Critical Analysis of Regulation on the Provision of OHS Services by Employers in Turkey via Measurement of the Adequacy of Trainings

Öz

The Article 6 of Occupational Health and Safety Code No. 6331, which pertains to occupational health and safety (OHS) services, entered into force as of January 1, 2025, for workplaces with fewer than 50 employees and in the low-hazard class and for public workplaces. The OHS services covered by the Article 6 of the law are, in essence, legal obligations requiring the employment of occupational safety specialists and occupational physicians in workplaces. Alternatively, with the same article, employers or their representatives in workplaces with fewer than 50 employees classified as low-hazard are entitled to provide occupational health and safety services by themselves, excluding health inspections and diagnostic tests, provided that they complete the training announced by the Ministry of Labour and Social Security. This paper examines in detail the practice of allowing employers and their representatives in workplaces with fewer than 50 employees classified as low-hazard class, to provide OHS personally, provided that they complete the relevant training. The quality and adequacy of the trainings given to employers and employers’ representatives are subjected to scientific analysis and a critical analysis of the current practice and trainings, which fails to comply with international standards in the provision of OHS services, is provided, as supported by empirical research.

Anahtar Kelimeler

• Occupational health and safety
• Occupational Health and Safety Code No. 6331
• low-risk hazard class
• work accidents
• occupational safety specialist
• occupational health and safety services

Türkiye’de İSG Hizmetlerinin Bizzat İşverence Sunulmasına İlişkin Eğitimlerin Yeterliliğinin Ölçümlenmesi ve Düzenlemenin Eleştirel Analizi

Öz

: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun iş sağlığı ve güvenliği (İSG) hizmetlerine ilişkin 6'ncı maddesi, 1 Ocak 2025 tarihi itibarıyla 50'den az çalışanı olan az tehlikeli sınıftaki işyerleri ve kamu işyerleri için yürürlüğe girmiştir. 6331 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesi kapsamındaki İSG hizmetleri özünde işyerlerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin çalıştırılma zorunluluğunu kapsamakta olan kanuni bir zorunluluktur. Öte yandan, 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinin işverenleri veya işveren vekilleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nca ilan edilen 16 saatlik bir eğitimi tamamlamak suretiyle, sınavsız olarak tıbbi muayene ve tetkikler hariç, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini bizzat yürütebilme hakkına sahip olmuşlardır. Bu makale, 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, işveren veya işveren vekillerinin ilgili eğitimleri tamamlamak şartıyla İSG hizmetlerini bizzat yürütebilmeleri uygulamasını çeşitli yönleriyle ele almaktadır. İşveren ve işveren vekillerine verilen söz konusu eğitimlerin kalitesi ve yeterliliği bilimsel analize tabi tutulmuş, ampirik bir saha çalışması ile desteklenecek şekilde İSG hizmetlerinin eğitiminde ve sunumunda uluslararası standartlara uymayan mevcut uygulamanın eleştirel analizi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İş sağlığı ve güvenliği
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
• az tehlikeli sınıf
• iş kazaları
• iş güvenliği uzmanı
• iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri

Kaynakça

1. AA (2025) “Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından "az tehlikeli" sınıftaki iş yerlerinde İSG hizmetlerine ilişkin açıklama”, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/calisma-ve-sosyal-guvenlik-bakanligindan-az-tehlikeli-siniftaki-is-yerlerinde-isg-hizmetlerine-iliskin-aciklama/3467082 (Erişim tarihi: 05.09.2025).
2. Anderson, R. D. (1977). 1976 Harvey AK Whitney lecture: the peril of deprofessionalization. American Journal of Health-System Pharmacy, 34(2), 133-139.
3. Barnetson, B. (2010). The Political Economy of Workplace Injury in Canada. Athabasca University Press.
4. Bohle, P., ve Quinlan, M. (2000). Managing Occupational Health and Safety: A Multidisciplinary Approach. Macmillan Education AU.
5. Burns, E. A. (2019). “Unbundling professional expertise”. İçerisinde: Theorising Professions: A Sociological Introduction, 259-291.
6. Concha‐Barrientos, M., Nelson, D. I., Fingerhut, M., Driscoll, T., ve Leigh, J. (2005). The global burden due to occupational injury. American Journal of Industrial Medicine, 48(6), 470-481.
7. Corn, M. (1994). Professions, professionals, and professionalism. American Industrial Hygiene Association AIHA Journal, 55, 590.
8. Cranston, R. F. (1982). Regulation and deregulation: general issues. University of New South Wales Law Journal UNSWLJ, 5, 1.

9. ÇASGEM (2025a) “İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi” konulu 07.02.2025 tarihli ve 11350 sayılı Genel Yazı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi Başkanlığı, Ankara.
10. ÇASGEM (2025b) 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu, Strateji Şubesi, Ocak 2025.
11. ÇASGEM (2026) 2025 Yılı İdare Faaliyet Raporu, Strateji Şubesi, Ocak 2026.
12. Çelik, N., Caniklioğlu, N. ve Canbolat, T. (2023) İş Hukuku Dersleri, 36. Baskı, Beta Basım Yayım, İstanbul.
13. ÇSGB (2012a) İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik, 29.12.2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmî Gazete, Ankara.
14. ÇSGB (2012b) İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği, 26.12.2012 tarihli ve 28509 sayılı Resmî Gazete, Ankara.
15. ÇSGB (2012c) 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Bilgilendirme kitapçığı), ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü Yayınları, Kasım 2012, Ankara.
16. ÇSGB (2013) İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik, 20.07.2013 tarihli ve 28713 sayılı Resmî Gazete, Ankara.
17. ÇSGB (2015) İşyerlerinde İşveren veya İşveren Vekili Tarafından Yürütülecek İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerine İlişkin Yönetmelik, 29.06.2015 tarihli ve 29401 sayılı Resmî Gazete, Ankara.
18. ÇSGB (2024) İşyerlerinde İşveren veya İşveren Vekili Tarafından Yürütülecek İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 04.02.2024 tarihli ve 32450 sayılı Resmî Gazete, Ankara.
19. ÇSGB (2025a) İşyerlerinde İşveren veya İşveren Vekili Tarafından Yürütülecek İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerine Yönelik Sıkça Sorulan Sorular, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, Ankara, https://isgkatip.csgb.gov.tr/ (Erişim tarihi: 25.07.2025).
20. ÇSGB (2025b) İşveren ve İşveren Vekili Taahhütnamesi Sistem Kılavuzu, ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, 13.02.2025, İSG-KATİP, Ankara.
21. ÇSGB (2025c) İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ, 13.03.2025 tarihli 32840 sayılı Resmî Gazete, Ankara.
22. ÇSGB (2025ç) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 2026 Yılı Bütçesi TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda Kabul Edildi, 11.11.2025, https://www.csgb.gov.tr/diabgm/haberler/131120251/ (Erişim tarihi: 17.05.2026).
23. Dyreborg, J., Lipscomb, H. J., Nielsen, K., Törner, M., Rasmussen, K., Frydendall, K. B., ... ve Kines, P. (2022). Safety interventions for the prevention of accidents at work: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 18(2), e1234.
24. Esen, B. (2024) Political economy of work accidents: Anatomy of reform failure in Turkey’s occupational health and safety, yayımlanmamış doktora tezi, Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü.
25. Frick, K., Jensen, P., Quinlan, M., ve Wilthagen, T. (2000). Systematic Occupational Health and Safety Management: Perspectives on an International Development. Oxford Pergamon Press.
26. Freidson, E. (2001). Professionalism, the third logic: On the practice of knowledge. The University of Chicago Press.
27. Grindle, M. S. (2004). Despite the Odds: The Contentious Politics of Education Reform. Princeton University Press.
28. Haggard, S. ve Kaufman, R. (1995). The Political Economy of Democratic Transitions. Princeton University Press.
29. Hämäläinen, P., Saarela, K. L., ve Takala, J. (2009). Global trend according to estimated number of occupational accidents and fatal work-related diseases at region and country level. Journal of Safety Research, 40(2), 125-139.
30. ILO (2015) Global trends on occupational accidents and diseases, 28.04.2015, retrieved at https://webapps.ilo.org/static/english/osh/en/story_content/external_files/fs_st_1-ILO_5_en.pdf (Erişim tarihi: 04.09.2025).
31. ILO (2019). Safety and health at the heart of the future of work: Building on 100 years of experience, International Labour Organization Publications, Geneva: ILO.
32. ILO (2023) A call for safer and healthier working environments, report released at the World Congress on Safety and Health at Work, http://ilo.org/publications/call-safer-and-healthier-working-environments (Erişim tarihi: 23.07.2025).
33. Ingersoll, R. M. (2003). Who controls teachers' work?: Power and accountability in America's schools. Harvard University Press.
34. Majone G. (1982). Prevention and health standards: American, Soviet, and European models. Journal of Health Politics, Policy and Law, 7(3), 629–647. https://doi.org/10.1215/03616878-7-3-629
35. Mollamahmutoğlu, H., Astarlı, M. ve Baysal, U. (2025) İş Hukuku Ders Kitabı, 8. Baskı, Lykeion Yayınları, Ankara.
36. Nishikitani, M. ve Yano, E. (2008). Differences in the lethality of occupational accidents in OECD countries. Safety Science, 46(7), 1078-1090.
37. O’Donnell, G. (2007). Dissonances: Democratic Critiques of Democracy. Notre Dame University Press.
38. Pierson, P. (2000). Increasing Returns, Path Dependence, and the Study of Politics. American Political Science Review, 94(2), 251–267.
39. Reason, J. (2016). Managing The Risks of Organizational Accidents. Routledge, Londra, https://doi.org/10.4324/9781315543543
40. Ried, L. D. (2011). A model for curricular quality assessment and improvement. American Journal of Pharmaceutical Education, 75(10), 196.
41. Ried, L. D., ve McKenzie, M. (2004). A preliminary report on the academic performance of pharmacy students in a distance education program. American Journal of Pharmaceutical Education, 68(3).
42. Robson, L. S., Clarke, J. A., Cullen, K., Bielecky, A., Severin, C., Bigelow, P. L., ... ve Mahood, Q. (2007). The effectiveness of occupational health and safety management system interventions: A systematic review. Safety Science, 45(3), 329-353.
43. SGK (2013) İstatistik Yıllığı (2012), Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, Ankara.
44. SGK (2024) İstatistik Yıllığı (2023), Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, Ankara.
45. SGK (2026) Sigortalı İstatistikleri (2026 Mart), Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, Ankara.
46. Sümer, H.H. (2024a) İş Hukuku Uygulamaları, 8. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
47. Sümer, H.H. (2024b) İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku, 7. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
48. Süzek, S. ve Başterzi, S. (2025) İş Hukuku, 25. Baskı, Beta Basım Yayım, İstanbul.
49. T.C. Yasalar (2012) 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 30.06.2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmî Gazete, Ankara.
50. T.C. Yasalar (2014) İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına dair 6552 sayılı Kanun, 11.09.2014 tarihli ve 21116 Birinci Mükerrer sayılı Resmî Gazete, Ankara.
51. Takala, J., Hämäläinen, P., Saarela, K. L., Yun, L. Y., Manickam, K., Jin, T. W., ... ve Lin, G. S. (2014) “Global Estimates of the Burden of Injury and Illness at Work in 2012”, Journal of Occupational and Environmental Hygiene, 11(5), 326–337.
52. Takala, J., Hämäläinen, P., Sauni, R., Nygård, C. H., Gagliardi, D., ve Neupane, S. (2024). Global-, regional-and country-level estimates of the work-related burden of diseases and accidents in 2019. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 50(2), 73.
53. TBMM (2012) İş Sağlığı ve Güvenliği Kanun Tasarısı, 03.04.2012 tarihli ve 1613 sayılı, https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D24/Y2/T1/WebOnergeMetni/598ac9d7-2ae0-4b7e-a1e3-cc0f624c2370.pdf (Erişim tarihi: 12.06.2025).
54. Tompa, E., Kalcevich, C., Foley, M., McLeod, C., Hogg‐Johnson, S., Cullen, K., MacEachen, E., Mahood Q. ve Irvin, E. (2016). A systematic literature review of the effectiveness of occupational health and safety regulatory enforcement. American journal of industrial medicine, 59(11), 919-933.
55. TTB (2017) İşe Giriş Raporlarından Aile Hekimlerinin Sorumlulukları, TTB Aile Hekimliği ve TTB İşçi Sağlığı ve İşyeri Hekimliği Kolu, TTB Yayınları, Ankara, https://www.ttb.org.tr/kutuphane/ise_giris_rpr.pdf (Erişim tarihi: 13.07.2025).
56. TTB (2020) İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası’ndaki ertelemenin nedeni pandemi değildir!, 25.07.2020, https://www.ttb.org.tr/kollar/_isak/haber_goster.php?Guid=11970d92-ce66-11ea-ae98-95a88cc32d95 (Erişim tarihi: 05.09.2025).
57. TTB (2024) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 10 Mayıs 2024 Tarihli Yazısı Hakkında Bilgilendirme, https://www.ttb.org.tr/kollar/_isak/haber_goster.php?Guid=8d59b120-11ef-11ef-a182-17cab21d7a0c (Erişim tarihi: 13.07.2025).