Bireysel ve Kolektif Sendika Özgürlüğü Çatışması Çerçevesinde Sendikanın Üyeliğe Kabul Özgürlüğü ve Sınırları

Öz

Anayasa’nın 51. maddesi ile güvence altına alınan bireysel sendika özgürlüğü kapsamında sendikaya üye olmak serbesttir. Sendika hakkının, bireyin sendika özgürlüğü yanında kolektif bir yanı da vardır. Her ne kadar Anayasa’nın 51. maddesinde kolektif sendika özgürlüğünden açıkça söz edilmemişse de sendika özgürlüğünün tarihî gelişimi ve maddenin amaca uygun yorumundan, maddenin bireysel sendika özgürlüğü ile birlikte kolektif sendika özgürlüğünü de güvence altına aldığı sonucuna varılmaktadır. Kolektif sendika özgürlüğü çerçevesinde, işçi ve işveren sendikalarının, kendilerini oluşturan üyelerinden ayrı sahip olduğu tüzel kişilikleri nedeniyle kendi varlıklarını koruyup geliştirme ve faaliyetlerini güvence altına alma özgürlükleri bulunmaktadır. Kolektif sendika özgürlüğü kapsamında sendikaların üyeliğe kabul etmeme özgürlüğü mevcuttur. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, üyelik başvurusunun haklı bir nedene dayanması suretiyle sendika tarafından reddedilebileceğini düzenleyerek sendikaların üye kabul etmeme özgürlüğünün sınırını belirlemiştir. Sendikanın üyelik talebinin reddinde öne sürdüğü haklı nedenler kolektif sendika özgürlüğü ile bireysel sendika özgürlüğünün çatıştığı noktada incelenmesi gereken bir husustur. Üyelik başvurusunun reddinde nelerin haklı neden olabileceği, Anayasa Mahkemesi’nin 28.03.2024 tarihinde verdiği güncel karar ve konu ile ilgili Yargıtay kararları çerçevesinde incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• bireysel sendika özgürlüğü
• kolektif sendika özgürlüğü
• üyeliğe kabul özgürlüğü
• haklı neden

The Freedom to Accept Membership of A Trade Union Within The Conflict of Collective Freedom of Association and Individual Freedom of Association and Its Limits

Öz

There is a right to membership of a trade union within the scope of individual freedom of association guaranteed by Article 51 of the Constitution. The freedom of association has a collective aspect in addition to individual freedom of association. Although collective freedom of association is not explicitly mentioned in Article 51 of the Constitution, the historical development freedom of association and the purposeful interpretation of the article lead to the conclusion that the article guarantees collective freedom of association as well as individual freedom of association. Within the framework of collective freedom of association, trade unions and employers associations have the freedom to protect their own existence and secure their activities due to their separate legal personality from the members that constitute them. Within the scope of collective freedom of association, trade unions and employers associations have the freedom to refuse membership. The Trade Unions and Collective Labor Agreements Law No. 6356 has set the limits of the freedom of unions to not accept members by regulating that a membership application may be rejected on a justified reason. The justified reasons put forward by the union for rejecting an application of membership are an issue that needs to be examined at the point where collective freedom of association and individual freedom of association conflict. The reasons that may be justified in rejecting a membership application will be examined within the framework of the current decision of the Constitutional Court dated 28.03.2024 and the decisions of the Supreme Court of Appeals.

Anahtar Kelimeler

• individual freedom of association
• collective freedom of association
• the freedom to accept membership
• just cause

Kaynakça

1. Akipek, J., Akıntürk, T. Ve Ateş, D. (2021) Türk Medeni Hukuk, Başlangıç Hükümleri, Kişiler Hukuku, Birinci Cilt, İstanbul: Beta Yayım.
2. Aktay, N. (1993) Sendika Hakkı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
3. Aktay, N. Ve Özdemir Ertürk, O. (2024) Toplu İş Hukuku, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
4. Akyiğit, E. (2013) “Yeni Yeni Sistemde Sendika Üyeliği ve Güvencesi”, Çalışma ve Toplum, 2, 41-91.
5. Akyiğit, E. (2024) Toplu İş Hukuku, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
6. Arıcı, K. (2022) Türk İş Hukuku-II, Toplu İş İlişkileri Hukuku, Ankara: Gazi Kitabevi.
7. Aydın, U. (1992) Toplu İş Sözleşmelerinde Yürürlük Tarihinin Geçmişe Etkili Olarak Kararlaştırılması ve Uygulama Sorunları, Eskişehir: Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
8. Aydın U. Ve Keskin Ö., (2015) “2821 Sayılı Kanun’dan 6356 Sayılı Kanun’a: Türkiye’de Sendikalar Hukukunun Dönüşümü”, AndHD, 1/2, 1-41.

9. Baskan, E. (2013) İş Sözleşmesinin Sendikal Nedenle Feshi, Ankara: Turhan Kitabevi.
10. Başbuğ, A. (2012)a Toplu İş İlişkileri ve Hukuk, Ankara:Türkiye Şeker Sanayi İşçileri Sendikası Yayınları.
11. Başbuğ, A. (2012)b “Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na Göre Sendika Üyeliği”, Sicil, 7, 28, 173-184.
12. Bozkurt Gümrükçüoğlu, Y. (2018) Toplu İş Sözleşmesinin Uygulanma Alanı, İstanbul: Vedat Kitapçılık.
13. Centel, T. (2012) “Önceye Etkili Toplu İş Sözleşmesinde Üyelik Aidatının İşverence Kesilmesi”, TİSK Akademi, 7, 13, 6-17.
14. Çelik, N., Caniklioğlu, N., Canbolat, T. Ve Özkaraca, E. (2023) İş Hukuku Dersleri, İstanbul: Beta Yayım.
15. Däubler, W., Hjort, J. P., Schubert M. ve Wolmerath, M. (2022). Arbeitsrecht – Individualarbeitsrecht mit kollektivrechtlichen Bezügen – Handkommentar, 5. Aufl. Baden-Baden: Nomos
16. Ekmekçi, Ö. (1996) Toplu İş Sözleşmesiyle Düzenleme Yetkisi, İstanbul: Banksis Yayınları.
17. Ekmekçi, Ö. Ve Yiğit, E. (2025) Toplu İş Hukuku, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
18. Engin, M. (2015) “Sendikal Hak ve Özgürlüklere İlişkin AİHS Hükümleri, AİHM Kararları ve Türk Hukuku”, Güzel, A., Ugan Çatalkaya D. Ve Heper H. (der.) İş Hukukunda Güncel Sorunlar 5 içinde, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 139-159.
19. Enneccerus, L. Ve Nipperdey, H.K. (1952) Allgemeiner Teil Des Bürgerlichen Rechts, 14. Aufl. Tübingen. Eren, F. (1974) “Dernek ve Sendikaya Üye Olma, Olmama ve Üyelikten Ayrılma Hakkı”, AÜHFD, 31/1, 245-278.
20. Esener, T. Ve Bozkurt Gümrükçüoğlu Y. (2017) Sendika Hukuku, İstanbul: Vedat Kitapçılık.
21. Eyrenci, Ö. (1981) “Anayasanın Yorumlanması Yöntemlerine Genel Bir Bakış”, Amme İdaresi Dergisi, 14, 45-57.
22. Eyrenci, Ö. (1984) Sendikalar Hukuku, İstanbul: Banksis.
23. Eyrenci, Ö. Ve Bakırcı, K., (1999) “Sendika Özgürlüğünün Uluslararası Dayanakları ve Türk Hukukunun Uyumu”, Türkiye’de Sendikal Örgütlenmenin Uluslararası Dayanakları, Uygulaması ve Sorunları, İstanbul:Galatasaray Üniversitesi Yayınları.
24. Gözler, K. (2022) İnsan Hakları Hukuku, Bursa: Ekin Yayın.
25. Gülmez, M. (2008) “Sendika Hakkı, Toplu Sözleşme ve Grevi de İçeren Toplu Eylem Haklarını Kapsar mı?” Çalışma Toplum, 3, 137-169.
26. Heper, H. (2022) İş İlişkisinde İşçinin İradesi, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
27. Herberger M., Martinek M.C.J., Rüßmann H., Weth S. ve Würdinger M. (2023) juris PraxisKommentar BGB, 10. Aufl.
28. Hesse, K. (1977) Grundzüge des Verfassungsrechts der Bundesrepublik Deutschland, 10. Aufl. Heidelberg-Karlsruhe.
29. Hromadka, W. Ve Maschmann, F. (2020). Arbeitsrecht Band 2 Kollektivarbeitsrecht und Arbeitsstreitigkeiten, 8. Aufl. Berlin: Springer.
30. Hueck A. Ve Nipperdey, H. C., (1967) Lehrbuch des arbeitsrechts, 7. Aufl. Berlin und Frankfurt.
31. Kaboğlu, İ. (1994) Özgürlükler Hukuku, İstanbul: Afa Yayınları.
32. Kapani, M. (1993) Kamu Hürriyetleri, Ankara: Yetkin Yayınları.
33. Löwisch, M. (1993) “Koalitionsfreiheit als Grundrecht der Arbeitsverfassung und Koalitionsverbrandsrecht; Tarifvertragsrecht”, Richardi R. Ve Wlotzke O. (der.), Kollektives Arbeitsrecht, Münchener Handbuch zum Arbeitsrecht, Band 3 München: Verlag C.H. Beck, 85-410.
34. Mollamahmutoğlu, H. (2020) “Türk Sendika Hukukuna Göre Sendikanın Üyeliğe Kabul Etmeme Özgürlüğü”, Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5, 3/1, 3925-3934.
35. Narmanlıoğlu, Ü. (2016) İş Hukuku II, Toplu İş İlişkileri, İstanbul: Beta Yayım.
36. Okur, Z. (2005) “İşçinin Sendikaya Üye Olma Hakkının Üye Olmak İstediği Sendikaya Karşı Korunması”, Legal İSGHD, 6, 545-558.
37. Okur, Z. (2013) “6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Bakımından Sendika Üyeliğinin Kazanılması ve Sona Ermesi”, Çalışma ve Toplum, 4, 69-110.
38. Özdemir, M.E. (2002) “Toplu İş Sözleşmesinin Geçmişe Etkili Olarak Yürürlüğe Konulması”, Kamu-İş, Yargıç Dr. Aydın Özkul’a Armağan, 6, 4, 143-162.
39. Özkaraca, E. (2014) Toplu İş Sözleşmesinin Geriye Etkisi, İstanbul: Beta Yayım.
40. Özkaraca, E. (2023) “Geriye Etkili Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanmada Üyelik Koşulu (Karar İncelemesi)”, Tekstil İşveren Hukuk, Haziran 154, 2-11.
41. Özsunay, E. (1982) Medeni Hukukumuzda Tüzel Kişiler, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Matbaası.
42. Subaşı, İ. (2009), “Sendikalı Olmayan veya Taraf Sendika Üyesi Olmayan İşçilerin Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanması”, Sicil, Haziran, 14, 172-207.
43. Sönmez, F. (1968) Türkiye’de Sendika Hürriyeti ve Teminatı, İzmir: İzmir İktisadi ve Ticari İlimler Fakültesi.
44. Sur, M. (1995) İş Hukukunun Uluslararası Kaynakları, Ankara: Adalet Matbaacılık.
45. Sur, M. (2013) “6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun Uluslararası Normlar Açısından Değerlendirilmesi”, Çalışma ve Toplum, 4, 317-356.
46. Sur, M. (2024) İş Hukuku Toplu İlişkiler, Ankara: Turhan Kitabevi.
47. Sümer, H.H. (2024) İş Hukuku, Ankara: Seçkin Yayınları.
48. Şahlanan, F. (1980) Sendikaların İşleyişinin Demokratik İlkelere Uygunluğu, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
49. Şahlanan, F. (2020) Toplu İş Hukuku, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
50. Tanör, B. (2000) “Sendika Hakkı ve Özgürlüğü”, İnsan Hakları içinde, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 230-235.
51. Tanör, B. Ve Yüzbaşıoğlu, N. (2004) Anayasa Hukuku, İstanbul: Beta Yayım.
52. Tuncay C. (1975) İşçi Sendikası Üyeliğinin Kazanılması ve Sona Ermesi, İstanbul: Fakülteler Matbaası.
53. Tuncay C., Savaş Kutsal F. B. Ve Bozkurt Gümrükçüoğlu Y. (2023) Toplu İş Hukuku, İstanbul: Beta Yayım.
54. Tunçomağ, K. Ve Centel, T. (2018) İş Hukukunun Esasları, İstanbul: Beta Yayım.
55. Ulucan, D. (1981) Toplu İş Sözleşmesi Özerkliği ve Hukuki Niteliği, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları.
56. Uşan M.F. (2024) İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
57. Yıldız, G.B. (2021) Türk Toplu İş Hukukunda Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanma, Ankara: Yetkin Yayınları.
58. Yiğit, Y. (2013) “6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na Göre İşçi Sendikası Üyeliğinin Kazanılması”, Yönetim Bilimleri Dergisi, 11, 22, 31-68.