İslam’da Çevre Temizliği ve İnsan Fıtratının Buna Yatkınlığı Durumu

Öz

Bu çalışma, çevre temizliğini, insan fıtratına dayalı bir bilinç ve sorumluluk alanı olarak ele almaktadır. Her ne kadar modern dönemde, çevre sorunları; ekolojik, ekonomik, sosyolojik bağlamlarda tartışılan bir konu olarak öne çıksada, çevre ile birey arasındaki bağ, insanın yaratılışına, fıtrata kadar uzanmaktadır. Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de fıtrat, Allah’ın yaratılış düzeniyle uyumlu bir yapı olarak yansıtılmış, insanın doğasında bulu- nan temizlik, ölçü ve denge eğilimi bu ilahî düzenin bir yansıması olarak ele alınmıştır. Bu yaklaşım, çevre temizliğini yalnızca bireysel bir eylem olmaktan çıkartarak, insanın yaratılış özüne, asli yapısına yani fıtrata uygun bir varoluşu ortaya koymaktadır. Bu nedenle bu makale, çevre temizliğine yalnızca fiziksel bir mesele olarak yaklaşmakla kalmayıp, konunun imanla olan ilişkisini hatırlatarak çevre bilincini dinî ve ahlâkî bir sorumluluk alanı olarak ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Fıtrat
• Çevre
• Modernleşme

Destekleyen Kurum

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

Etik Beyan

Bu makaleyi hazırlarken kendi bilgilerimden ve belirttiğim kaynaklardan yararlandım; metnin özgünlüğünü korumaya özen gösterdim

ENVIRONMENTAL CLEANLINESS IN ISLAM AND THE HUMAN DISPOSITION TOWARDS IT

Öz

This study addresses environmental cleanliness as a domain of consciousness and responsibility based on human nature. Although in the modern era, environmental issues emerge as a topic widely discussed in ecological, economic, and sociological contexts, the connection between the individual and the environment extends to human creation and nature. Indeed, in the Qur'an, fitrah (natural disposition) is reflected as a structure in harmony with Allah's creation order, and the tendencies toward cleanliness, measure, and balance inherent in human nature are considered a reflection of this divine order. This approach elevates environmental cleanliness beyond merely an individual action, representing an existence in accordance with human creation and inherent nature, that is, fitrah. Therefore, this article does not approach environmental cleanliness solely as a physiological issue but links it to faith, making environmental protection behavior a religious and moral obligation.

Anahtar Kelimeler

• Fitrah
• Environment
• Modernization

Destekleyen Kurum

Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change

Etik Beyan

While preparing this article, I drew on my own knowledge and the sources I cited, and I made sure to maintain the originality of the text.

Kaynakça

1. Abdurrahman, Taha. (2024). Müslümanca Düşünmek Nasıl Olur? İslam Düşünce Enstitüsü, 2-34.
2. Atay, Hüseyin. (1992). İslam’ın İnanç Esasları, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 62.
3. Bookchin, Murray. (1996). Ekolojik Bir Toplum Doğru, trc. Abdullah Yılmaz, Ayrıntı Yayınları, 45-58.
4. el-Buhârî, İ. (2001). el-Câmi’u’s-Sahîh, Beyrut: Dâru’t-Beşâir’l-İslâmiyye. Ebû Dâvûd, S. (2015) es-Sünen, Beyrut: Dâru’t-Tasıl.
5. Ebû Hayyân Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân el-Endelüsî, el-Baḥrü’l muḥîṭ, thk. Zekeriyyâ Abdülmecid, Beyrut: Dârü’l-Kütübü’l-İlmiyye,1971.
6. Ebu’l A’la Mevdûdî, (2005).Tefhîmü’l-Kur’an, İnsan Yayınları,1/62.
7. Esed, Muhammed, (1980). Kur’an Mesajı, trc. Cahit koytak Ahmet Ertürk, İstanbul: İşaret Yayınları.
8. Güdek, B. (2023). Endüstriyel Dönüşüm ve Endüstri, Ömer Halis Demir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(4), 1129–1142.

9. İbn Abdülber en-Nemerî, (2008). et-Temhîd Limâ fi’l-Muvaṭṭâ’ Mine’l-Me‘anî ve’lsânîd, t hk. Üsâme b. İbrâhim (Kahire: b.y. 10/23.
10. İbn Hâldun, Mukaddime, trc. Z. Kadiri Ugan, İstanbul: MEB Yayınları,1990.
11. Kahraman, S.- Şenol, P. İklim Değişikliği: Küresel, Bölgesel ve Kentsel Etkileri, Akademia Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 353-370.
12. el-Kâsımî, Cemâlüddîn Muhammed b. Muhammed Sa’îd Cemâlüddîn, Tefsîru’l-Kâsımî, thk. Muhammed Basil Uyun es-Sud (Beyrut: Dâru’l-Kutubu’lİlmiyye, 1914), 3/494.
13. İbn Kesir, Ebû’l Fida İsmail b. Ömer, (1984). Tefsiru’l Kur’âni’l Azim, trc. Bekir Karlığa- Bedrettin Çetiner, Çağrı Yayınları, 2/192..
14. Koca, Didem. (2020). Sanayi Devrimlerinin Tarihsel Arka Planı ve İşgücü Becerileri Üzerindeki Yansımaları, Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16/31, 4534.
15. Kurtubî (2006). Câmiʿu’l-Ahkâmı’l-Kur’ân, İstanbul: Buruc Yayınları,13/2002.
16. Kutluer, İlhan. “Fesad”, TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1995 yılında İstanbul’da basılan 12/421-422.
17. Râzî, F. (1981).Mefâtîḥu’l-Ğayb (et-Tefsîrü’lkebîr), Beyrut: Dârü’l-Fikr.
18. Müslim, H. (2014). el-Câmiu’s-Sahîh, Kahire: Dâru’t-Ta’sîl.
19. Özdemir, İbrahim. 1999. Çevre Bilincinin Gelişiminde Çevre Ahlakının Önemi, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 295-317.
20. et-Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr, (1962). Tarih-i Taberî, thk. Muhammed Ebû Fâzıl İbrâhim, Kahire: Dârü’l- Mârife.
21. Topcu, E. (2008). Bir İnsan Hakkı Olarak Su Hakkı, İnsan Hakları Yıllığı, 26, 15-40.
22. Toynbee, Arnold. (2021). İnsan Soyu ve Toprak Ana, Ayrıntı Yayınları, 26.
23. Yavuz, Yunus Vehbi. (2013). Isınan Kürede Çevre Ahlakı, “Su Hayattır”, DİB Yayınları, 72.
24. Yıldırım, D. A. (2016). Ayetler Işığında Bireysel ve Toplumsal Fesad Sebepleri, Şırnak Üniversitesi İ.F. Dergisi, 13, 125-146.
25. Yıldırım, Zeki. (2012). Kur’an ve Çevre Sorunları, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 38/68-97.
26. Yıldız, T. ve T. B. Göktürk, T. (2019). Sanayileşme, Şehirleşme ve Çevre Kirliliği Arasındaki İlişki: Türkiye İçin Bir ARDL Sınır Testi Yaklaşımı, International Journal of Academic Value Studies, 2, 217-229.