Katı Atık Yönetimi ve Sıfır Atık Dönüşümünde Stratejik Yaklaşımlar: Sivas İli Örneği

Öz

Bu çalışmada, Sivas ilinde 2010-2023 dönemine ait evsel katı atık yönetimi ve sıfır atık uygula- maları incelenmiştir. Çalışma kapsamında Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Entegre Çevre Bilgi Sistemi (EÇBS), İl Çevre Durum Raporları ve Sivas Belediyesi tarafından sağlanan resmi veriler analiz edilmiştir. Araştırmada yıllar arası karşılaştırmalı analiz yöntemi kullanılmış; atık miktarları, kişi başına düşen atık üretimi, geri dönüşüm oranları ve atık karakterizasyon verileri değerlendirilmiştir. Ayrıca sıfır atık sistemi uygulama sürecine ilişkin belediye uygulamaları ile geri kazanım faaliyetleri incelenmiştir.

Çalışmanın temel araştırma sorusu, “Sivas ilinde sıfır atık uygulamaları evsel katı atık yönetimin- de geri kazanım oranlarını ve kaynak verimliliğini artırmakta mıdır?” şeklinde belirlenmiştir. Bu kapsamda, sıfır atık uygulamalarının geri dönüştürülebilir atıkların kaynağında ayrıştırılmasını artırdığı ve düzenli depolama sahalarına gönderilen atık miktarını azalttığı hipotezi test edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, 2018-2023 yılları arasında geri dönüştürülebilir atıkların evsel atık içerisindeki oranında yaklaşık %6’lık azalma meydana gelmiştir. Bu durum, geri dönüştürülebilir atıkların kaynağında ayrıştırılarak geri kazanım sistemine yönlendirildiğini göstermektedir. Ayrıca 2022 yılı itibarıyla Sivas ilinde toplam 10.101 ton geri dönüştürülebilir atık işlenmiş olup, bu miktar ilin toplam geri dönüştürülebilir atık potansiyelinin yaklaşık %13’üne karşılık gelmektedir. Geri dönüşümü mümkün olan atıkların geri dönüşüm yapılması halinde tahmini potansiyel kazanım yaklaşık 40,52 milyon TL düzeyindedir. Ayrıca enerji, su, depolama alanı ve doğal kaynak kulla- nımında önemli tasarruflar elde edileceği planlanmaktadır.

Çalışma sonucunda, Sivas ilinde sıfır atık sisteminin kurumsal altyapısının önemli ölçüde ge- liştiği, ancak kırsal alanlarda atık taşıma maliyetleri, transfer istasyonu eksikliği ve veri stan- dardizasyonu gibi sorunların devam ettiği belirlenmiştir. Bu nedenle transfer istasyonlarının yaygınlaştırılması, veri izleme sistemlerinin güçlendirilmesi ve toplumsal farkındalık çalışma- larının artırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Evsel Katı Atık Yönetimi
• Sıfır Atık
• Geri Dönüşüm
• Sürdürülebilirlik

Destekleyen Kurum

Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

Proje Numarası

1

Etik Beyan

Yazar tarafından herhangi bir çıkar çatışması beyan edilmemiştir.

Teşekkür

Yazar Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Sivas Belediye Başkanlığına teşekkür eder.

Strategic Approaches to Solid Waste Management and Zero Waste Transformation: A Case Study of Sivas Province.

Öz

This study examines household solid waste management and zero waste practices in Sivas province during the period 2010-2023. Official data provided by the Turkish Statistical Institute (TÜİK), the Ministry of En- vironment, Urbanization and Climate Change, the Integrated Environmental Information System (EÇBS), Provincial Environmental Status Reports, and Sivas Municipality were analyzed. A comparative analysis method was used to evaluate waste quantities, per capita waste production, recycling rates, and waste characterization data. Furthermore, municipal practices and recovery activities related to the zero waste system implementation process were examined. The main research question of the study was defined as, "Do zero waste practices in Sivas province increase recovery rates and resource efficiency in household solid waste management?" In this context, the hypothesis that zero waste practices increase the separation of recyclable waste at the source and reduce the amount of waste sent to landfills was tested.

According to the findings, the proportion of recyclable waste within household waste decreased by approximately 6% between 2018 and 2023. This indicates that recyclable waste is being separated at the source and directed to the recycling system. Furthermore, as of 2022, a total of 10,101 tons of recyclable waste had been processed in Sivas province, representing approximately 13% of the province's total recyclable waste potential. The estimated potential savings from recycling these recyclable wastes is approximately 40.52 million TL. Significant savings in energy, water, storage space, and natural resource use are also planned.

The study concludes that while the institutional infrastructure for a zero-waste system in Sivas province has significantly improved, problems such as waste transportation costs in rural areas, lack of transfer stations, and data standardization persist. Therefore, it is recommended to expand the number of transfer stations, strengthen data monitoring systems, and increase public awareness campaigns.

Anahtar Kelimeler

• Domestic Solid Waste Management
• Zero Waste
• Recycling
• Sustainability

Destekleyen Kurum

Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change

Proje Numarası

1

Etik Beyan

No conflict of interest was declared by the authors.

Teşekkür

The author thanks the Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change and the Sivas Municipality.

Kaynakça

1. Anadolu Ajansı. (2023). The glass greenhouse project in Sivas, where 100 people will be employed, has come to an end. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/sivasta- 100-kisinin-istihdam-edilecegi-cam-sera-projesinde-sona-gelindi/2956596 (Erişim tarihi: 19.08.2024).
2. Ay, H. M., & Söylemez, A. (2023). Belediye hizmetleri içinde katı atık yönetiminin önemi ve Konya Büyükşehir Belediyesi örneği. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 4(Özel), 273–292.
3. Awasthi, A. K., Cheela, V. S., D’Adamo, I., Iacovidou, E., Islam, M. R., Johnson, M., & Li, J. (2021). Zero waste approach towards a sustainable waste management. Resources, Environment and Sustainability, 3, 100014.
4. Bektaş, C. B., & Turan, N. G. (2023). Municipal solid waste management and evaluation of zero waste strategy in Ordu. Black Sea Journal of Science, 13(4), 1906–1917.
5. Corvellec, H., Stowell, A. F., & Johansson, N. (2022). Critiques of the circular economy. Journal of Industrial Ecology, 26(2), 421–432.
6. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023). e-İzin Sistemi. https://eizin. cevre.gov.tr/Default.aspx (Erişim tarihi: 18.05.2024).
7. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023). Sıfır Atık Bilgi Sistemi. https:// sifiratik.gov.tr (Erişim tarihi: 01.04.2024).
8. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023). Sivas İli Çevre Durum Raporu 2022. ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü. http://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/ icerikler/sivas-ilcdr-2022-20230911131612.pdf (Erişim tarihi: 14.05.2025).

9. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü. https://sim.csb.gov.tr/ (Erişim tarihi: 27.01.2025).
10. Evcimen, A., & Yıldız, Y. (2025). Sorgun ilçesi geri dönüştürülebilir atık envanterinin hazırlanması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 30(1), 145–155. Güllü, G. (2022). Kentsel dönüşümde sıfır atık yönetimi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(2), 112–120.
11. Kaya, İ., Özdemir, H., Çapraz, Ö., Atmaca, E., Türkel, V., Deniz, A., & Ünal, A. (2023). An urban air quality assessment based on a meteorological perspective. Environmental Monitoring and Assessment, 195, 1021.
12. Lee, R. P., Meyer, B., Huang, Q., & Voss, R. (2020). Sustainable waste management for zero waste cities in China: Potential, challenges and opportunities. Clean Energy, 4(3), 169–201.
13. Sivas Belediyesi. (2023). Sivas İlçe Sınırı Haritası. Sivas Belediyesi Açık Veri Platformu. https://acikveri.sivas.bel.tr/dataset/ (Erişim tarihi: 01.06.2025).
14. Sivas Belediyesi. (2025). 2024 Faaliyet Raporu. Sivas: Sivas Belediyesi.
15. Song, Q., Li, J., & Zeng, X. (2015). Minimizing the increasing solid waste through zero waste strategy. Journal of Cleaner Production, 104, 199–210.
16. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Belediye Atık İstatistikleri. https://tuikweb. tuik.gov.tr (Erişim tarihi: 20.02.2024).
17. World Bank (WB). (2023). Trends in Solid Waste Management. https://datatopics. worldbank.org (Erişim tarihi: 22.01.2023).
18. Zaman, A. U. (2014). Identification of key assessment indicators of the zero waste management systems. Ecological Indicators, 36, 682–693.