TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ

Büşra Şensoy Gün; Şenay Balbay

TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ

Öz

Sanayileşmenin giderek artan hızı, üretim faaliyetlerinin yoğunlaşmasını beraberinde getirmiş ve bu durum endüstriyel atık oluşumunu hem nicelik hem de nitelik açısından önemli ölçüde etkilemiştir. Günümüzde sanayi tesislerinden kaynaklanan atıkların miktarı, çeşitliliği ve içerdikleri zararlı bileşenlerin karmaşıklığı giderek artmakta; bu durum, çevresel etkilerin kontrol altına alınması ve kaynakların sürdürülebilir yönetimi açısından ciddi bir sorun teşkil etmektedir. Endüstriyel atıkların doğaya salınmadan önce uygun biçimde geri kazanılması ya da bertaraf edilmesi ise yalnızca çevresel koruma açısından değil, aynı zamanda ekonomik değer yaratılması bakımından da büyük önem taşımaktadır. Atıkların etkili ve güvenli biçimde yönetilebilmesi için, öncelikle bu atıkların bilimsel temellere dayalı olarak detaylı biçimde karakterize edilmesi gerekmektedir. Karakterizasyon süreci, atığın türüne bağlı olarak fiziksel, kimyasal, mineralojik ve morfolojik analizlerin bir arada yürütülmesini kapsar. Bu teknikler sayesinde atığın içeriği, tehlike potansiyeli, geri kazanım uygunluğu ve çevreye olan etkileri daha net biçimde ortaya konulabilmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'deki başlıca sanayi sektörlerinden kaynaklanan katı, sıvı ve yarı-katı atık türleri sistematik bir şekilde ele alınmakta; her bir sektöre özgü atık profilleri detaylandırılmaktadır. Gıda, tekstil, metalürji, kimya, kâğıt, cam, plastik ve tarım-gıda işleme gibi temel sanayi alanlarından kaynaklanan atıkların yapısal özellikleri değerlendirilerek, bu atıkların bertarafı ya da geri kazanımı/ geri dönüşümü için uygun yöntemlerin belirlenmesine katkı sağlanmaktadır. Aynı zamanda atıkların geri dönüşümüne bağlı olarak sanayinin karbon ayak izi ve su ayak izi düşürülerek kuruluşların sürdürülebilirlik raporlama performansı yükseltilmektedir

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Aleluia, J., & Ferrão, P. (2016). Characterization of urban waste management practices in developing Asian countries: A new analytical framework based on waste characteristics and urban dimension. Waste Management, 58, 415–429.doi:10.1016/j. wasman.2016.05.008
Allesch A., &Brunner P.,H. (2014). Assessment methods for solid waste management: A literature review. Waste Management & Research. 32(6),461-473. doi:10.1177/0734242X14535653.
Akbaş, A., & Çalışkan, Ö. (2023). İnşaat sektöründe sürdürülebilirlik ve atık yönetimi. 2nd International Conference on Recent Academic Studies, Konya, Turkey. All Sciences Proceedings.
Arıkan, O. A., & Güven, H. (2022). Katı atıkların karakterizasyonu ve özellikleri. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
Atcı, F., & Ergulen, A. (2020). Toplam Kalite, çevre ve sıfır atık yönetimi; yaklaşımlar, kazanımlar ve eleştiriler. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(2), 299-328. https://dergipark.org.tr/en/pub/cuiibfd/issue/60073/652882
Atik, C., & Ok, K. (2017). Türkiye’de Kâğıt Üretimi ve Sürdürülebilir Kalkınma. Teknik Rapor, 1-28.
Avcı, G., Özdemir, A. (2023). Atık LFP Bataryaların Geri Dönüşümü. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, 11(4), 997-1023. https://doi.org/10.29109/ gujsc.1332596
Ayaz Arda, Ö. & Aslan, T. (2020). Çevre yönetimi uygulamalarının örgütsel performansla ilişkisi üzerine bir araştırma: çevresel proaktifliğin aracılık etkisi. BMIJ, 8(3): 3582-3614, doi: http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v8i3.1516

Bahaloo-Horeh, N., & Mousavi, S. M. (2020). Comprehensive characterization and environmental risk assessment of end-of-life automotive catalytic converters to arrange a sustainable roadmap for future recycling practices. Journal of Hazardous Materials, 123, 186. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2020.123186
Balbay, S., Acikgoz, C. (2022) Effects of recycled carbon-based materials on tyre, Journal of Material Cycles and Waste Management , cilt.22, sa.6, ss.1768-1779, 2020. DOI : 10.1007/s10163-020-01064-9
Balbay, S., Gün A.R., Üçgün, H., Balbay, A. (2023). Green Composite Sound Absorber Production from Orange Peel Waste for Efficient Sound Insulation, Journal of Vibration Engineering & Technologies, https://dx.doi.org/10.1007/s42417-023-01080-7
Baran, A. (2021). BÖLÜM 2. ATIKLAR KAVRAMI SINIFLANDIRILMASI, 33.
Benalia, M. C., Youcef, L., Bouaziz, M. G., Achour, S., & Menasra, H. (2022). Removal of heavy metals from industrial wastewater by chemical precipitation: mechanisms and sludge characterization. Arabian Journal for Science and Engineering, 47(5), 5587-5599.
Bilgili, M. Y. (2020). Katı atık yönetiminde kullanılan bazı kavramlar ve açıklamaları. Avrasya Terim Dergisi, 8(2), 88-97.
Çataklı, T., & Ergüder, T. H. (2019). Biyo-devulkanizasyon: Atık lastik yönetiminde çevre dostu bir yaklaşım. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 2(1), 20-34.
Cayirli, S. (2018). Geri dönüşüm sektöründe cevher hazırlama teknolojilerinin kullanımı. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. https://doi. org/10.28948/ngumuh.502325
Çelik, M. Y., & Tur, Ş. (2012). Afyonkarahisar Organize Sanayi Bölgesi doğal taş atık depolama sahasındaki mermer atıklarının özelliklerinin incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi (AKÜ FEBİD), 12, 9–15.
Çetinkaya Karafaki, F. (2018). İlaç, kozmetik ve kişisel bakım ürünleri atıklarının çevre üzerine etkileri ve AB ülkelerinin ve Türkiye’nin bakış açısı. Afet ve Risk Dergisi, 1(1), 63-71. https://doi.org/10.1234/jdr.2018.1111
Çınar Acar, B., & Acar, M. B. (2022). Kimyasal Yöntemlerle Atık Sulardan Ağır Metal Giderimi. Gazi Üniversitesi Fen Fakültesi Dergisi, 3(1), 1-13.
Delibalta, M. S. (2022). Türkiye madencilik sektöründe döngüsel ekonomi ve dijitalleşme uygulamaları. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 11(4), 1121-1126.
Demirbaş, A. K., & Çevik, S. (2017). Demir ve Demir Dışı Metal Döküm Endüstrisi İçin Atık Yönetimi.
Eşkin Uzun, S., Enç, V., & Hosoglu, F. (2013). Atık kompozit içecek kartonları geri dönüşüm yöntemleri. Journal of History Culture and Art Research, 1(4), 345. https:// doi.org/10.7596/taksad.v1i4.60
Ellen MacArthur Foundation. (2013). Towards the circular economy: Economic and business rationale for an accelerated transition. https://ellenmacarthurfoundation.org
European Environment Agency (EEA). (2023). Municipal and packaging waste management country profiles: Turkey. https://www.eea.europa.eu
Eryilmaz, H., Demirarslan, K. O., & Aykan, R. (2024). Üre-Formaldehit Reçinesi Katı Atıklarının Tarımsal Gübre Olarak Kullanımı. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, 14(2), 576-588. https://doi.org/10.31466/kfbd.1395117
Fidan, E. T., (2020), Türkiye’de Sürdürülebilir Sanayi Politikalarının Uygulanması ve Kamu, Sivil Toplum Kuruluşları ve Özel Sektörün Sürdürülebilir Sanayi Politikalarına İlişkin Yaklaşımlarının Değerlendirilmesi, Verimlilik Dergisi, Yıl: 2020, Sayı: 2, T. C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Yayını.
Gürül, B. (2019). Sürdürülebilir üretim göstergelerinin kurumsal sürdürülebilirlik performansına etkisinin araştırılması(Doktora tezi, Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
Gökcecik, G., & Dulkadiroğlu, H. (2021). Elektrik ark ocağı ile üretim yapan bir demirçelik tesisinin mevcut en iyi teknikler kapsamında değerlendirilmesi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 10(2), 465-471.
Gümüş, D., & Gümüş, F. (2022). Removal of hydroxychloroquine using engineered biochar from algal biodiesel industry waste: Characterization and design of experiment (DoE). Arabian journal for science and engineering, 47(6), 7325-7334.
Hacifazlıoğlu, H., & Şahin, H. (2023). Cevher hazırlama tesislerinden çıkan atıklar ve yönetimi. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 35(1), 119-133. https://doi. org/10.35234/fumbd.1170187.
Hüdaverdi, Ş., Dede, T., Sanlı, B., Güven, E., vd. (2025). Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi: Elektronik Atık. Çevre İklim ve Sürdürülebilirlik, 26(1), 17-24.
Kavurucu, B., Ekmen, E., Yaman, Ö., Yılmaz Yazan, S., Kanmaz, N., & Ünver, Ü. (2022). Türkiye’de Endüstriyel Su Tüketimi ve Arıtımı. İleri Mühendislik Çalışmaları ve Teknolojileri Dergisi, 3(1), 19–33.
Keleş, H., Önal, Y., & Akbulut, Y. (2023). Characterization of Polymeric Wastes in the Hygienic Product Factory and Energy Recovery from These Wastes. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 28(2), 591-619.
Kılınç, Ö. (2024). Doğal hammadde ve atıklardan alümina-silika esaslı aerogel üretimi (Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
Koca, D. (2020). Sanayi devrimlerinin tarihsel arka planı ve işgücü becerileri üzerindeki yansımaları. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(31), 2294–2314. https:// doi.org/10.26466/opus.704841
Küçükdoğan, N., Halis, S., Sütçü, M., Sarıkanat, M., Seki, Y., & Sever, K. (2017). Kâğıt üretim atığı katkılı yüksek yoğunluklu polietilen (yype) kompozitlerin mekanik özelliklerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 23(8), 949-953.
Küçükpelvan, H., Yarımtepe, C. C., & Öz, N. A. (2017). Deri atıksuyunun arıtım metotları. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(1), 59-96.
Industrial Waste Management Market Size, https://www.fortunebusinessinsights.com/ industry-reports/industrial-waste-management-market-100116. 12.05.2025.
Meral, Ü. (2014). Ambalaj atıkları içerisinde atık kâğıtların Türkiye’de değerlendirilmesi (Erzurum il örneği). Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
Okumuş, E. (2024). Gıda atıklarının yönetimi ve değerlendirilmesi. Journal of Agriculture, Food and Environment (JAFE), 1(1), 27–32.
Özcan, T. (2022). Nesnelerin İnterneti Özellikli Sensörlerin Akıllı Atık Yönetimine Katkısı. Yapı Bilgi Modelleme, 4(1), 14-22. https://doi.org/10.53033/ybm.1104953
Öztürk, N., Şentürk, H. B., Gündoğdu, A., & Duran, C. (2020). İçme suyu arıtma tesisi atık çamuru üzerine metilen mavisi adsorpsiyonu ve yapay sinir ağları ile modellenmesi.
Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 25(2), 733–750. https://doi. org/10.17482/uumfd.674224
Polat, S., & Pütün, A. E. (2015). Tütün tarla atığının TGA-FTIR-MS ile termal davranışının belirlenmesi. Anadolu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi A - Uygulamalı Bilimler ve Mühendislik, 16(2), 211–217. https://doi.org/10.18038/btd-a.11729
Purohit, A., Singh, S. K., & Nain, P. K. (2024). Analysis of mechanical and sliding wear characteristics of steel industries’ solid wastes-filled epoxy composites using an experimental design approach. MRS Advances, 9(11), 910-915.
Ram, A. K., & Mohanty, S. (2022). State of the art review on physiochemical and engineering characteristics of fly ash and its applications. International Journal of Coal Science & Technology, 9(1), 9.
Saba, B., Bharathidasan, A. K., Ezeji, T. C., & Cornish, K. (2023). Characterization and potential valorization of industrial food processing wastes. Science of The Total Environment, 868, 161550
Salman, S., Bhattacharjee, P., Rahman, M., Akhter Nur, S., Sindhwani, R., Mithun Ali, S. (2025). Pathways to advancing sustainable practices in industrial solid waste management: Unveiling obstacles and implications, Next Research, 2(1), https://doi. org/10.1016/j.nexres.2024.100124.
Sayan, İ. (2024). Döngüsel ekonomi yaklaşımıyla sağlık sektöründe atık yönetiminin dönüşümü: Politika ve uygulama önerileri. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 15(44), 1421–1438.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Türkiye Değerlendirme Raporu. Ankara: Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023). Sıfır Atık Projesi Raporu. https://sifiratik.gov.tr
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2021). Yeşil Mutabakat Eylem Planı. https://ticaret.gov.tr Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2022). Atık İstatistikleri, 2022. https://data.tuik.gov. tr/Bulten/Index?p=Atik-Istatistikleri-2022-49570
Tanrıver, K. (2018). Polimerik malzemelerin geri dönüşüm sistemi ile ayrıştırılması. Yüksek lisans tezi, İstanbul Gedik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mekatronik Mühendisliği Anabilim Dalı, İstanbul.
Türemen, M., Demir, A., & Özdoğan, E. (2019). Tekstil endüstrisi için geri dönüşüm ve önemi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 25(7), 805–809. https:// doi.org/10.5505/pajes.2018.97253
United Nations Environment Programme (UNEP). (2024). Global Waste Management Outlook 2024. https://www.unep.org/resources/global-waste-managementoutlook- 2024
Uysal, F. F., & Bahar, S. (2018). Cüruf Çeşitleri ve Kullanım Alanları. Trakya Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 19(1), 37-52.
Ürkmez, Ş., & Yurtsever, M. (2024). Biyo-bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi.Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi (Pamukkale University Journal of Engineering Sciences), 30(3). https://doi.org/10.5505/pajes.2024.84890
World Health Organization (WHO). (2023). Electronic waste (e-waste). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/electronic-waste-(e-waste)
Yevle, D. V., Mann, P.S. (2025). Artificial intelligence based classification for waste management: A survey based on taxonomy, classification & future direction, Computer Science Review, 56, https://doi.org/10.1016/j.cosrev.2024.100723.
Yıldırım, İ. (2018). Elektronik atıklarda değerli ve ağır metal analizi. Yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Anabilim Dalı. Kahramanmaraş.
Yıldırım, M. (2023). E-Atık Sorunsalının Türkiye’nin Çevre Politikaları Kapsamında Analizi. TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi 3, sy. 4, 259-93.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi ve Endüstriyel Ekoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Büşra Şensoy Gün
0000-0001-5190-9490
Türkiye

Şenay Balbay ^*
0000-0002-0016-7973
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

15 Nisan 2025

Kabul Tarihi

10 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 7

IZ

https://izlik.org/JA43FE99RB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Şensoy Gün, B., & Balbay, Ş. (2025). TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 7, 82-105. https://izlik.org/JA43FE99RB

AMA

1.Şensoy Gün B, Balbay Ş. TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ. Çevre Şehir ve İklim Dergisi. 2025;(7):82-105. https://izlik.org/JA43FE99RB

Chicago

Şensoy Gün, Büşra, ve Şenay Balbay. 2025. “TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ”. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, sy 7: 82-105. https://izlik.org/JA43FE99RB.

EndNote

Şensoy Gün B, Balbay Ş (01 Haziran 2025) TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ. Çevre Şehir ve İklim Dergisi 7 82–105.

IEEE

[1]B. Şensoy Gün ve Ş. Balbay, “TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ”, Çevre Şehir ve İklim Dergisi, sy 7, ss. 82–105, Haz. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA43FE99RB

ISNAD

Şensoy Gün, Büşra - Balbay, Şenay. “TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ”. Çevre Şehir ve İklim Dergisi. 7 (01 Haziran 2025): 82-105. https://izlik.org/JA43FE99RB.

JAMA

1.Şensoy Gün B, Balbay Ş. TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ. Çevre Şehir ve İklim Dergisi. 2025;:82–105.

MLA

Şensoy Gün, Büşra, ve Şenay Balbay. “TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ”. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, sy 7, Haziran 2025, ss. 82-105, https://izlik.org/JA43FE99RB.

Vancouver

1.Büşra Şensoy Gün, Şenay Balbay. TÜRKİYE’DE SANAYİ ATIKLARI VE KARAKTERİZASYON YÖNTEMLERİ. Çevre Şehir ve İklim Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2025;(7):82-105. Erişim adresi: https://izlik.org/JA43FE99RB