New Industrial Relations in Turkey Since the 2010s Marked by Non-Union Unions and the Restriction of Trade Union Rights

Öz

The working class has historically conducted its economic struggle through its universal organizations, trade unions. In contrast, the bourgeoisie and states have created counter-organizational structures to break the power of working-class organizations and weaken their capacity for action. In this context, yellow unions have been the most well-known examples of employer- and state-led organizations that were created and expanded to counter the universal organization of the working class. However, the periodic changes in class struggle and prevailing conditions have led to changes in the form of counter-organizations. In this context, the study focuses on a union structure that emerged in a similar historical process to yellow unions and is referred to in international literature as a “Non-Union Union” and will be defined as a ghost union in the study. This study discusses the characteristics of non-union union, which were created and expanded as a result of the efforts of the AKP governments, a key player in the transformation of economic, social, and political life in Turkey in the first quarter of the 2000s, to shape the field of labor relations. It also examines the ways in which non-union unions resemble and differ from yellow unions and their impact on union rights. The study concluded that non-union unions differ from yellow unions in terms of the relationships they establish with political power and the methods they adopt and implement. It also found that they occupy a unique place in Turkey’s labor relations system, particularly since 2010, and that they undermine the essence of union rights. The study adopted a method based on the analysis of news reports in the press and content shared on the official websites of trade unions, and was prepared in a descriptive style.

Anahtar Kelimeler

• Non-union union
• Yellow union
• Justice and Development Party
• Labor relations
• Union rights.

Hayalet Sendikalar ve Kısılan Sendikal Hakların Kıskacında Türkiye’de 2010’lar Sonrası Yeni Çalışma İlişkileri

Öz

Tarihsel olarak işçi sınıfı, ekonomik mücadelesini evrensel örgütleri olan sendikalar aracılığıyla yürütmüştür. Buna karşın ise burjuvazi ve devletler işçi sınıfı örgütlerinin gücünü kırmak ve eylemsel kapasitesini zayıflatmak için karşı örgütsel yapılar oluşturmuşlardır. Sarı sendikalar bu bağlamda evrensel olarak işçi sınıfı örgütlülüğün karşısında oluşturulan ve büyütülen sermaye ve devlet güdümlü örgütlerin en bilinen örnekleri olmuşlardır. Ancak sınıf mücadelesinin ve verili koşulların dönemsel olarak değişmesi karşı örgütlenmelerin de biçiminin değişmesine yol açmıştır. Bu bağlamda çalışmada sarı sendikalar ile benzer bir tarihsel süreçte ortaya çıkan ve uluslararası literatürde “Non-Union Union” olarak ifade edilen ve çalışmada hayalet sendika olarak tanımlanacak olan sendikal yapıya odaklanılmıştır. Çalışmada Türkiye’de 2000’li yılların ilk çeyreğinde ekonomik, sosyal ve siyasal yaşamın dönüşümünde baş aktör olan AKP iktidarının çalışma ilişkileri alanını şekillendirme çabalarının ürünü olarak oluşturulan ve büyütülen hayalet sendikaların nitelikleri, sarı sendikalara benzeyen ve sarı sendikalardan ayrışan yönleri ve sendikal haklara etkileri tartışılmıştır. Çalışma neticesinde hayalet sendikaların siyasi iktidar ile kurduğu ilişkiler, benimsedikleri ve uyguladıkları yöntemlerle sarı sendikalardan ayrıştıkları, Türkiye’nin özellikle 2010 sonrası gelişen çalışma ilişkileri sisteminde özgün bir yere sahip oldukları ve sendikal hakların özüne zarar verdikleri sonuçlarına ulaşılmıştır. Çalışmada basında yer alan haberler ile sendikaların resmi internet sitelerinde paylaşılan içeriklerin analizine dayalı yöntem benimsenmiş ve çalışma betimleyici tarzda hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hayalet sendika
• Sarı sendika
• Adalet ve Kalkınma Partisi
• Çalışma ilişkileri
• Sendikal haklar.

Kaynakça

1. Arıduru, A. A. ve Saylam, S. (2025). Medya-İş’ten kamu işçisine oyun: Yetkisini kaybetti, kamu çerçeve protokolünde başa döndü, Evrensel, https://www.evrensel.net/haber/561467/medya-isten-kamu-iscisine-oyun-yetkisini-kaybetti-kamu-cerceve-protokolunde-basa-dondu, Erişim Tarihi: 12.07.2025.
2. Ateş, T. (2023). Fahrettin Kütükçü Yeniden Genel Başkan Seçildi, Sakarya Detay Haber, https://www.sakaryadetayhaber.com/haber/fahrettin-kutukcu-yeniden-genel-baskan-secildi-105227.html, Erişim Tarihi: 10.06.2025.
3. Bakırçaytürk (2023, Eylül 27). Arzu Şentürk AGROBAY hakkındaki iddialara yanıt verdi, [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=0K_CTZZOe5A&t=765s
4. Çelik, A. (2012). “Türkiye’de 2000’li Yıllarda Grev ve Grev Dışı Eylemler: Çalışma Hayatında “Pax Romana” mı?”, IV. Sosyal Haklar Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde, 107-131.
5. Çelik, A. (2017). Hormonlu Sendikalaşma: Üye Var, Sendikacılık Yok!, BirGün, https://www.birgun.net/makale/hormonlu-sendikalasma-uye-var-sendikacilik-yok-173544, Erişim Tarihi: 02.02.2024.
6. Çelik, A. (2018). Sembiyotik İlişkiler ve Otoriter Korporatizm Kıskacında 2010’lu yıllarda Türkiye’de Sendikalaşma, Toplu Pazarlık ve Grev Eğilimleri. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Kongresi 2018 Özel Sayısı. 39-69.
7. Çelik, A. (2022). Çoban Armağanı Sendikacılık, BirGün, https://www.birgun.net/makale/coban-armagani-sendikacilik-388886, Erişim Tarihi: 08.07.2025.
8. Çelik, A. (2024). Grevleri Şirket Kârları İçin Yasaklıyorlar: AKP Grev Yasaklama Şampiyonu!, BirGün, https://www.birgun.net/makale/grevleri-sirket-karlari-icin-yasakliyorlar-akp-grev-yasaklama-sampiyonu-584045, Erişim Tarihi: 25.12.2024.

9. ÇSGB (2013). İşçi Sayıları ve Sendikaların Üye Sayıları Hakkında Tebliğler-2013 Ocak Ayı İstatistiği, https://www.csgb.gov.tr/%C4%B1statistikler/calisma-hayati-%C4%B1statistikleri/sendikal-%C4%B1statistikler/isci-sayilari-ve-sendikalarin-uye-sayilari-hakkinda-tebligler/, Erişim Tarihi: 10.08.2025.
10. ÇSGB (2025a). İşçi Sayıları ve Sendikaların Üye Sayıları Hakkında Tebliğler- 2025 Temmuz Ayı İstatistikleri, https://www.csgb.gov.tr/%C4%B1statistikler/calisma-hayati-%C4%B1statistikleri/sendikal-%C4%B1statistikler/isci-sayilari-ve-sendikalarin-uye-sayilari-hakkinda-tebligler/, Erişim Tarihi: 10.08.2025
11. ÇSGB (2025b). Çalışma Hayatı İstatistikleri Ağustos 2025 E-Bülten, https://www.csgb.gov.tr/cgm/tr/yayinlar/calisma-hayati-istatistik-ebultenleri/, Erişim Tarihi: 15.09.2025.
12. Evrensel (2017). Erdoğan’dan itiraf: OHAL’le grevlere müsaade etmiyoruz, https://www.evrensel.net/haber/326078/erdogandan-itiraf-ohalle-grevlere-musaade-etmiyoruz Erişim Tarihi: 10.09.2023.
13. Hizmet-İş (2025). Genel Merkez Personeli, https://hizmet-is.org.tr/teskilat/personel/genel-merkez-personeli/, Erişim Tarihi: 25.08.2024.
14. Hulden, V. ve Pearson, C. (2021). “The wild west of employer anti-unionism: the glorification of vigilantism and individualism in the early twentieth-century United States”, Millan, M. Ve Saluppo, A. (Ed.) Corporate Policing, Yellow Unionism, And, Strikebreaking içinde, 1890-1930. New York: Routledge. 205-221.
15. ILO (1993). Resolution concerning statistics of strikes, lockouts and other action due to labour disputes, adopted by the Fifteenth International Conference of Labour Statisticians (January 1993), https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@dgreports/@stat/documents/normativeinstrument/wcms_087544.pdf, Erişim Tarihi: 10.09.2023.
16. ILO (2024). Industrial Relations Data (IRData), https://ilostat.ilo.org/methods/concepts-and-definitions/description-industrial-relations-data/, Erişim Tarihi: 10.07.2024.
17. Man, F. (2013). Türkiye’de Devletin Çalışma İlişkileri İdeolojisi. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
18. Millan, M ve Saluppo, A. (2021). “Introduction: strikebreaking and industrial vigilantism as a historical problem” Millan, M. Ve Saluppo, A. (Ed.) Corporate Policing, Yellow Unionism, And, Strikebreaking içinde, 1890-1930. New York: Routledge. 1-21.
19. Milliyet (2003). Şişecam grevi ertelendi, https://www.milliyet.com.tr/ekonomi/sisecam-grevi-ertelendi-5134930, Erişim Tarihi: 15.02.2024.
20. Müderrisoğlu, O. (2003). Ford Almanya Grev Erteletti, Sabah, https://www.sabah.com.tr/yazarlar/muderrisoglu/2003/12/10/ford_almanya_grev_erteletti, Erişim Tarihi: 13.02.2024.
21. Öz Ağaç-İş (2024). Başkanın Özgeçmişi, https://www.ozagacis.org.tr/sayfa/baskanin-ozgecmisi.html, Erişim Tarihi: 25.08.2024.
22. Öz Çelik-İş (2024). Yunus Değirmenci, https://ozcelikis.org/yunus-degirmenci/, Erişim Tarihi: 25.08.2024.
23. Öz Gıda-İş (2024). Halil Çukutli, https://www.ozgidais.org.tr/yonetim-kurulu/1/halil-cukutli, Erişim Tarihi: 25.08.2024.
24. Öz Finans-İş (2025). Ahmet Eroğlu (Halk Sigorta) Genel Başkan, https://ozfinansis.org.tr/yonetim-kurulu/ahmet-eroglu.html, 10.06.2025.
25. Öz İnşaat-İş (2025). Yönetim, https://ozinsaatis.org/kurumsal/yonetim/, Erişim Tarihi: 10.06.2025
26. Öz Sağlık-İş (2025). Devlet Sert Öz Sağlık-İş Sendikası Genel Başkanı, https://ozsaglikis.org/genel-baskan/, Erişim Tarihi: 10.06.2025.
27. Öz Toprak-İş (2024). Genel Başkan, https://www.oztoprakis.org/YonetimKurulu/Ozgecmis?YoneticiId=5, Erişim Tarihi: 25.08.2024.
28. Özuğurlu, M. (2022). Zombi sendika, BirGün, https://www.birgun.net/makale/zombi-sendika-407061, Erişim Tarihi: 20.10.2023.
29. Serdaroğlu, U. (2022). Sendikadan sahte grev, BirGün, https://www.birgun.net/haber/sendikadan-sahte-grev-385987, Erişim Tarihi: 10.02.2024.
30. Taras, D. ve Kaufman, B. (2006). Nonunion Employee Representation in North America: Diversity, Controversy, and Uncertain Future, Andrew Young School of Policy Studies Research Paper Series.
31. Taşçıoğlu, U. (2021). ‘İşverenin ortağıyız’ dediler sendikayı müdüre verdiler, Evrensel, https://www.evrensel.net/haber/425554/isverenin-ortagiyiz-dediler-sendikayi-mudure-verdiler, Erişim Tarihi: 17.05.2024.
32. Texhammar, R. ve Colton, C. (2012). Ao/Asif Instruments and Implants: A Technical Manual. Berlin: Springer Science & Business Media.