Türkiye'de Sendikalı Kadın Tekstil İşçileriyle Söyleşiler: Cinsiyet Normları, Ücret Eşitsizlikleri ve Ayrımcılıkla İlgili Sürekli Mücadeleler

Öz

Tekstil sektörü, tüm imalat sektörleri arasında en yoğun, hızlı ve tekrarlı çalışmalardan bazılarını içermekte ve hazır giyim sektöründe istihdam edilen düşük ücretli kadınlar, Türkiye'deki mevcut emek söyleminin konusu olmaktadır. Bu çalışma, kadınların kendilerini işgücü içinde nasıl gördüklerini ve erkeklerle birlikte çalışan sendika üyeleri olarak kimlik ve tanınma için nasıl bir çerçeve oluşturduklarını sorgulayarak Türk tekstil üretiminde çalışan kadınların kişisel deneyimlerini araştırmaktadır. Tekstil sendikasının bu çalışma için sağladığı özel erişim ve işbirliği onu benzersiz kılmaktadır. Kadınların iş deneyimlerini araştırmak için nitel araştırma yöntemi ve odak grup görüşmeleri kullanılmıştır. Toplamda, binlerce iş arkadaşının karşılaştığı sorunları aydınlatan kişisel hikayeler sunan 24 kadınla üç ayrı odak grup görüşmesi yapıldı. Araştırma, kadınların tekstil sektöründeki deneyimlerinin cinsiyet normları, düşük ücretler ve zor çalışma koşulları çerçevesinde şekillenmeye devam ettiğini göstermiştir. Yönetimden gelen kararsızlık duyguları, işin zorlukları ve bu sektörde çalışırken annelik ve bakım veren rollerinin gerekliliklerini yerine getirme konusunda dile getirilmemiş baskılar da tartışılmaktadır. Görüşmeler, kadınların cam tavan, ücret farkları, ataerkil roller ve işyerinde karar alma süreçlerinin bir parçası olmada karşılaştıkları engeller hakkındaki görüşleri hakkında daha fazla fikir veriyor. Anahtar kelimeler : Toplumsal cinsiyet, kadın işçiler, tekstil sektörü, işçi sendikası

Anahtar Kelimeler

• toplumsal cinsiyet
• işçi sendikası
• tekstil sektörü
• kadın işçi

Conversations with Unionized Female Textile Workers in Türkiye: Lingering Struggles with Gender Norms, Wage Disparities and Discrimination

Öz

The textile sector involves some of the most intensive, fast-paced and repetitive work amongst all fabricating sectors, and low wage-earning women employed by the garment industry are the subject of current labour discourse in Türkiye. This study explores the personal experiences of women working in Turkish textile production by interrogating how women see themselves within the labour force, and how they construct a framework for identity and recognition as union members working alongside men. The special access and cooperation granted by textile union for this study makes it unique. A qualitative research method and focus group interviews were used to investigate women’s work experiences. In total, three separate focus group interviews were conducted with 24 women, providing personal stories that illuminate problems faced by thousands of their co-workers. The study concludes that women's experiences in the textile sector continue to be shaped within the framework of gender norms, low wages, and difficult working conditions. Feelings of ambivalence from management, the hardships of the work, and the unspoken pressure to fulfill the requirements of caregiver roles while also working this sector are also discussed. The interviews provide further insight on women’s views regarding the glass ceiling, pay gaps, patriarchal roles, and the barriers they face in being part of decision-making processes in the workplace. Key words: gender, female workers, textile sector, labour union

Anahtar Kelimeler

• gender
• labour union
• female workers
• textile sector

Kaynakça

1. Agarwal, B. (1994). A field of one’s own: Gender and land rights in South Asia. Cambridge University Press.
2. Acker, J. (1990). Hierarchies, jobs, bodies: A theory of gendered organizations. Gender & Society, 4(2), 139–215.
3. Arıkan, Ç., & Aktaş, A. M. (2008). Türkiye’de kadın sağlığını etkileyen sosyo-ekonomik faktörler ve yoksulluk. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 13(13), 21–28.
4. Aytaç, S., & Sevüktekin, M. (2002). Çağdaş sanayi merkezlerinde kadın işgücünün konumu: Bursa örneği. Ankara: Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu Yayını.
5. Dedeoğlu, S. (2000). Toplumsal cinsiyet rolleri açısından Türkiye’de aile ve kadın emeği. Toplum ve Bilim, 86(1), 139–170.
6. Deniz, A. ve Kuloğlu, D. (2019). Ekonomi tarihinde Avrupa ve Türkiyede kadın çalışanların ekonomideki evrimsel süreci. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7(16), 345-374
7. Dirgar, E. (2009). Konfeksiyon sanayiinde kadın çalışanların demografik özellikleri ve istihdam yapısı üzerine bir araştırma. Tekstil ve Konfeksiyon, 19(4), 330–336.
8. Ecevit, Y. (1991). Shop floor control: The ideological construction of Turkish women factory workers. In N. Redclift & E. Mignione (Eds.), Beyond employment: Household, gender and subsistence. Blackwell.

9. Engels, F. (2019). İngiltere'de emekçi sınıflarının durumu (2. Basım). (O. Emre, Çev.) İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
10. English, B. (2013). Global women’s work: Historical perspective on the textile and garment industry. Journal of International Affairs, 67(1), 67–82.
11. Eraydın, A., & Erendil, A. (1999). Yeni üretim süreçleri ve kadın emeği. Ankara: T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü Yayını.
12. Eraydın, A., & Erendil, A. (1999). The role of female labour in industrial restructuring: New production processes and labour market relations in the Istanbul clothing industry. Gender, Place and Culture: A Journal of Feminist Geography, 6(3), 259–272. https://doi.org/10.1080/09663699925024
13. Esin, M. N., & Öztürk, N. (2005). Çalışma yaşamı ve kadın sağlığı. Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 3(1), 38–42.
14. Gönüllü, M., & İçli, G. (2001). Çalışma yaşamında kadınlar: Aile ve iş ilişkileri. Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 81–100.
15. İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (İTKİB). (2018). Toplam tekstil ve hammaddeleri sektörü ağustos ayı ihracatı performans raporu. İstanbul: İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (İTKİB) Genel Sekreterliği Yayını.
16. Kadın Emeği ve İstihdamı Girişimi. (2013). Türkiye’de kadın emeği ve istihdamına yönelik politikalar: Kadın emeği ve istihdamına dair politika ve faaliyetlerin 12 ilde değerlendirilmesi raporu. İstanbul.
17. Kahraman, F. (2017). Çalışma ilişkileri bakımından dördüncü sanayi devrimi ve Sivas ilinde farkındalık üzerine alan araştırması (Yüksek Lisans Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas).
18. Kandiyoti, D. (1997). Kadınlar ve hane üretimi: Türkiye'de kırsal dönüşümün etkileri. In D. Kandiyoti, Cariyeler, bacılar, yurttaşlar (s. 55–78). İstanbul. Metis Yayınları.
19. Keleş, D. (2018). Türkiye’de sendika-kadın ilişkisi: Sendikacı kadınların bakış açılarına ilişkin değerlendirme. Çalışma ve Toplum, 4(59), 2047–2082.
20. Kıray, M. (1985). Metropolitan city and the changing family. Turkish Social Science Association, (1), 79–92.
21. Leal Filho W, Dinis MAP, do Paço A, et al. COVID-19 and sustainability in textile, apparel and fashion use: An assessment of trends. Textile Research Journal. 2022;93(3-4):674-690. doi:10.1177/00405175221114167
22. Leventer, G. & Altun, A. (2023). Sanayi Devrimleri Tarihinde Kadın İstihdamı ve İktisadi Gelişim Süreci. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15 (3), 279-302.
23. Maynes, J. M. (2004). Gender, labor, and globalization in historical perspective. Indiana University Press.
24. Özer, M., & Biçerli, K. (2003). Türkiye’de kadın işgücünün panel veri analizi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 55–85.
25. Özkaplan, N. (2009). Duygusal emek: Kadın ve erkek işi. Çalışma ve Toplum, (2) 15–23.
26. Peker, E. ve Kubar, Y. (2012). Türkiye'de kırsal kesimde kadın istihdamına genel bir bakış. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 173-188
27. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı. (2020). Tekstil ve hammaddeleri ihracat raporu. [Erişim tarihi: 15 Ekim 2020]. https://ticaret.gov.tr
28. Seidu, R.K., Jiang, S.-x., Tawiah, B., Acquaye, R. and Howard, E.K. (2024), Review of effects of COVID-19 pandemic on the textile industry: challenges, material innovation and performance, Research Journal of Textile and Apparel, 28(4), 745-764.
29. Soysal, T. (2006). Uluslararası sözleşmeler ışığında 4857 Sayılı İş Kanunu'nda kadın işçiyi koruyan hükümler. Kamu İş, 8(4), 1-48.
30. Şahin, K. ve Develi, A. (2021). Kadın istihdamında kayıt dışılık sorunu. Kesit Akademi Dergisi, 7(27), 386-400.
31. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2019). İşçi sayıları ve sendikaların üye sayıları hakkında tebliğler. [Erişim tarihi: 20 Ekim 2020]. http://www.csgb.gov.tr
32. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2019). Türkiye sendikacılık istatistikleri. [Erişim tarihi: 31 Ocak 2020]. https:// www. csgb .gov.tr/ media/63359/ calisma_hayati_2019.pdf
33. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2019). İşçi sayıları ve sendikaların üye sayıları hakkında tebliğler. [Erişim tarihi: 10 Mart 2025] https://www.csgb.gov.tr/Media/2eojuc2u/2025-ocak-tebli%C4%9F
34. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi 4857 Nolu İş Kanunu [7 Mart 2025]. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4857&MevzuatTur
35. T.C. Ticaret Bakanlığı (2023). 2023 Yılı Faaliyet Raporu. [Erişim tarihi: 13 Mart 2025]. https://ticaret.gov.tr/data/65e1730213b8768d8422d054/Ticaret%20Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1%202023%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Faaliyet%20Raporu
36. Toksöz, G., & Erdoğdu, S. (1998). Sendikacı kadın kimliği. İmge Kitabevi Yayınları.
37. Türkiye İstatistik Kurumu (2025). İstatistiklerle Kadın, 2024. Sektörlere göre istihdam edilenler metaveri. [Erişim tarihi: 13 Mart 2025]. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin
38. Türkmen, M. (2010). Küçük ve orta ölçekli işletmelerde üretim stratejisi, üretim ve işletme performansı üzerine strateji temelli bir analiz: Tekstil ve otomotiv yan sanayinde karşılaştırmalı bir uygulama [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi].
39. Urhan, B. (2014). Sendikasız kadınlar kadınsız sendikalar. İstanbul: Kadav Yayınları.
40. Ünlütürk Ulutaş, Ç., & Pala, H. Z. (2013). “Sendikalarda kadın sesi: Türkiye’de sendikalar ve toplumsal cinsiyet eşitliği.” IV. Sosyal Haklar Ulusal Sempozyumu. İstanbul: Petrol-İş Yayınları, 293-311.
41. Ünlütürk, C. and Öngel, S. (2023), 'For fair fashion: improving due diligence, wages, and gender equity in the Turkish garment sector. An analysis of garment factory's and brand's business conduct.' Fair Wear Foundation
42. Wilson, K. (1979). A history of textile. Routledge Taylor & Francis Group.
43. Yavuzçehre, P. (2014). Tekstil sektöründe çalışan kentli kadın işçilerin yoksulluk halleri [Doktora tezi, Pamukkale Üniversitesi].
44. Yılmaz, A., Bozkurt, Y. ve İzci, F. (2008). Kamu örgütlerinde çalışan kadın işgörenlerin çalışma yaşamlarında karşılaştıkları sorunlar üzerine bir araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 89-114.
45. Yüksel Oktay, E. & Özmen, İ. (2023). Türkiye’de Tekstil Sektöründe Çalışan Kadınların Sorunları, Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 13(1), 73-86,
46. Yüksel, M. ve Ören, K. (2018). Kadın Çalışanların Elektronik Ticarete İlişkin Algı Düzeylerini Ölçümlemeye Yönelik Bir Alan Araştırması. Social Sciences Studies Journal, 4(16), 1249-1269.
47. Zengin, B., & Koçoğlu, Ş. (2018). Türkiye'de Kadın İstihdamı ve İstihdam Artışına Yönelik Politika Önerileri. İş ve Hayat, 4(8), 166-188