Araştırma Makalesi

TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme

Sayı: 8 31 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme

Öz

Bu çalışma, TUCBS verilerinin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve yapay zekâ yöntemleri kullanılarak Ankara’nın Yenimahalle ve Keçiören ilçelerinde konut değerlerini tahmin etmeye yönelik bir toplu değerleme yaklaşımı sunmaktadır. Endeksa’dan elde edilen 37.095 konut satış verisi; TUCBS’den temin edilen sayısal yükseklik modeli (DEM), ulaşım, eğitim, sağlık tesisleri ve ilgi noktaları (POI) gibi katmanlar analiz edilerek mekânsal verilerle zenginleştirilmiş ve 34.272 konut satış kaydı ile 56 değişkenden oluşan kapsamlı bir veri seti oluşturulmuştur. Keşifsel veri analizi ve özellik mühendisliği sonrasında Permütasyon Özellik Önemi (PFI) yöntemiyle değişken önemi belirlenmiş, katkısı düşük değişkenler çıkarılmıştır. Sekiz makine öğrenmesi modeli (Random Forest, Extra Trees, Bagging, Gradient Boosting, AdaBoost, XGBoost, LightGBM, CatBoost) GridSearchCV kullanılarak optimize edilmiş ve performansları R², RMSE ve MAE metrikleri üzerinden değerlendirilmiştir. Sonuçlar, XGBoost, LightGBM ve Random Forest modellerinin en yüksek doğruluğu sağladığını (R² ≈ 0.91), LightGBM’in ise doğruluk-zaman dengesi bakımından en uygun model olduğunu göstermiştir. Modelin karar mekanizması; açıklanabilir yapay zekâ (XAI) teknikleriyle şeffaflaştırılmış, SHAP analizi ile her bir özelliğin tahmine yönlü ve nicel etkilerini açıklamıştır. Bulgular; toplam kat sayısı, brüt alan, bina yaşı ve bulunduğu kat değişkenlerinin konut değeri üzerinde en belirleyici faktörler olduğunu göstermektedir. Elde edilen değerler 500 m²lik altıgen ızgara yöntemiyle mekânsal olarak haritalandırılıp ArcGIS Server üzerinden servis edilmiştir. Çalışma, ML-GIS-XAI entegrasyonuyla şeffaf, ölçeklenebilir ve veri odaklı bir toplu değerleme altyapısı oluşturulabileceğini ve bu yaklaşımın bankacılık, emlak vergisi, kamulaştırma ve kentsel planlama gibi alanlarda etkili bir karar destek aracı sağlayabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Etik Beyan

Bu çalışma insan ya da hayvan denek kullanılmadığı için etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Teşekkür

Bu makale, yazarın Coğrafi Bilgi Sistemleri Uzmanlık Tezi’nden türetilmiştir.

Kaynakça

  1. Adadi, A., & Berrada, M. (2018). Peeking Inside the Black-Box: A Survey on Explainable Artificial Intelligence (XAI). IEEE Access, 6, 52138-52160. https://doi.org/10.1109/ ACCESS.2018.2870052
  2. Botchkarev, A. (2019). A New Typology Design of Performance Metrics to Measure Errors in Machine Learning Regression Algorithms. Interdisciplinary Journal of Information, Knowledge, and Management, 14, 045-076. https://doi.org/10.28945/4184
  3. Bühlmann, P. (2012). Bagging, Boosting and Ensemble Methods. Içinde J. E. Gentle, W. K. Härdle, & Y. Mori (Ed.), Handbook of Computational Statistics (ss. 985-1022). Springer Berlin Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-642-21551-3_33
  4. Čeh, M., Kilibarda, M., Lisec, A., & Bajat, B. (2018). Estimating the Performance of Random Forest versus Multiple Regression for Predicting Prices of the Apartments. ISPRS International Journal of Geo-Information, 7(5), 168. https://doi.org/10.3390/ ijgi7050168
  5. Chawla, A. (2023). A Visual and Overly Simplified Guide To Bagging and Boosting. https://blog.dailydoseofds.com/p/a-visual-and-overly-simplified-guide-4b1 Chen, T., & Guestrin, C. (2016). XGBoost: A Scalable Tree Boosting System.
  6. Proceedings of the 22nd ACM SIGKDD International Conference on Knowledge Discovery and Data Mining, 785-794. https://doi.org/10.1145/2939672.2939785 Coğrafi İstatistik Portalı. (2025). Coğrafi İstatistik Portalı. https://cip.tuik.gov.tr/
  7. Çılgın, C., Gökçen, H., & Gazi University, Ankara (Turkiye). (2023). Machine learning methods for prediction real estate sales prices in Turkey. Revista de La Construcción, 22(1), 163-177. https://doi.org/10.7764/RDLC.22.1.163
  8. Dimopoulos, T., & Bakas, N. (2019). Sensitivity Analysis of Machine Learning Models for the Mass Appraisal of Real Estate. Case Study of Residential Units in Nicosia, Cyprus. Remote Sensing, 11(24), 3047. https://doi.org/10.3390/rs11243047

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Şehir ve Bölge Planlama, Kent ve Bölge Planlama (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

1 Aralık 2025

Kabul Tarihi

29 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 8

Kaynak Göster

APA
Perçem, E., & Kısa, A. (2025). TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 8, 40-70. https://izlik.org/JA38PP34ZA
AMA
1.Perçem E, Kısa A. TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme. Çevre Şehir ve İklim Dergisi. 2025;(8):40-70. https://izlik.org/JA38PP34ZA
Chicago
Perçem, Emel, ve Akın Kısa. 2025. “TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme”. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, sy 8: 40-70. https://izlik.org/JA38PP34ZA.
EndNote
Perçem E, Kısa A (01 Aralık 2025) TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme. Çevre Şehir ve İklim Dergisi 8 40–70.
IEEE
[1]E. Perçem ve A. Kısa, “TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme”, Çevre Şehir ve İklim Dergisi, sy 8, ss. 40–70, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA38PP34ZA
ISNAD
Perçem, Emel - Kısa, Akın. “TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme”. Çevre Şehir ve İklim Dergisi. 8 (01 Aralık 2025): 40-70. https://izlik.org/JA38PP34ZA.
JAMA
1.Perçem E, Kısa A. TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme. Çevre Şehir ve İklim Dergisi. 2025;:40–70.
MLA
Perçem, Emel, ve Akın Kısa. “TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme”. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, sy 8, Aralık 2025, ss. 40-70, https://izlik.org/JA38PP34ZA.
Vancouver
1.Emel Perçem, Akın Kısa. TUCBS Verileriyle Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı Toplu Değerleme. Çevre Şehir ve İklim Dergisi [Internet]. 01 Aralık 2025;(8):40-7. Erişim adresi: https://izlik.org/JA38PP34ZA