Türkiye’de Bir Sosyal Politika Alanı Olarak Kurumsal Bakım: Arz-Talep Açıkları ve Gelecek Senaryoları Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Günümüzde küresel çapta büyük dönüşümler yaşanmakta ve bu dönüşümler bakım ekonomisini doğrudan etkilemektedir. Başta demografik değişimler olmak üzere nüfusun yaşlanması, ekonomik krizler gibi bir dizi gelişme bakım hizmetlerine olan ihtiyacın artmasına neden olmaktadır. 2015 yılında dünya genelinde yaklaşık 2,1 milyar insanın bakıma ihtiyacı varken, bu sayının 2030 yılına kadar 200 milyon daha artması beklenmektedir. Bu durum, bakım ekonomisinin gelecekte daha da önem kazanacağını göstermektedir. Bakım ekonomisinin kurumsal bakım hizmetleri ayağını ele alan bu çalışma iki temel amaca hizmet etmektedir. Birincisi, kurumsal bakım hizmetlerine ilişkin arz-talep dengesini mevcut durum üzerinden ortaya koymaktır. Bu doğrultuda ‘bakım elması’nın iki ayağını temsil eden kamusal ve özel kurumsal bakım hizmetlerinin arz-talep dengesinin mevcut durumunu yaşlı, çocuk ve engelli bakımı kapsamında ele alınmaktadır. İkincisi ise, kurumsal bakım hizmetlerinde arz-talep açıklarına ilişkin gelecek senaryolarını ortaya koymaktır. Bu doğrultuda yaşlı, çocuk ve engelli bakım hizmetlerine ilişkin gelecek nüfus projeksiyonları dikkate alınarak arz-talep açıklarının gelecekteki durumu ele alınmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, kurumsal bakım hizmetlerinin yaşlı, çocuk ve engelli ayrımı olmaksızın her üç grupta da bir bakım darboğazı olduğuna işaret edilmektedir. Gelecek senaryoları da bakım talebinin artan bir eğilimi olduğunu vurgulamaktadır. Üstelik bu talebi günümüz Türkiye’sinde hâkim politika yaklaşımı olan kadınların ücretsiz emeği üzerinden karşılamanın da yetmeyeceğinin altı çizilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• bakım ekonomisi
• kurumsal bakım hizmetleri
• yaşlı bakımı
• çocuk bakımı
• engelli bakımı

Rethinking Institutional Care in Türkiye: Supply–Demand Gaps and Prospective Futures

Öz

In the present context, major global socioeconomic changes are taking place, and these changes impact the care economy directly. A series of interconnected developments including structural demographic changes and systematic economis crises are driving a growing demand for care services. In 2015, approximately 2.1 billion people worldwide needed care, and this number is expected to increase by another 200 million by 2030. In this situation, the care economy will become even more key issue in the future. This study, which analyzed formal institutional care services compenant of the care economy seeks two main purpuses. First, it is to present the supply-demand balance for formal institutional care services based on the current landscape. In this context, the current supply-demand balance of public and private formal institutional care services, which represent the two pillars of the 'care diamond', is addressed within the scope of elderly, child, and individuals with disabilities. The second is to present future scenarios regarding supply-demand gaps in institutional care services. In this contex, expected future scenario of supply-demand gaps of the care services is addressed by considering future population projections related to elderly, child, and individuals with disablities. In line with this, the study indicates that there is a care bottleneck in all three groups: the elderly, children, and individuals with disabilities, regardless of the type of formal institutional care services. Furthermore, it is solid finding that meeting this demand thru the unpaid labor of women, which is the dominant political approach in today's Türkiye, will not be sufficient.

Anahtar Kelimeler

• care economy
• institutional care services
• elderly care
• childcare
• individuals with disabilities care

Kaynakça

1. Anttonen, A. (2001) “The politics of social care in Finland: Child and elder care in transition” içinde Care Work: The quest for security, ed. Mary Daly. Geneva: ILO Publications.
2. Council recommendation (2022) Early childhood education and care: the Barcelona targets for 2030, Official Journal of the European Union (2022/C 484/01), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.C_.2022.484.01.0001.01.ENG.
3. Daly, M.; Standing, G. (2001) “Introduction”, Daly, M. (der.) Care work: The quest for security içinde, Geneva: ILO Publications.
4. Dedeoğlu, S.; Şahankaya Adar, A.; Sırali, Y. (2021) Supporting women’s employment through institutional collaboration on early childhood care and education. ILO Publications.
5. Dünya Bankası (2015) Türkiye’de çocuk bakım hizmetlerinin arz ve talep durumu, https://www.worldbank.org/tr/country/turkey/publication/supply-and-demand-child-care-services-turkey-a-mixed-methods-study?utm_source=chatgpt.com.
6. Ekiz-Gökmen, Ç. (2021) A new perspective on women’s care burden and employment in Turkey, New Perspectives on Turkey, 66, 11-34.
7. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2020) 2020 yılı yaşlı nüfus istatistik bülteni, https://www.aile.gov.tr/media/89041/yasli_nufus_istatistik_bulteni.pdf.
8. ILO (2018) Care work and care jobs for the future of the decent work. ILO: Geneva. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@dgreports/@dcomm/@publ/documents/publication/wcms_633135.pdf.

9. ILO (2019) The unpaid care work and the labour market. An analysis of tiem use data based on the latest work compilaton of time-use surveys, Genava: ILO Publications.
10. ILO (2021) Bakım ekonomisine kamu yatırımları kılavuzu: bakım açıkları, yatırım maliyetleri ve ekonomik getirilerin belirlenmesine yönelik politika destek aracı.
11. ILO (2024) The impact of care responsibilities on women’s labour force participation. ILO Statistical Brief, https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-10/GEDI-STAT%20brief_formatted_28.10.24_final.pdf.
12. İlkkaracan, İ. (2010) Emek piyasasında toplumsal cinsiyet eşitliğine doğru iş ve aile yaşamını uzlaştırma politikaları. İstanbul: Metis Yayınları.
13. İlkkaracan, İ.; Kim, K.; Kaya, T. (2015) The impact of public investment in social care services on employment, gender equality, and poverty: The Turkish case, https://eca.unwomen.org/sites/default/files/Field%20Office%20ECA/Attachments/Publications/Country/Turkey/ITU%20Report%20English.pdf.
14. İlkkaracan, İ.; Kijong, K. (2019) The employment generation impact of meeting SDG targets in early childhood care, education, health and long-term care in 45 countries. Geneva: ILO.
15. İkkaracan, İ; Masterson, K. T.; Memiş, E. ve Zachaias, A. (2020) The impact of investing in social care on employment generation time- and income-poverty and gender gaps: A macro-micro policy simulation for Turkey. CWE-Gam Working Paper.
16. İlkkaracan, İ. (2021) A guide to public investments in the care econoym: Policy support tool for estimating care deficits, investment costs and economic returns. ILO and UN Women Policy Tool, https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Attachments/Sections/Library/Publications/2021/Policy-tool-Care-economy-en.pdf.
17. İzdeş Terkoğlu, Ö.; Memiş, E. (2022) Impact of elderly care on ‘sandwiched-generation’ women in Turkey. New Perspective on Turkey, 66, 88-121.
18. Kandiyoti, D. (2019) Cariyeler, bacılar, yurttaşlar. İstanbul: Metis Yayınları.
19. Lewis, J. (2001) “Legimitimizing care work and the issue of gender equality”, Daly, M. (der.) Care work: The guest for security içinde, Geneva: ILO Publications, 57-72.
20. Marshall, T. H. (1950) “Citizenship and social class.”, Citizenship and social class içinde, London: Pluto Press, 1-87. Mitchell, B. A. (2014) Generational juggling acts in midlife families: Gendered and ethnocultural intersections. Journal of Women & Aging 26(4), 332–350. Nüfus İstatistikleri Portalı (2025) “Yıllara göre nüfus artış hızı”, https://nip.tuik.gov.tr/?value=NufusArtisHizi.
21. OECD (2024) Enrolment in childcare and pre-school, https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/data/datasets/family-database/pf3_2_enrolment_childcare_preschool.pdf.
22. Oxfam (2020) Time to care. Unpaid and underpaid care work and the global inequality crisis. Oxford
23. Razavi, S. (2007) The political and social economy of care in a development context: Conceptual issues, research questions and policy options. Geneva: United Nations Research Institute for Social Development, Switzerland: UNRISD.
24. Sağlık-Der (2021) Ulusal yeterliliklerin geliştirilmesi kapsamında gerçekleştirilen engelli ve yaşlı bakım alanında sektör analizi raporu.
25. Standing, G. (2001) “Care work: Overcoming insecurity and neglet”, Daly, M. (der.) Care work: The guest for security içinde, Geneva: ILO Publications, 15-31.
26. Toksöz, G. (2025) Yaşlanan dünya nüfusu ve artan bakım hizmetleri ihtiyacı: Bakım hizmetlerini kim sunacak? İnsanların yerini robotlar mı alıyor?. Çalışma ve Toplum Dergisi, 4(87), 1509-1536.
27. TÜİK (2017) Aile yapısı araştırması.
28. TÜİK (2019) TÜİK sağlık araştırması 2019.
29. TÜİK (2022) Aile yapısı araştırması.
30. TÜSİAD (2019) İş ve özel yaşam dengesi yolunda çocuk bakım ve eğitim kurumlarının yaygınlaştırılması,https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/10255-is-ve-ozel-yasam-dengesi-yolunda-cocuk-bakim-ve-egitim-kurumlarinin-yayginlastirilmasi.