Türkiye’de Kendi Hesabına Çalışanların Kayıt Dışı Çalışmalarına Neden Olan Faktörler

Öz

Kayıt dışı istihdam olgusu, Türkiye işgücü piyasaları için önemli bir problem olmaya devam etmektedir. Kendi hesabına çalışanlar grubu kayıtdışılığın önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı Türkiye’de kendi hesabına çalışanlar arasında kayıtdışılığa neden olan faktörleri belirleyerek, bu probleme ilişkin sosyal politika araçları bağlamında öneriler geliştirmektir. Çalışmada TÜİK tarafından gerçekleştirilen 2022 yılı Türkiye İşgücü İstatistikleri Mikro Veri Seti içerisinden filtreleme yapılarak elde edilen 42.384 kendi hesabına çalışana ait veri kullanılmıştır. Elde edilen verilerle, bireyin sosyal güvenlik sistemine kayıtlılık durumu (kayıt dışı/kayıtlı) kukla değişken olarak belirlenmiş; demografik ve çalışma hayatına ilişkin değişkenlerin kayıtdışılık üzerindeki etkileri lojistik regresyon modeli aracılığıyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre demografik faktörler açısından; kadın olmak, ileri yaşta olmak, yurtdışı doğumlu olmak, eğitim seviyesi düşük olmak, doğu bölgelerinde yaşamak ve dikkat çekici olarak evli olmak ile hane halkı reisi olmak kendi hesabına çalışanlar arasında kayıdışılık ihtimalini artırmaktadır. Çalışma hayatına ilişin faktörler açısından ise; tarım sektöründe faaliyette bulunmak, evden çalışmak, ek iş yapmamak, nitelik gerektirmeyen meslek grubunda olmak ve kısa süreli ticari faaliyetlerde bulunmak kayıtdışılık ihtimalini artırmaktadır. Elde edilen bulgular ışığında, Türkiye’de kendi hesabına çalışanlarda kayıtlılığı artırabilmenin sadece denetim odaklılık ile değil aynı zamanda bakım yükümlülüğü ve bölgesel, sektörel ve mesleki dengesizlikleri dikkate alan, maliyet düşürücü ve daha esnek sosyal güvenlik sistemleriyle mümkün olabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kayıt Dışı İstihdam
• Kendi Hesabına Çalışanlar
• Demografik Faktörler
• Çalışma Hayatına İlişkin Faktörler
• Logit/Probit Modelleri

Factors Influencing Informal Employment Among the Self-Employed in Türkiye

Öz

The phenomenon of informal employment remains a significant issue for the Turkish labor market. The group of self-employed individuals constitutes a substantial portion of informal employment. This study aims to identify the factors that lead to informality among self-employed workers in Türkiye and to develop policy recommendations within the framework of social policy instruments to address this problem. The analysis is based on data drawn from the 2022 Turkish Labor Force Survey Microdata Set conducted by TurkStat, filtered to include 42,384 self-employed individuals. Using these data, the individual’s registration status in the social security system (informal/formal) was defined as a binary dependent variable, and the effects of demographic and employment-related factors on informality were analyzed using a logistic regression model. According to the findings, in terms of demographic factors, being female, older in age, born abroad, having a low level of education, residing in eastern regions, and notably, being married or the head of household, all increase the likelihood of informality among the self-employed. Regarding employment-related factors, working in the agricultural sector, working from home, not having an additional job, being employed in low-skilled occupations, and engaging in short-term commercial activities were found to be associated with a higher probability of informal employment. The findings indicate that increasing formal employment among the self-employed in Turkey cannot be achieved solely through an enforcement-oriented approach, but requires cost-reducing and more flexible social security arrangements that take into account care responsibilities as well as regional, sectoral, and occupational disparities.

Anahtar Kelimeler

• Informal Employment
• Self-Employed
• Demographic Factors
• Employment-Related Factors
• Logit/Probit Models

Kaynakça

1. Agresti, A. (2018). Statistical methods for the social sciences (5th ed.). Pearson Education.
2. Bairagya, I. (2012). Employment in India's informal sector: size, patterns, growth and determinants. Journal of the Asia Pacific Economy, 17(4), 593-615.
3. Barry, I., & Cissokho, L. (2025). Effects of individual and household characteristics on informal entrepreneurship among youths in Senegal. Journal of Global Entrepreneurship Research, 15(1), 5.
4. Başol, O., & Yalçın, E. C. (2020). İstanbul’da kayıt dışı istihdamın sosyo-demografik belirleyicileri. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(4), 173-190.
5. Bennett, J., & Rablen, M. D. (2015). Self-employment, wage employment, and informality in a developing economy. Oxford Economic Papers, 67(2), 227-244.
6. Bonnet, F., Vanek, J., & Chen, M. (2019a). Women and men in the informal economy: A statistical brief. International Labour Office, Geneva, 20(1).
7. Bonnet, F., Vanek, J., & Chen, M. (2019b). Women and men in the informal economy: A statistical brief. International Labour Office, Geneva, 20(1).
8. Bosch, M., & Maloney, W. F. (2010). Comparative analysis of labor market dynamics using Markov processes: An application to informality. Labour Economics, 17(4), 621-631.

9. Copisarow, R. (2004). Street UK – A Micro-Finance Organisation: Lessons Learned from its First Three Years’ Operations. Street UK, Birmingham.
10. Cross, J. (2000). Street vendors, modernity and postmodernity: conflict and compromise in the global economy. International Journal of Sociology and Social Policy, 20(1), 29-51.
11. Çiftçi, H. (2018). Kayıt Dışı İstihdamın Ekonomik Etkileri. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 10(1), 1-17.
12. ÇSGB (2025). Ulusal İstihdam Stratejisi 2025-2028. https://www.csgb.gov.tr/Media/t0bomvck/ulusal-istihdam-stratejisi-2025-2028.pdf Erişim tarihi: 12.05.2025.
13. Daştan, H., & Mola, H. (2020). Türkiye’de Kayıt Dışı İstihdama Etki Eden Mikro Faktörlerin Analizi Bölgeler Arası Bir Karşılaştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 34(3), 789-808.
14. Doğrul, H. G. (2012). Determinants of formal and informal sector employment in the urban areas of Turkey. International Journal of Social Sciences and Humanity Studies, 4(2), 217-231.
15. Dorenbosch, L. (2014). Changing face of ‘multi-jobbing’. https://www.eurofound.europa.eu/en/resources/article/2014/changing-face-multi-jobbing. Erişim Tarihi: 10.05.2025.
16. Dougherty, S. and O. Escobar (2013), “The Determinants of Informality in Mexico's States”, OECD Economics Department Working Papers, No. 1043, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/5k483jrvnjq2-en.
17. Ercan, F., & Özar, Ş. (2000). Emek Piyasası Teorileri ve Türkiye’de Emek Piyasası Çalışmaları. Toplum ve Bilim, 86, 22-72.
18. ERALP, A. (2022). Türkiye’de kayıtlı ekonomi ile kayıt dışı istihdam oranı arasındaki ilişkinin sektörler itibariyle incelenmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 57(2), 1027-1039.
19. Erdal, İ. Ö. Y. (2019). Türkiye’de kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı istihdamla mücadele politikaları. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 225-246.
20. Fiess, N. M., Fugazza, M., & Maloney, W. F. (2010). Informal self-employment and macroeconomic fluctuations. Journal of Development Economics, 91(2), 211-226.
21. Fidan, H., & Genç, S. (2013). Kayıtdışı İstihdam ve Kayıtdışı İstihdama Etki Eden Mikro Faktörlerin Analizi: Türkiye Özel Sektör Örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 137-150.
22. Gallaway, J. H., & Bernasek, A. (2002). Gender and informal sector employment in Indonesia. Journal of Economic Issues, 36(2), 313-321.
23. Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2009). Temel Ekonometri (5. Baskı). McGraw-Hill Education. Hosmer Jr, D. W., Lemeshow, S., & Sturdivant, R. X. (2013). Applied logistic regression. John Wiley & Sons.
24. ILO (2013). Revision of the International Classification of Status in Employment (ICSE-93). 19th International Conference of Labour Statisticians, Geneva, 2-11 October 2013.
25. ILO (2023). World Employment and Social Outlook: Trends 2023. Geneva: ILO. Julià, M., Belvis, F., Vives, A., Tarafa, G., & Benach, J. (2019). Informal employees in the European Union: working conditions, employment precariousness and health. Journal of Public Health, 41(2), e141-e151.
26. Kanbur, R. (2009). Conceptualising informality: regulation and enforcement (No. 4186). IZA Discussion Papers.
27. Kolev, A., La, J., & Manfredi, T. (2023). Extending social protection to informal economy workers: Lessons from the Key Indicators of Informality based on Individuals and their Household (KIIbIH). OECD Development Centre Working Papers (350), 0_1-39.
28. Lehmann, H. (2015). Informal employment in transition countries: Empirical evidence and research challenges. Comparative Economic Studies, 57(1), 1-30.
29. Lehmann, H., & Zaiceva, A. (2013). Informal employment in Russia: Incidence, determinants and labor market segmentation. Quaderni - Working Paper DSE N°903.
30. Lemma, T., & Sharma, M. (2025). Socioeconomic advancement of women in the informal sector in Hosanna City, Ethiopia. Cities, 156, 105580.
31. Llanes, M., & Barbour, A. (2007). Self-Employed and Micro-Entrepreneurs: Informal Trading and the Journey Towards Formalization. Community Links, London.
32. Loayza, N. V. (1996). The economics of the informal sector: a simple model and some empirical evidence from Latin America. In Carnegie-Rochester Conference Series on Public Policy (Vol. 45, pp. 129-162). North-Holland.
33. Loayza, N. V., & Rigolini, J. (2011). Informal employment: safety net or growth engine?. World Development, 39(9), 1503-1515.
34. Long, J. S., & Freese, J. (2006). Regression models for categorical dependent variables using Stata (Vol. 7). Stata press.
35. Maloney, W. F. (2004). Informality revisited. World Development, 32(7), 1159-1178.
36. Maurizio, R. (2021). Employment and informality in Latin America and the Caribbean: an insufficient and unequal recovery. Geneva: International Labour Organization.
37. Mundial, B. (2019). World Development Report: The changing nature of work. Washington, DC. https://www.worldbank.org/en/publication/wdr2019.
38. OECD (2013). Entrepreneurship at a Glance 2013. file:///C:/Users/Ensar/Downloads/entrepreneur_aag-2013-en.pdf. Erişim Tarihi: 05.05.2025.
39. OECD (2020). Working Better with Age. OECD Publishing.
40. Omdan, A. E. (2003). Karşılaştırmalı Ekonomi-Politik: Meksika’da Popülizm ve Türkiye’de Devletçilik. 8. Ulusal Sosyal Bilimler Kongresi, 3-5 Aralık, Ankara.
41. Özer, H. (2004). Nitel değişkenli ekonometrik modeller: Teori ve bir uygulama. Nobel.
42. Öztepe, N. D., & Akbaş, S. (2018). Türkiye’de kendi adına ve hesabına çalışanların sosyal güvenliği. Sosyal Güvenlik Dergisi, 8(1), 67-94.
43. Paul, P., Pennell, M. L., & Lemeshow, S. (2013). Standardizing the power of the Hosmer–Lemeshow goodness of fit test in large data sets. Statistics in Medicine, 32(1), 67-80.
44. Raijman, R. (2001). Mexican immigrants and informal self-employment in Chicago. Human Organization, 60(1), 47-55.
45. Rodin, D. L., McNeill, K., Vite-Leon, N., & Heymann, J. (2012). Determinants of informal employment among working mothers in Mexico. Community, Work & Family, 15(1), 85-99.
46. Schmidheiny, K., & Basel, U. (2013). Binary response models. Short guides to Microeconometrics, Unversität Basel, Basel.
47. Şenel, D. (2019). İnşaat Sektöründe Kayıt Dışı İstihdamın İncelenmesi: Denizli İli Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 10(23), 66-83. doi:10.21076/vizyoner.448902
48. Şenel, D., & Öçal, M. (2021). Türkiye’de kayıt dışı istihdamın bölgesel analizi. Çalışma ve Toplum, 2(69), 1201-1232.
49. Snyder, K. A. (2004). Routes to the informal economy in New York’s East Village: crisis, economics and identity. Sociological Perspectives, 47(2), 215-240.
50. Surpachin Miranda, I. E., Montoya Vargas, R., Lino Gamarra, A. H., Medina Sotelo, C. G., & Isaias Cueva-Quezada, N. (2024). Theoretical analysis of the informal economy in Latin America: a systematic review. Cuadernos de Administración, 40(80).
51. Tansel, A., & Acar, E. Ö. (2017). Labor mobility across the formal/informal divide in Turkey: Evidence from individual-level data. Journal of Economic Studies, 44(4), 617-635.
52. Williams, C. C., & Horodnic, I. A. (2015). Self-employment, the informal economy and the marginalisation thesis: some evidence from the European Union. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 21(2), 224-242.
53. Yu, D. (2009). The comparability of labour force survey (LFS) and quarterly labour force survey (QLFS).