was conducted to determine the level of rational drug use in older adutls and to examine the factors affecting this status. Methods: The cross-sectional study was conducted with 445 individuals aged 65 and over living in the city center of Zonguldak. Data were collected using a sociodemographic data form and the Rational Drug Use Scale. Descriptive statistics, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis test, Spearman correlation analysis, and multiple linear regression analysis were used in the analysis of the data. Results: The mean rational drug use score was determined as 57.43±8.06. A statistically significant difference was found between the education level of the older adults and their rational drug use scores (p<0.05). Negative and significant correlations were found between rational drug use and age (r=-0.142, p=0.003) and the number of medications used (r=-0.200, p<0.001). Conclusion: According to the regression analysis results, education level was the strongest predictor of rational drug use, while age and the presence of chronic diseases negatively affected rational drug use. It was found that rational drug use in the older adults is a multifaceted phenomenon, particularly influenced by factors such as education level, age, and medication burden.

Anahtar Kelimeler

• Older adults
• Rational drug use
• Polypharmacy
• Health literacy
• Medication adherence

Etik Beyan

All procedures performed in studies involving human participants were in accordance with the ethical standards of the institutional and/or national research committee and with the 1964 Helsinki Declaration and its later amendments or comparable ethical standards. In order to conduct the study, written permission was obtained from Zonguldak Bülent Ecevit University Human Research Ethics Committee (ETHICS NO: 20.03.2023/287526, PROTOCOL NO: 131) and Zonguldak Provincial Health Directorate.

Yaşlılarda Akılcı İlaç Kullanımını Belirleyen Faktörler: Kesitsel Bir Çalışma

Öz

Amaç: Bu çalışma, yaşlı bireylerde akılcı ilaç kullanım düzeyini belirlemek ve bu durumu etkileyen faktörleri incelemek amacıyla gerçekleştirildi. Yöntemler: Kesitsel tipteki araştırma, Zonguldak il merkezinde yaşayan 65 yaş ve üzeri 445 birey ile yürütüldü. Veriler, sosyodemografik veri formu ve Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği kullanılarak toplandı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis testi, Spearman korelasyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanıldı. Bulgular: Akılcı ilaç kullanımı puan ortalaması 57.43±8.06 olarak belirlendi. Yaşlıların eğitim düzeyi ile akılcı ilaç kullanım puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu belirlendi (p<0.05). Akılcı ilaç kullanımı ile yaş (r=-0.142,p=0.003) ve kullanılan ilaç sayısı (r=-0.200,p<0.001) arasında negatif yönlü ve anlamlı ilişkiler saptandı. Sonuç: Regresyon analizi sonuçlarına göre eğitim düzeyinin akılcı ilaç kullanımının en güçlü belirleyicisi olduğu, yaş ve kronik hastalık varlığının ise akılcı ilaç kullanımını olumsuz yönde etkilediği belirlendi. Yaşlıların akılcı ilaç kullanımının çok boyutlu bir yapı olduğu ve özellikle eğitim düzeyi, yaş ve ilaç yükü gibi faktörlerden etkilendiği bulundu.

Anahtar Kelimeler

• Yaşlı
• Akılcı ilaç kullanımı
• Polifarmasi
• Sağlık okuryazarlığı
• Tedaviye uyum

Etik Beyan

İnsan katılımcılarla yapılan çalışmalarda gerçekleştirilen tüm prosedürler, kurumsal ve/veya ulusal araştırma komitesinin etik standartlarına ve 1964 Helsinki Deklarasyonu'na ve daha sonraki değişikliklerine veya benzer etik standartlara uygun olarak yapılmıştır. Çalışmayı yürütmek için Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu'ndan (ETİK NO: 20.03.2023/287526, PROTOKOL NO: 131) ve Zonguldak İl Sağlık Müdürlüğü'nden yazılı izin alınmıştır.

Kaynakça

1. Çakmak, V., & Çınar Pakyüz, S. (2020). A methodological study: Development of the rational drug use scale. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 23(4), 498–507. https://doi.org/10.17049/ataunihem.595394
2. Delara, M., Murray, L., Jafari, B., Bahji, A., Goodarzi, Z., Kirkham, J., Chowdhury, M., & Seitz, D. P. (2022). Prevalence and factors associated with polypharmacy: a systematic review and Meta-analysis. BMC Geriatrics, 22(1), 601. https://doi.org/10.1186/s12877-022-03279-x
3. Ekenler, Ş., & Koçoğlu, D. (2016). Individuals’ knowledge and practices about rational drug use. Hacettepe University Faculty of Nursing Journal, 3(3), 44–55. https://izlik.org/JA93SD27FD
4. Güner Karaca, K., Kaya, B., Erboğa, M., Aydınlı, C. E., Arıkan, E. C., Bayram, S. K., Alemdaroğlu, E., Sarı, S. N., Baş, A. B., Yumbul, B., Coşkun, M. A., Civil, B., Özdemir, M., Bal, M. A., Çakmakoğlu, K. E., Sevgi, M., Genç, A. N., Danacı, E., & Set, T. (2025). Evaluation of the rational drug use status of outpatients applying to a university hospital. Farabi Medical Journal, 4(3), 88–93. https://doi.org/10.59518/farabimedj.1738489
5. Gönderen Çakmak, H. S., & Kaşlı, K. (2022). Evaluation of perceptions of aging of the elderly living in a district. Abant Medical Journal, 11(1), 52–60. https://doi.org/10.47493/abantmedj.954826
6. Hacker, K., Thomas, C. W., Zhao, G., Claxton, J. S., Eke, P., & Town, M. (2024). Social determinants of health and health-related social needs among adults with chronic diseases in the united states, behavioral risk factor surveillance system, 2022. Preventing Chronic Disease, 21, E94. https://doi.org/10.5888/pcd21.240362
7. Hoel, R. W., Giddings Connolly, R. M., & Takahashi, P. Y. (2021). Polypharmacy management in older patients. Mayo Clinic Proceedings, 96(1), 242–256. https://doi.org/10.1016/j.mayocp.2020.06.012
8. Kubat Bakır, G., & Akın, S. (2019). Yaşlılıkta kronik hastalıkların yönetimi ile ilişkili faktörler. Sağlık ve Toplum, 29(2), 17–25.

9. Maresova, P., Javanmardi, E., Barakovic, S., Barakovic Husic, J., Tomsone, S., Krejcar, O., & Kuca, K. (2019). Consequences of chronic diseases and other limitations associated with old age - a scoping review. BMC Public Health, 19(1), 1431. https://doi.org/10.1186/s12889-019-7762-5
10. National Institute on Aging. (2023, April 3). Aging statistics. https://www.nia.nih.gov
11. Ofori-Asenso, R., & Agyeman, A. A. (2016). Irrational use of medicines-a summary of key concepts. Pharmacy (Basel, Switzerland), 4(4), 35. https://doi.org/10.3390/pharmacy4040035
12. Özer, U. H. E., & Özdemir, Ö. L. (2009). Yaşlı bireyde akilci ilaç kullanimi ve hemşirenin sorumluluklari. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 16(2), 42–51. https://izlik.org/JA72CM35CT
13. Pazan, F., & Wehling, M. (2021). Polypharmacy in older adults: a narrative review of definitions, epidemiology and consequences. European Geriatric Medicine, 12(3), 443–452. https://doi.org/10.1007/s41999-021-00479-3
14. Perez, F. P., Perez, C. A., & Chumbiauca, M. N. (2022). Insights into the social determinants of health in older adults. Journal of Biomedical Science and Engineering, 15(11), 261–268. https://doi.org/10.4236/jbise.2022.1511023
15. Sarımehmet, D., & Hintistan, S. (2017). The prevalence of chronic diseases and drug use among geriatric cases in Ardesen county of Rize province. Bezmialem Science, 5, 93–100. https://doi.org/ https://doi.org/10.14235/bs.2017.910
16. Sezer Korucu, K., Çalışkan Söylemez, Ş., & Oksay, A. (2021). Biopsychosocial approach and development process. Süleyman Demirel University Visionary Journal, 12(30), 689–700. https://doi.org/10.21076/vizyoner.780418
17. Tan, S. T., Quek, R. Y. C., Haldane, V., Koh, J. J. K., Han, E. K. L., Ong, S. E., Chuah, F. L. H., & Legido-Quigley, H. (2019). The social determinants of chronic disease management: perspectives of elderly patients with hypertension from low socio-economic background in Singapore. International Journal for Equity in Health, 18(1), 1. https://doi.org/10.1186/s12939-018-0897-7
18. Tarhan, G., Uslu, A. U., Kavaklı, Ö., Karagülle, M., & Özgüleş, B. (2020). Rational drug use in elderly patients. Osmangazi Medical Journal, 42(2), 130–139. https://doi.org/10.20515/otd.465845
19. Turkish Medicines and Medical Devices Agency. (2026, March 27). Rational use of medicines in older adults. https://akilciilac.titck.gov.tr/Home/YaslilardaAik/
20. World Health Organization. (1985, November 25–29). The rational use of drugs and WHO. (1985). Development dialogue, (2), 1–4.
21. World Health Organization. (2002, September). WHO policy perspectives on medicines: Promoting rational use of medicines: Core components. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/a6a8b03f-4c9f-4b5c-b89d-48279cd1293a/content
22. World Health Organization. (2022, September 2). Ageing and health. https://www.who.int/health-topics/ageing
23. Zhao, C., Wong, L., Zhu, Q., & Yang, H. (2018). Prevalence and correlates of chronic diseases in an elderly population: A community-based survey in Haikou. Plos One, 13(6), e0199006. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0199006