Sosyal Devlet ve Barınma Hakkı

Öz

Barınma, fiziksel bir gereksinim olmanın yanı sıra emek gücünün yeniden üretimini, toplumsal eşitsizliklerin mekânsal biçimlenişini ve yurttaşlık haklarının maddi temelini içeren bir haktır. Bu çalışmada barınma hakkı, emek gücünün yeniden üretimi sürecindeki konumu, kullanım değeri ile değişim değeri arasındaki çelişki ve metadışılaştırma açığı üzerinden kavramsallaştırılmaktadır. Çalışma, bu kavramsal çerçeveden hareketle barınmanın neden sosyal devletin Altın Çağında dahi eğitim, sağlık ya da sosyal güvenlik kadar güçlü bir kamusal hak biçimine dönüşemediğini tartışmaktadır. Farklı sosyal devlet modelleri barınma hakkı açısından incelendiğinde, her modelin bu hakka sınırlı ölçüde kurumsal güvence sağladığı görülmektedir. Barınma hakkına erişim düzeyinden bağımsız olarak neoliberal düzenleme, bu kurumsal güvenceyi de aşındırmıştır. Konutun finansallaşması, barınmayı sermaye birikiminin bir aracına dönüştürmüş; sosyal devletin koruyucu işlevi ise yerini piyasa odaklı düzenlemelere bırakmıştır. Bu çerçevede çalışma, barınma hakkının sosyal devletin geleceği açısından kurucu bir öneme sahip olduğunu ileri sürmektedir. Konutun piyasa içi değerlenme mantığından kurtarılması ve kullanım değerinin sosyal adalet temelinde yeniden tanımlanması, sosyal devletin meşruiyetini ve metadışılaştırma kapasitesini yeniden tesis etmenin başlıca koşullarından biri olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Barınma hakkı
• sosyal devlet
• neoliberalizm
• finansallaşma
• metadışılaştırma açığı

Social State and Right to Housing

Öz

Housing is not only a physical necessity but also a right that encompasses the reproduction of labor power, the spatial configuration of social inequalities, and the material foundation of citizenship rights. This study conceptualizes the right to housing through its position in the process of the reproduction of labor power, the contradiction between use value and exchange value, and the decommodification gap. Building on this conceptual framework, the study discusses why housing failed to become as strong a public right as education, health care, or social security, even during the Golden Age of the social state. When different social state models are examined from the perspective of the right to housing, each appears to provide only limited institutional protection for this right. Regardless of the level of access to housing, the neoliberal mode of regulation has eroded even this institutional protection. The financialization of housing has transformed it into an instrument of capital accumulation, while the protective function of the social state has given way to market-oriented arrangements. Within this framework, the study argues that the right to housing has a constitutive importance for the future of the social state. Releasing housing from the logic of market-based valorization and redefining its use value on the basis of social justice are regarded as among the principal conditions for re-establishing the legitimacy and decommodification capacity of the social state.

Anahtar Kelimeler

• Right to housing
• financialization
• social state
• neoliberalism
• financialization
• decommodification gap

Kaynakça

1. Aalbers, M.B. (2016). The Financialization of Housing (1st. Edition). London: Routledge.
2. Allen, J. (2012). Welfare Regimes, Welfare Systems and Housing in Southern Europe. European Journal of Housing Policy, 6(3), 251-257. https://doi.org/10.1080/14616710600973102
3. Beauregard, R.A. (2015). Mutenalaştırmanın Yarattığı Kaos ve Karmaşa, N. Smith ve P. Williams (der.) Kentin Mutenalaştırılması içinde, İstanbul: Yordam Kitap, 56-82.
4. Boratav, K. (2011). Bir Krizin Kısa Hikayesi (2.Baskı). Ankara: Arkadaş Yayınevi.
5. Bourdieu, P. (1993/2015). Dünyanın Sefaleti (çev. L. Ünsaldı vd.), Ankara: Heretik Basın Yayın.
6. Boyer, R. (2022). Political Economy of Capitalisms (çev. R.F. Miller). Gateway East: Palgrave Macmillan.
7. Bulut, N. (2009). Sanayi Devriminden Küreselleşmeye Sosyal Haklar. On İki Levha Yayıncılık.
8. Camacho, C.M. ve Nieto, J.A.R. (2009). Finansal Sermayenin Küreselleşmesi: 1997-2008, C. Lapavistas (der.) Finansallaşma ve Kapitalizmin Krizi içinde, İstanbul: Yordam Kitap, 225-255.

9. Castells, M. (1977). The Urban Question (1st. edition). Cambridge: The MIT Press.
10. Doğru, H.E. (2016). The ‘Benevolent Hand’ of the Turkish State: The Turkish Mass Housing Administration, State Restructuring, and Capital Accumulation in Turkey. Doctoral Dissertation. York University.
11. Doğru, H.E. (2024). 2000’li Yılarda Konut Sektörünün Ekonomi Politiği ve Devletin Dönüşümü. Mülkiye Dergisi, 48(2), 313-342.
12. Engels, F. (1845/2010). İngiltere’de Emekçi Sınıfların Durumu (çev. O. Emre). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
13. Engels, F. (1873/2020). Konut Sorunu (çev. E. Özalp). İstanbul: Yordam Kitap.
14. Erdem, N. ve Dönmez, F. (2011). Finans Sermayesinin Kriz Döngüsü: Merkez-Çevre Yakınsaması, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 66(4), 33-66. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002231
15. Erdoğdu, S. (1978). Ev Kirası ve Arsa Rantı Üzerine. Ülke Dergisi, 1(2), 88-108.
16. Esping-Andersen, G. (1990). The Three Worlds of Welfare Capitalism. Cambridge: Pluto Press.
17. Esping-Andersen, G. (1999). Social Foundations of Postindustrial Economics. London: Oxford University Press.
18. Fainstein, S.S. (2010). The Just City. London: Cornell University Press.
19. Ferrera, M. (1996). The "Southern Model" of Welfare in Social Europe. Journal of European Social Policy, 6(1), 17-37. https://doi.org/10.1177/095892879600600102
20. Forrest, R., ve Murie, A. (1988). Selling the welfare state: The privatisation of public housing (1st. Edition). London: Routledge.
21. Glass, R. (1964). Aspects of change. R. Glass (Ed.) London: Aspects of change. London: MacGibbon & Kee. 8-19
22. Güler, M.A. (2020). Birikim, Düzenleme ve Sosyal Devletin Dönüşümü (1.baskı). Ankara: TAEM Yayınları.
23. Harloe, M. (1995). The people’s home? Social rented housing in Europe and America (1st edition). Oxford: Blackwell.
24. Harvey, D. (1973/2003). Sosyal Adalet ve Şehir (çev. M. Moralı). İstanbul: Metis Yayınları.
25. Harvey, D. (1982/2012). Sermayenin Sınırları (çev. U. Balaban). Ankara: Tan Kitabevi Yayınları.
26. Harvey, D. (2005/2015a). Neoliberalizmin Kısa Tarihi (çev. A. Onacak). İstanbul: Sel Yayıncılık.
27. Harvey, D. (2010). The Enigma of Capital (1st. Edition). London: Profile Books. Kemeny, J. (1995). From public housing to the social market: Rental policy strategies in comparative perspective (1st. Edition). London: Routledge.
28. Krueger, R. ve Savage, L. (2007). City-Regions and Social Reproduction: A ‘Place’ for Sustainable Development?. International Journal of Urban and Regional Research, 31(1), 215-223. https://doi.org/10.1111/j.1468-2427.2007.00716.x
29. Lazzarato, M. (2015). Borçla Yönetmek (çev. Ş. Çiltaş). İstanbul: Otonom Yayınları.
30. Lefebvre, H. (1974/2014). Mekânın Üretimi (çev. I. Ergüden). İstanbul: Sel Yayıncılık
31. Lefebvre, H. (1958/2010a). Gündelik Hayatın Eleştirisi I (çev. I. Ergüden). İstanbul: Sel Yayıncılık.
32. Lefebvre, H. (1961/2010b). Gündelik Hayatın Eleştirisi II (çev. I. Ergüden). İstanbul: Sel Yayıncılık.
33. Leibfried, S. (1992). Towards of European Welfare State, In C. Jones (Ed.) New Perspectives on European Welfare State in Europe, London: Routledge Publications, 120-143.
34. Malpass, P. (2005). Housing and the welfare state: The development of housing policy in Britain (1st. Edition). New York: Palgrave Macmillan.
35. Marcuse, P. (2015). Terk Etme, Mutenalaştırma ve Yerinden Etme: New York City’deki Mekanizmalar, N. Smith ve P. Williams (der.) Kentin Mutenalaştırılması içinde, İstanbul: Yordam Kitap, 207-237.
36. Marshall, T.H. (1950/2001). Yurttaşlık ve Toplumsal Sınıflar (çev. A. Kaya). Ankara: Gündoğan Yayınları.
37. Marx, K. (1867/2011). Kapital Cilt I (çev. M. Selik ve N. Satlıgan). İstanbul: Yordam Kitap.
38. Marx, K. (1885/2012). Kapital Cilt II (çev. M. Selik). İstanbul: Yordam Kitap.
39. Offe, C. (1984). Contradictions of the Welfare State. London: Hutchinson.
40. Polanyi, K. (1944/2010). Büyük Dönüşüm (çev. A. Buğra). İstanbul: İletişim Yayınları.
41. Powell M., Yörük, E. ve Bargu, A. (2019). Thirty years of the Three Worlds of Welfare Capitalism: A review of reviews, Social Policy Administration, 53(1), 1-28.
42. Schwartz, H., Seabrooke, L. (2008). Varieties of Residential Capitalism in the International Political Economy: Old Welfare States and the New Politics of Housing. Comparative European Politics, 6(1), 237–261. https://doi.org/10.1057/cep.2008.10
43. Smith, N. ve Williams, P. (2015). Ortodoks Yaklaşıma Alternatifler: Tartışmaya Davet, N. Smith ve P. Williams (der.) Kentin Mutenalaştırılması içinde, İstanbul: Yordam Kitap, 11-26.
44. Stephens, M. ve Fitzpatrick, S. (2007). Welfare regimes, housing systems and homelessness: How are they linked? European Journal of Homelessness, 1(1), 201–222.
45. Streeck, W. (2011). The Crisis Of Democratic Capitalism. New Left Review, 71, 5-29.
46. Tekin, C. (2022). Yuvayı Kaybetmek: Fransa’da ve Türkiye’de Yoksulluğun Silüetleri. Ankara: Notabene Yayınları.
47. Wacquant, L. (2008). Kent Paryaları: İleri Marjinalliğin Karşılaştırmalı Sosyolojisi (çev. M. Doğan. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.